Hoạt động giáo dục theo nhu cầu là gì và quy định mới thay đổi điều gì?
Hoạt động giáo dục theo nhu cầu là các chương trình, lớp học hoặc câu lạc bộ do nhà trường tổ chức ngoài thời gian học chính khóa và hoạt động giáo dục tăng cường, nhằm đáp ứng nhu cầu, năng khiếu, sở thích và định hướng phát triển cá nhân của học sinh, trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện của học sinh và cha mẹ hoặc người giám hộ.
Từ ngày 15/11/2026, Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức có hiệu lực, quy định cách tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu tại các trường phổ thông. Điểm mấu chốt là: trường không được ép buộc học sinh tham gia, không được bố trí xen kẽ với tiết chính khóa, và không được dùng việc tham gia hay không tham gia để đánh giá học tập, rèn luyện hoặc thi đua của học sinh. Nói cách khác, hoạt động giáo dục theo nhu cầu phải trở về đúng bản chất: là lựa chọn thêm, không phải “nghĩa vụ trá hình”.
Không còn chuyện ép buộc hoạt động ngoài giờ: Quyền lợi học sinh được đặt lại cho đúng
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT nghiêm cấm hành vi "ép buộc, vận động mang tính áp đặt hoặc tạo áp lực dưới bất kỳ hình thức nào" để học sinh phải tham gia hoạt động giáo dục theo nhu cầu. Đồng thời, nhà trường không được sử dụng việc học sinh tham gia hoặc không tham gia các hoạt động này làm căn cứ đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, xét thi đua, khen thưởng hay phân loại học sinh. Đây là bước chặn quan trọng với tình trạng ép buộc hoạt động ngoài giờ núp bóng tự nguyện, vốn gây áp lực tâm lý và tài chính cho nhiều gia đình.
Về bản chất, quy định mới khẳng định rõ quyền lợi học sinh: quyền lựa chọn, quyền từ chối và quyền không bị phân biệt đối xử vì lựa chọn đó. Khi một hoạt động được gọi là "theo nhu cầu", nó phải xuất phát từ nhu cầu thực sự của người học, không phải từ mong muốn tăng chỉ tiêu, thành tích hay nguồn thu của nhà trường. Nếu giáo viên hoặc nhà trường dùng điểm số, hạnh kiểm, danh hiệu thi đua để gây sức ép, đó không chỉ là sai đạo lý mà còn là vi phạm pháp lý theo đúng ngôn ngữ của Thông tư.
Hoạt động theo nhu cầu phải tách khỏi giờ chính khóa: Lịch học của con sẽ thay đổi ra sao?
Theo Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT, hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là hoạt động do nhà trường tổ chức ngoài thời gian thực hiện hoạt động giáo dục chính khóa và hoạt động giáo dục tăng cường. Khoản 3 Điều 7 quy định rõ: các hoạt động này "phải được tổ chức ngoài thời gian" chính khóa và tăng cường, "không được tổ chức xen kẽ" với các tiết học chính khóa hoặc hoạt động giáo dục tăng cường. Nói thẳng, nhà trường không còn quyền chèn các lớp tự chọn, câu lạc bộ thu phí vào giữa buổi học rồi coi như học sinh đương nhiên phải ở lại.
Quy định cũng yêu cầu hoạt động giáo dục theo nhu cầu chỉ được tổ chức khi trường bảo đảm thực hiện đầy đủ chương trình chính khóa và tăng cường; phải dựa trên đăng ký tự nguyện của học sinh và cha mẹ; không được làm ảnh hưởng đến thời gian, chất lượng thực hiện chương trình giáo dục phổ thông; và phải phù hợp với lứa tuổi, sức khỏe, điều kiện của cơ sở giáo dục. Điều này buộc các trường phải sắp xếp lại thời khóa biểu, tránh biến ngày học của học sinh thành một lịch trình kéo dài liên tục với các hoạt động nửa bắt buộc nửa tự nguyện.
Ranh giới giữa giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu: Không thể “xé nhỏ chương trình để thu tiền”
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT không chỉ siết hoạt động giáo dục theo nhu cầu mà còn đặt ra ranh giới rõ với hoạt động giáo dục tăng cường. Văn bản nghiêm cấm việc cắt giảm, không tổ chức hoặc tổ chức không đầy đủ nội dung giáo dục tăng cường theo kế hoạch đã được phê duyệt; đồng thời cấm chuyển, tách nội dung giáo dục thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước hoặc nội dung giáo dục tăng cường sang hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học để thu kinh phí. Nói cách khác, trường không được "xé nhỏ" chương trình chính thức rồi gắn mác "theo nhu cầu" để thu tiền.
Đối với hoạt động giáo dục tăng cường, quy định yêu cầu phải bảo đảm mọi học sinh được tiếp cận trong thời gian dạy học 2 buổi/ngày hoặc theo lộ trình đối với trường chưa đủ điều kiện, và đặc biệt là không được thu tiền của học sinh. Cùng với đó, Thông tư cấm tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu để thu kinh phí trái quy định hoặc lợi dụng các hoạt động này nhằm trục lợi. Đây là thông điệp mạnh: tăng cường hay theo nhu cầu đều phải phục vụ học sinh trước, không phải là công cụ tài chính trá hình.
Phụ huynh cần làm gì để bảo vệ quyền lợi học sinh và giám sát quy định trường học mới?
Với quy định trường học mới, phụ huynh không còn ở thế bị động trước các thông báo "tự nguyện nhưng bắt buộc". Thông tư khẳng định nhà trường không được sử dụng việc tham gia hoặc không tham gia hoạt động giáo dục theo nhu cầu làm căn cứ để đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, xét thi đua, khen thưởng hay phân loại học sinh. Điều này đồng nghĩa phụ huynh có quyền từ chối cho con tham gia các hoạt động không bắt buộc mà không lo bị trừ điểm, hạ hạnh kiểm hay mất danh hiệu.
Về thực tế, phụ huynh nên làm ba việc. Thứ nhất, đọc kỹ thông báo của trường: hoạt động nào là chính khóa, tăng cường, hoạt động giáo dục theo nhu cầu; thời gian tổ chức có xen kẽ tiết chính khóa hay không. Thứ hai, yêu cầu nhà trường thể hiện rõ tính tự nguyện bằng phiếu đăng ký có chữ ký của cha mẹ hoặc người giám hộ, thay vì mặc định cả lớp tham gia. Thứ ba, nếu phát hiện dấu hiệu ép buộc hoạt động ngoài giờ, dùng điểm số để gây áp lực hoặc thu kinh phí trái quy định, phụ huynh cần phản ánh với ban giám hiệu, hội đồng trường hoặc cơ quan quản lý giáo dục địa phương, dựa trên các quy định đã nêu trong Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT.
