Từ “Bắc Ninh thành phố mới” đến chiến lược cực tăng trưởng đô thị
Việc thành lập các phường Lương Tài, Chi Lăng, Lục Nam, Lạng Giang và Kép là bước tái cấu trúc không gian đô thị nhằm biến Bắc Ninh thành phố mới thành mạng lưới cực tăng trưởng công nghiệp-logistics gắn với hành lang Vành đai 4, các tuyến quốc lộ, đường sắt và vùng phụ cận Cảng hàng không Gia Bình, thay đổi căn bản cách phân bố dân cư, hạ tầng và ngành kinh tế trong tỉnh. Bắc Ninh không giấu tham vọng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương; trong tiến trình này, việc nâng các xã lên phường là công cụ quy hoạch chứ không chỉ là động thái “đổi biển tên” hành chính. Ngày 13/9/2026, nhiều địa phương tổ chức lễ công bố thành lập phường mới, tiếp đó là lễ công bố phường Kép tối 14/9 với Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây là thời điểm Bắc Ninh lựa chọn tăng tốc, chứ không chờ đợi.
Không gian phía Đông: Lương Tài – Chi Lăng – Lục Nam tạo trục công nghiệp-logistics
Ở phía Đông, các phường mới Lương Tài, Chi Lăng và Lục Nam đang được “thiết kế lại” như một trục công nghiệp-logistics bao quanh cảng hàng không Gia Bình và đô thị Nam sông Đuống. Phường Lương Tài rộng 24,69 km² với 33.374 dân nằm trong không gian chịu tác động trực tiếp từ Cảng hàng không quốc tế Gia Bình – sân bay được định hướng đạt công suất 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm giai đoạn đầu. Câu chuyện ở đây không chỉ là thêm một phường mới Bắc Ninh, mà là hình thành hệ sinh thái logistics, thương mại và dịch vụ ăn theo sân bay. Chi Lăng, với diện tích 23,39 km² và hơn 25.000 dân, đã có tỷ trọng kinh tế phi nông nghiệp trên 72% và lao động phi nông nghiệp hơn 81%. Một trích dẫn đáng chú ý là: "Với tỷ trọng kinh tế phi nông nghiệp đã vượt 72%, lao động phi nông nghiệp trên 81%…, Chi Lăng đang có nền tảng để mở rộng vai trò công nghiệp – logistics trong cấu trúc đô thị mới của Bắc Ninh". Khi Lục Nam được định hướng thành đô thị động lực phía Đông, toàn bộ vành đai phía Đông của Bắc Ninh được lập trình để trở thành cực tăng trưởng đô thị thay vì chỉ là vùng “hậu cần” nông nghiệp.
Cửa ngõ phía Bắc: Kép – Lạng Giang và chiến lược logistics đa phương thức
Ở phía Bắc, phường Lạng Giang và đặc biệt là phường Kép được giao vai trò cửa ngõ, nơi Bắc Ninh “kéo” chuỗi giá trị công nghiệp-logistics lên gần hành lang kinh tế Lạng Sơn – Trung Quốc. Lạng Giang được định hướng trở thành đô thị – công nghiệp – thương mại – dịch vụ, là một cực tăng trưởng quan trọng tại cửa ngõ phía Bắc. Nhưng điểm nhấn chiến lược là Kép: phường này được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Kép, xã Quang Thịnh và Hương Sơn, chính thức hoạt động từ 1/7/2025. Với lợi thế kết nối Quốc lộ 1 và tuyến đường sắt liên vận quốc tế Hà Nội – Đồng Đăng, Kép được xác định là trung tâm logistics đa phương thức, vận tải, thương mại, dịch vụ và công nghiệp của tỉnh. Nói cách khác, phát triển công nghiệp logistics ở Kép không phải là lựa chọn phụ, mà là “đề bài chính” để phường này biến vị trí cửa ngõ thành lợi thế cạnh tranh dài hạn, kết nối Bắc Ninh với các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc.
Gia Bình – Lương Tài: Cặp đô thị hỗ trợ sân bay và cực tăng trưởng mới
Vùng phụ cận Cảng hàng không Gia Bình là mảnh ghép quan trọng để hiểu chiến lược cực tăng trưởng của Bắc Ninh thành phố mới. Lương Tài được mô tả như phường “ôm” không gian phát triển quanh sân bay, trong khi phường Gia Bình (29,99 km², 43.643 dân) được quy hoạch thành trung tâm đô thị, thương mại dịch vụ tổng hợp của tiểu vùng Nam sông Đuống và là vệ tinh hỗ trợ trực tiếp cho cảng hàng không Gia Bình cùng khu thương mại tự do tương lai. Khi sân bay đạt công suất 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa giai đoạn đầu, áp lực và cơ hội sẽ dồn vào hai phường này: hạ tầng phải đi trước, quỹ đất cho logistics, thương mại, dịch vụ phải được chuẩn bị, còn quy hoạch dân cư cần tránh kịch bản "phát triển nóng" không kiểm soát. Nếu không, cực tăng trưởng đô thị sẽ bị bóp méo thành những dải khu công nghiệp tách rời với đô thị và dịch vụ hỗ trợ.
Chiến lược nào để các cực tăng trưởng công nghiệp-logistics thực sự phát huy tác dụng?
Từ Chi Lăng đến Kép, từ Lương Tài đến Lạng Giang, Bắc Ninh đang mở rộng vai trò công nghiệp-logistics trong cấu trúc đô thị mới bằng các phường mới Bắc Ninh thay thế không gian nông thôn truyền thống. Nhưng cực tăng trưởng đô thị không tự hình thành chỉ nhờ quyết định hành chính. Chi Lăng đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 14,6% năm 2026, tiếp tục chuyển dịch mạnh sang công nghiệp – dịch vụ, còn địa phương được định hướng hoàn thiện hạ tầng và khai thác hiệu quả lợi thế khu công nghiệp, cảng thủy nội địa, mạng giao thông. Ở phía Bắc, Kép – Lạng Giang được xác định là khu phát triển kinh tế chuyên biệt gắn với ga liên vận quốc tế, song lãnh đạo tỉnh đã nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội, môi trường, an ninh, trật tự trong đô thị hóa. Câu hỏi chiến lược là: Bắc Ninh có dám áp kỷ luật quy hoạch, ưu tiên không gian cho phát triển công nghiệp logistics thống nhất toàn tỉnh, thay vì “chia nhỏ” thành các dự án cục bộ? Nếu trả lời là có, năm phường mới sẽ là bàn đạp để Bắc Ninh thành phố mới bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên hạ tầng liên kết vùng, chứ không chỉ là tăng trưởng theo chiều rộng.
