Quy định thu phí nhà trường: điểm mấu chốt phụ huynh phải nắm
Quy định thu phí nhà trường là tập hợp các nguyên tắc và mức thu do cơ quan có thẩm quyền ban hành, nhằm đảm bảo mọi khoản phí học tập 2026-2027 trong cơ sở giáo dục công lập đều có căn cứ pháp lý, minh bạch, đúng mục đích sử dụng, và không gây gánh nặng tài chính bất hợp lý cho phụ huynh. Trong năm học này, Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa đã phát hành công văn hướng dẫn chi tiết về các khoản thu, chi trong các cơ sở giáo dục công lập, yêu cầu mọi khoản thu phải "hợp pháp, đúng mức, đúng nội dung, công khai và sử dụng đúng mục đích". Điều đó có nghĩa: trường không được tự nghĩ ra khoản thu mới, không được thu vượt khung do địa phương quy định, càng không được thu khi chưa có văn bản cho phép. Nếu phụ huynh nắm chắc các nguyên tắc này, việc phát hiện và ngăn chặn phí trái phép sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.
Những khoản phí học tập hợp pháp: được thu, nhưng phải đúng và minh bạch
Điểm tích cực lớn nhất với phụ huynh là học phí của trẻ mầm non, tiểu học, THCS và học sinh chương trình giáo dục phổ thông tại trường công lập tiếp tục được miễn theo quy định của Quốc hội và Chính phủ trong năm học 2026-2027. Nói thẳng: học phí không phải là thứ khiến phụ huynh lo lắng, mà chính là các loại phí dịch vụ đi kèm. Các khoản dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục chỉ được thu theo danh mục và mức thu do UBND tỉnh quy định, ví dụ phí gửi xe 20.000 đồng/học sinh/tháng cho xe đạp, 40.000 đồng/tháng với xe máy, xe đạp điện; phí chăm sóc bán trú 140.000 đồng/tháng, thuê cấp dưỡng 75.000 đồng/tháng; nước uống 12.000 đồng/tháng; liên lạc điện tử 50.000 đồng/năm; đồ dùng kiểm tra, thi 63.000 đồng/năm với tiểu học, 84.000 đồng/năm với THCS, THPT và giáo dục thường xuyên. Tất cả phải được nhà trường công khai mức thu, cách thu, nội dung chi và chỉ được sử dụng đúng cho mục đích dịch vụ đã thông báo, phụ huynh hoàn toàn có quyền đối chiếu con số với văn bản.
Khoản nào trường không được tự ý thu: phân ranh rạch ròi giữa hợp pháp và trái phép
Phụ huynh thường bị "choáng" bởi danh sách phí dài, nên điều cốt lõi là biết rõ ranh giới giữa phí học tập hợp pháp và khoản thu không được phép. Hợp pháp là những khoản thu có trong danh mục và mức cụ thể của UBND tỉnh, có căn cứ pháp lý, được công khai và dùng đúng mục đích như đã nêu trong quy định thu phí nhà trường. Còn trái phép là mọi khoản thu vượt khung hoặc không hề có trong hướng dẫn. Theo hướng dẫn, trường công lập không được tự ý áp đặt phí mới, không được thu vượt mức đã quy định, cũng không được tổ chức thu khi chưa có đầy đủ căn cứ pháp lý. Đặc biệt, trường bị cấm thu hoặc núp bóng "học phí" để gây quỹ học bổng từ học sinh và phụ huynh. Một câu có thể trích lại: "Các cơ sở giáo dục không được thu hoặc vận động đóng góp vào Quỹ học bổng dưới danh nghĩa các khoản thu học phí". Tổ chức hội phụ huynh cũng không được phép đứng ra thu hộ nhà trường hay áp mức bình quân, tối thiểu trong mọi hình thức vận động tài trợ.
Dịch vụ bổ trợ và hoạt động ngoại khóa: quyền lựa chọn thuộc về phụ huynh
Một cái bẫy phổ biến là biến dịch vụ bổ trợ thành nghĩa vụ bắt buộc. Quy định mới nói rất rõ: việc xác định mức phí không đồng nghĩa với việc tất cả học sinh đều phải sử dụng dịch vụ và phải nộp tiền; các dịch vụ phát sinh từ nhu cầu phải hoàn toàn tự nguyện và có đăng ký. Nghĩa là nếu gia đình không cần trông trẻ thứ Bảy, Chủ nhật, không đăng ký bán trú, không tham gia câu lạc bộ kỹ năng sống hay làm quen tiếng Anh, thì nhà trường không được ép đóng những khoản này. Các dịch vụ như trông trẻ cuối tuần 45.000 đồng/bé/ngày, quản lý học sinh tiết cuối buổi chiều cấp tiểu học 92.000 đồng/tháng, giáo dục kỹ năng sống và ngoại khóa 12.000 đồng/buổi, tiếng Anh làm quen 12.000 đồng/buổi với giáo viên Việt Nam và 30.000 đồng/buổi với giáo viên nước ngoài, dịch vụ vệ sinh trường 15.000 đồng/trẻ/tháng ở mầm non, tiểu học… đều là lựa chọn. Quan trọng hơn, học sinh THCS, THPT và giáo dục thường xuyên không phải nộp phí vệ sinh trường, lớp, nhà vệ sinh.
Khi phụ huynh gặp phí trái phép: đừng im lặng, hãy yêu cầu kiểm tra và hoàn trả
Ở góc độ người viết, nếu phụ huynh tiếp tục im lặng trước các khoản thu bất hợp lý, mọi văn bản sẽ chỉ nằm trên giấy. Quy định đã tạo sẵn cơ chế bảo vệ, phụ huynh cần dùng đến. Nhà trường có trách nhiệm tự kiểm tra trước, trong và sau mỗi đợt thu, kịp thời chấn chỉnh và hoàn trả mọi khoản thu sai quy định. UBND cấp xã, phường phải tăng cường thanh tra, xử lý khiếu nại liên quan đến thu, chi và tài trợ tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn. Vì thế, khi phát hiện trường thu thêm khoản lạ, thu cao hơn mức trong danh mục hoặc ép buộc đóng góp, phụ huynh nên yêu cầu nhà trường viện dẫn căn cứ pháp lý, đối chiếu công văn, đề nghị điều chỉnh và hoàn trả. Nếu không được giải quyết thỏa đáng, cần lập đơn phản ánh lên phòng giáo dục và UBND xã, phường. Tinh thần chung của quy định là: "Phụ huynh không được ép buộc nộp các khoản ngoài mức đã quy định". Một khi phụ huynh chủ động lên tiếng, những khoản phí trái phép sẽ khó có cơ hội tồn tại.
