An sinh bắt đầu từ những nhu cầu thiết thân
An sinh cho người lao động là hệ thống hỗ trợ bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng và khả năng ứng phó với rủi ro trong đời sống, từ bữa ăn tại nơi làm việc đến quyền tiếp cận bảo hiểm y tế. Bắc Ninh đang theo đuổi cách chăm lo có hai lớp: cải thiện điều kiện sống hằng ngày và mở rộng mạng lưới bảo vệ khi người dân ốm đau. Sáng 30/10, Ban Chỉ đạo thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế thành phố phát động Tháng cao điểm vận động tham gia bảo hiểm y tế năm 2027, đồng thời tiếp tục vận động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trong năm 2026. Đây không chỉ là chiến dịch tăng số người tham gia. Đặt cạnh những cải thiện về bữa ăn ca, mục tiêu chính sách cho thấy quyền lợi người lao động cần được nhìn nhận như một chuỗi liên tục: có sức khỏe để làm việc hôm nay và có điểm tựa khi bệnh tật khiến thu nhập, cuộc sống bị ảnh hưởng.
Bữa ăn ca đang chuyển từ no bụng sang đủ chất
Chất lượng bữa ăn ca là phép thử cụ thể cho việc quyền lợi người lao động được thực hiện đến đâu. Tại Bắc Ninh, chuyển biến thể hiện ở mức hỗ trợ, dinh dưỡng và cách tổ chức; nhiều doanh nghiệp xây thực đơn theo tuần, tính toán năng lượng, đồng thời mở rộng hình thức tự chọn để công nhân có thêm lựa chọn. Tỷ lệ người lao động hài lòng với bữa ăn tăng từ 65% năm 2016 lên 88% năm 2025. Đáng chú ý, 100% doanh nghiệp có tổ chức công đoàn thuộc khối Nhà nước và hơn 92% doanh nghiệp ngoài Nhà nước chi bữa ăn ca bằng hoặc cao hơn mức quy định của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Những con số này cho thấy tiến bộ đáng kể, nhưng không đồng nghĩa mọi nơi đã đạt chuẩn mong muốn: doanh nghiệp nhỏ, thực đơn nghèo nàn và khó kiểm soát suất ăn bên ngoài vẫn là những điểm cần xử lý.
Công đoàn có vai trò quan trọng khi biến ý kiến công nhân thành giám sát và thương lượng, thay vì để phản ánh dừng lại ở mức ghi nhận. Năm 2025, 508 công đoàn cơ sở phối hợp tổ chức chương trình “Bữa cơm Công đoàn” cho gần 253,4 nghìn lượt người lao động. Tuy vậy, giá thực phẩm biến động có thể khiến mức chi đã thỏa thuận không còn đáp ứng nhu cầu thực tế. Vì thế, hướng đi đúng không chỉ là tăng định mức khi có điều kiện, mà còn phải đưa mức chi, nguyên tắc điều chỉnh và cơ chế kiểm tra vào thỏa ước lao động tập thể. Một doanh nghiệp tại Bắc Giang dự kiến nâng suất ăn từ mức hiện tại lên 25 nghìn đồng; đây là kế hoạch riêng của doanh nghiệp, không phải cam kết chung cho toàn tỉnh.
Mục tiêu bao phủ bảo hiểm cần đi cùng khả năng tiếp cận
Bắc Ninh phấn đấu tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế năm 2026 đạt 96,2%, đồng thời đặt mục tiêu phát triển mới 4.690 người tham gia trong Tháng cao điểm. Tham gia bảo hiểm y tế giúp giảm gánh nặng chi phí khi ốm đau, bệnh tật; bởi vậy, chỉ tiêu bao phủ có ý nghĩa thực chất khi người dân hiểu quyền lợi và duy trì được thẻ bảo hiểm. Đợt vận động được tổ chức trực tiếp tại cơ quan bảo hiểm xã hội thành phố, kết nối trực tuyến tới các điểm cầu cơ sở, với trọng tâm tìm đến người chưa tham gia hoặc đã gián đoạn. Thành phố cũng yêu cầu phân công rõ nhiệm vụ, rà soát theo từng nhóm đối tượng và địa bàn, phối hợp với đoàn thể, khu dân cư để tuyên truyền dễ hiểu, sát nhu cầu. Đây là cách tiếp cận hợp lý hơn việc chỉ công bố một tỷ lệ: muốn tăng bao phủ bảo hiểm phải tháo gỡ rào cản tiếp cận và khuyến khích người dân tiếp tục tham gia.
Hai chính sách bổ trợ cho nhau nhưng không thể thay thế nhau. Bữa ăn đủ chất hỗ trợ sức khỏe và thu nhập thực tế của người lao động mỗi ngày; bảo hiểm y tế giúp họ tránh phải tự gánh toàn bộ cú sốc tài chính khi cần khám chữa bệnh. Tháng cao điểm còn vận động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, nhấn mạnh vai trò an sinh dài hạn bên cạnh bảo vệ trước rủi ro sức khỏe. Trong thời gian tới, công đoàn Bắc Ninh dự kiến tiếp tục hướng dẫn cơ sở đưa điều khoản cụ thể về bữa ăn vào thỏa ước, đồng thời tập huấn kỹ năng đánh giá khẩu phần, giá thực phẩm và nguy cơ mất an toàn. Những việc ấy cần được duy trì song song với vận động bảo hiểm: quyền lợi chỉ bền vững khi có tiêu chuẩn rõ ràng, cơ chế giám sát và khả năng tham gia thực tế.
An sinh có giá trị khi người lao động cảm nhận được
Bắc Ninh đang kết hợp hai tầng bảo vệ: cải thiện điều kiện lao động trước mắt và mở rộng bảo hiểm để ứng phó với rủi ro lâu dài. Đó là hướng đi đáng ủng hộ, bởi quyền lợi người lao động không nên chỉ được đo bằng cam kết trên giấy hay một chỉ tiêu bao phủ. Bữa ăn ca cần đủ dinh dưỡng, an toàn và có tiếng nói của công nhân; bảo hiểm y tế cần dễ tiếp cận, được duy trì liên tục và gắn với hiểu biết rõ ràng về quyền lợi. Mục tiêu 96,2% sẽ có ý nghĩa hơn khi đi cùng những cải thiện cụ thể tại nơi làm việc và những hoạt động vận động đến đúng nhóm còn bỏ trống. Thước đo cuối cùng của an sinh không phải số chương trình được phát động, mà là người lao động có thể ăn tốt hơn, được bảo vệ khi đau ốm và yên tâm hơn về cuộc sống.
