Bắc Ninh thành phố: Bốn phường mới và bước ngoặt công nghiệp-logistics

Từ sắp xếp đơn vị hành chính đến chiến lược công nghiệp-logistics

Việc thành lập bốn phường mới Lương Tài, Chi Lăng, Lục Nam và Lạng Giang trong không gian Bắc Ninh thành phố là bước điều chỉnh quy hoạch đô thị mang tính chiến lược, tạo thêm gần 23 km2 đất đô thị công nghiệp-logistics mới ở phía Đông và phía Bắc, đồng thời gắn chặt cấu trúc kinh tế – xã hội vùng với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các hành lang giao thông huyết mạch, mở ra năng lực tiếp nhận hàng hóa, dịch vụ và đầu tư quy mô lớn cho toàn khu vực.

Nhìn dưới góc độ phát triển, đây không chỉ là bước “đổi tên” đơn vị hành chính, mà là cuộc tái bố trí không gian sản xuất và dịch vụ để Bắc Ninh đủ tầm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Ngày 13/9/2026, nhiều địa phương trong tỉnh đồng loạt tổ chức lễ công bố thành lập phường, đặt ra yêu cầu mới về quản lý quy hoạch, đầu tư hạ tầng và nâng chất lượng sống cư dân. Cấu trúc mới giúp tỉnh giải bài toán thiếu dư địa đất đô thị, đồng thời đưa mô hình quản trị đô thị tiến gần chuẩn thành phố trung ương.

Chi Lăng: 23 km2 đất đô thị mới cho công nghiệp-logistics

Phường Chi Lăng là minh chứng rõ nhất cho cách Bắc Ninh dùng quy hoạch đô thị để mở rộng năng lực phát triển công nghiệp logistics. Sau sắp xếp, địa phương có diện tích 23,39 km2 và hơn 25.000 dân, với tỷ trọng kinh tế phi nông nghiệp vượt 72% và lao động phi nông nghiệp trên 81%. Những con số này cho thấy Chi Lăng thực chất đã vận hành như một đô thị công nghiệp – dịch vụ trước khi chính thức lên phường, vì vậy quyết định thành lập phường chỉ là bước hợp thức hóa mô hình phát triển đang diễn ra.

Chi Lăng nằm trên trục Vành đai 4 – Vùng Thủ đô, các tuyến ĐT287, ĐT279 và hành lang vận tải đường thủy sông Đuống, sở hữu kết nối đa phương thức hiếm thấy ở một đô thị ngoại vi. Một trung tâm dịch vụ và trung chuyển logistics cấp vùng khoảng 70 ha được định vị tại nút giao Vành đai 4 với Vành đai đô thị Bắc Ninh, hứa hẹn trở thành đầu mối hàng hóa cho cả chuỗi khu công nghiệp và đô thị lân cận. Nếu quản lý tốt quy hoạch, đất đai và hạ tầng, Chi Lăng có thể trở thành “cửa ngõ logistics” của Bắc Ninh thành phố, thay vì chỉ là vệ tinh phụ trợ.

Lương Tài và Gia Bình: Không gian hậu cần quanh Cảng Gia Bình

Nếu Chi Lăng đóng vai trò cực logistics trong cấu trúc Bắc Ninh thành phố, thì Lương Tài và Gia Bình được định vị như không gian hậu cần trực tiếp của Cảng Gia Bình. Phường Lương Tài rộng 24,69 km² với hơn 33.000 dân, kinh tế đang chuyển dịch mạnh sang công nghiệp, xây dựng, thương mại và dịch vụ. Lợi thế quan trọng của Lương Tài là nằm trong vùng chịu tác động trực tiếp của dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình – công trình hạ tầng được quy hoạch với công suất 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm đến 2030, sau đó nâng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa.

Gia Bình sau sáp nhập có diện tích 29,99 km2, dân số 43.643 người, được quy hoạch thành trung tâm đô thị, thương mại dịch vụ tổng hợp của tiểu vùng Nam sông Đuống và vệ tinh hỗ trợ trực tiếp cho Cảng Gia Bình cùng khu thương mại tự do trong tương lai. Chính sự gắn kết này biến cụm Lương Tài – Gia Bình thành “bàn đạp” kinh tế mới: khi sân bay đi vào hoạt động, khu vực sẽ có cơ hội phát triển logistics hàng không, dịch vụ hỗ trợ vận tải, kho bãi và thương mại quốc tế. Thách thức nằm ở chỗ địa phương phải chuẩn bị kịp thời quỹ đất, hạ tầng, nhân lực, đồng thời đảm bảo quyền lợi và đời sống người dân trong quá trình triển khai dự án.

Lục Nam và Lạng Giang: Cực tăng trưởng mới ở phía Đông và phía Bắc

Trong bức tranh quy hoạch đô thị Bắc Ninh thành phố, Lục Nam và Lạng Giang không chỉ là phường mới Bắc Ninh, mà là các cực tăng trưởng giúp cân bằng phát triển giữa phía Đông và phía Bắc. Lục Nam được định hướng thành đô thị động lực phía Đông, là điểm kết nối giữa không gian Tây Yên Tử với hành lang kinh tế Đông – Tây, qua đó mở tuyến giao thông – thương mại mới song song với trục Bắc Ninh – Hà Nội. Lạng Giang có diện tích 55,39 km², dân số hơn 64.000 người, được công nhận là đô thị loại III, trở thành đầu mối phát triển phía Bắc với dư địa lớn về đất đai và dân số.

Thành lập phường với quy mô này tạo ra một lớp đô thị trung gian, vừa đủ lớn để chứa các khu công nghiệp mới và dịch vụ hỗ trợ, vừa là “đệm” bảo vệ khu dân cư truyền thống khỏi áp lực đô thị hóa nóng. Theo định hướng phát triển, Lục Nam phải rà soát quy hoạch, xác định khu vực trọng điểm, ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông và tăng kết nối giữa sản xuất, đô thị, thương mại và dịch vụ. Với Lạng Giang, thách thức sẽ là quản lý tốt quỹ đất, trật tự xây dựng và môi trường khi dân số và hoạt động công nghiệp – dịch vụ tăng nhanh. Nếu không kiểm soát, lợi thế diện tích rộng rất dễ bị tiêu hao bởi sự phát triển dàn trải.

Cơ hội và điều kiện để bốn phường mới trở thành trục động lực

Điểm đáng bàn không phải là việc bốn đơn vị hành chính chuyển sang mô hình phường, mà là cách Bắc Ninh dùng các phường mới để thiết kế trục động lực công nghiệp-logistics quanh Cảng Gia Bình và các vành đai giao thông. Việc Lương Tài, Chi Lăng, Lục Nam và Lạng Giang lên phường diễn ra trong bối cảnh tỉnh đứng trước cơ hội mở rộng mạnh không gian phát triển, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu xây dựng Bắc Ninh thành phố. Thành lập phường mới chỉ là bước khởi đầu; nếu bộ máy quản trị không được nâng năng lực tương ứng, dư địa phát triển đô thị, công nghiệp, thương mại, dịch vụ và logistics có thể bị bỏ lỡ.

Trong quá trình phát triển, yêu cầu đặt ra là quản lý tốt quy hoạch đô thị, sử dụng hiệu quả quỹ đất, đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đồng thời bảo đảm môi trường sống cho người dân. Năm 2026, Chi Lăng đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 14,6%, tiếp tục đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp – dịch vụ; nếu đạt, đây sẽ là tín hiệu cho thấy mô hình phường công nghiệp-logistics đang vận hành theo đúng kỳ vọng. Về dài hạn, thành công của bốn phường mới sẽ quyết định liệu Bắc Ninh có chuyển được từ “tỉnh công nghiệp” sang “thành phố công nghiệp-logistics kết nối vùng”, hay chỉ dừng ở việc mở rộng ranh giới hành chính mà không đổi được chất lượng phát triển.