Giáo dục theo nhu cầu là gì và vì sao đang thành vấn đề nóng?
Giáo dục theo nhu cầu là các hoạt động học tập được tổ chức ngoài chương trình chính khóa và tăng cường, với nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu nhằm đáp ứng nhu cầu, sở thích, năng khiếu và định hướng phát triển cá nhân của từng học sinh, trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện và không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông bắt buộc. Đằng sau định nghĩa tưởng như kỹ thuật này là một thay đổi quan trọng: học sinh và phụ huynh không còn bị “gộp chung” vào các gói học thêm, liên kết mà ít được hỏi ý kiến. Năm học 2026-2027, khi câu chuyện học tiếng Anh tăng cường, STEM, kỹ năng sống tiếp tục gây tranh luận ở đầu năm học, việc Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT ngày 30/9/2026, có hiệu lực từ 10/11/2026, đã đặt lại luật chơi cho toàn hệ thống.
Thông tư 85: Khung pháp lý mới cho giáo dục theo nhu cầu
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT quy định rõ mục tiêu, nội dung và yêu cầu của hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, thay vì để mỗi trường hiểu một kiểu. Nội dung được phép tổ chức rất rộng: từ phát triển năng khiếu văn hóa, nghệ thuật, thể thao; hướng nghiệp, khởi nghiệp, tài chính chuyên sâu; đến năng lực số, trí tuệ nhân tạo, lập trình, robot, Internet vạn vật (IoT), STEM nâng cao, nghiên cứu khoa học, ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế hoặc chứng chỉ quốc tế. Điểm then chốt là các hoạt động này chỉ được tổ chức sau khi trường đã bảo đảm dạy đủ chương trình chính khóa và hoạt động tăng cường, và phải diễn ra ngoài khung giờ đó. Nói cách khác, Bộ GD&ĐT đang cố gắng cân bằng giữa chương trình quốc gia thống nhất và nhu cầu học tập đa dạng, cá thể hóa của từng học sinh.
Quyền lựa chọn của học sinh, phụ huynh: Tự nguyện hay “tự nguyện hình thức”?
Điểm tiến bộ nhất của chính sách là khẳng định quyền lựa chọn học sinh: hoạt động giáo dục theo nhu cầu phải được tổ chức trên cơ sở tự nguyện đăng ký tham gia và lựa chọn nội dung của người học, cha mẹ hoặc người giám hộ. Đối với hoạt động theo nhu cầu, phụ huynh và học sinh được tự nguyện lựa chọn, và học sinh không tham gia cũng không được vì thế mà gặp bất lợi trong đánh giá, rèn luyện hay xét thi đua. Đây là ranh giới rất quan trọng để chấm dứt tình trạng “không đăng ký thì con bị tách lớp, bị thiệt”. Tuy nhiên, quyền lựa chọn chỉ có ý nghĩa khi thời gian, nội dung, mức thu được công khai, và đặc biệt là khi nhà trường không xếp các tiết này xen kẽ vào giữa buổi học chính khóa, buộc học sinh phải “ở lại cho tiện”.
Triển khai tại trường: Từ minh bạch thời khóa biểu đến mức thu cụ thể
Năm học 2026-2027, các trường được yêu cầu triển khai giáo dục theo nhu cầu với nội dung, thời gian và sự tự nguyện rõ ràng, minh bạch. Thông tư 85 buộc hoạt động này phải tổ chức theo nhóm học sinh cùng đăng ký, không theo đơn vị lớp biên chế, ngoài thời gian chính khóa và tăng cường, không được bố trí xen kẽ giữa các tiết học bắt buộc. Thời khóa biểu, danh sách nhóm, lớp phải công khai; quy mô nhóm, thời lượng do hiệu trưởng quyết định nhưng không vượt sĩ số tối đa theo điều lệ trường và phải phù hợp lứa tuổi, sức khỏe học sinh. Với trường công lập, mức thu phải theo danh mục, không vượt mức do UBND cấp tỉnh quyết định và được công khai. Một ví dụ cụ thể: có trường tổ chức 1 tiết STEM/tuần và 2 tiết kỹ năng sống/tuần, mức thu 15.000 đồng/tiết theo nghị quyết của HĐND thành phố.
Làm sao để lựa chọn khôn ngoan trong năm học 2026-2027?
Về nguyên tắc, Thông tư 85 đã tạo khung để giáo dục theo nhu cầu trở thành cơ hội phát triển cá nhân, chứ không phải gánh nặng bắt buộc. Nhưng để điều đó thành hiện thực trong năm học 2026-2027, học sinh và phụ huynh cần chủ động hơn. Trước khi ký bất kỳ phiếu đăng ký nào, hãy yêu cầu nhà trường cung cấp đầy đủ: mục tiêu, nội dung, thời lượng, thời gian học, mức thu, người dạy và cách đánh giá. Với học sinh tiểu học, ưu tiên các nội dung kỹ năng sống, năng lực số, ngoại ngữ hoặc nghệ thuật phù hợp sở thích; với học sinh THCS, THPT, có thể cân nhắc thêm các nội dung hướng nghiệp, khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học. Theo định hướng của chính sách, “mục tiêu cuối cùng là tạo cơ hội để mỗi học sinh phát triển năng lực, sở thích và định hướng cá nhân, trên cơ sở tự nguyện và bảo đảm quyền lợi của tất cả người học”.
