Metro TP.HCM 500km: không chỉ là giao thông, mà là chiến lược công nghiệp
Metro TP.HCM 500km là kế hoạch phát triển mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn, kết nối các khu vực trung tâm với vùng cửa ngõ, vừa giải quyết nhu cầu đi lại khối lượng lớn, vừa được thiết kế như một chương trình nội địa hóa công nghệ đường sắt, tạo thị trường dài hạn cho doanh nghiệp Việt từ thi công, sản xuất đường ray, thiết bị toa tàu đến hệ thống tín hiệu và cơ điện đô thị. Kế hoạch này đặt mục tiêu hoàn thành 255km vào năm 2030 và mở rộng lên hơn 500km vào năm 2035, biến TP.HCM thành phòng thí nghiệm sống cho chiến lược làm chủ công nghệ thay vì phụ thuộc nhà cung cấp nước ngoài. Nói cách khác, metro không còn là dự án hạ tầng thuần túy, mà là trục xương sống cho một ngành công nghiệp đường sắt đô thị Việt Nam.
Nội địa hóa công nghệ đường sắt: từ cầu cạn, hầm đến ray và toa tàu
Điểm đáng chú ý nhất trong chiến lược metro TP.HCM là cách thành phố chọn nội địa hóa công nghệ đường sắt từng bước nhưng quyết liệt. Các nhà thầu Việt đã có thể đảm nhận gần như 100% khối lượng công việc đối với công trình cầu cạn, cho thấy năng lực xây lắp không còn là điểm yếu. Ở hệ thống hầm, mục tiêu được đặt ra là doanh nghiệp Việt giữ vai trò chính, kết hợp chuyên gia, thiết bị nước ngoài để học và làm chủ công nghệ khoan hầm – không đứng ngoài chuỗi giá trị kỹ thuật. Đồng thời, thành phố không dừng ở xây dựng mà mở rộng nội địa hóa sang đầu máy, toa xe, thông tin tín hiệu và các hệ thống thiết bị cơ điện, tức là chạm vào những phần cốt lõi nhất của tri thức đường sắt đô thị. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược: hoặc người Việt làm dần từ hôm nay, hoặc mãi là khách hàng của các tập đoàn nước ngoài.
Cơ hội cho doanh nghiệp Việt: đường ray, thiết bị toa tàu và chuỗi cung ứng mới
Với 8 dự án metro ưu tiên giai đoạn 2026-2030, TP.HCM đang tạo ra một "đặt hàng" khổng lồ cho doanh nghiệp Việt nếu họ kịp bước vào cuộc chơi. Ở hệ thống ray, Hòa Phát đã xây dựng nhà máy, dự kiến đầu năm 2027 sản xuất sản phẩm đầu tiên; nếu đạt tiêu chuẩn chất lượng, thành phố sẽ báo cáo để xem xét sử dụng. Đây là bước đi rõ ràng: không đợi ngành thép trong nước tự tìm đường, mà kéo họ vào thẳng dự án hạ tầng lớn. Ở mảng đầu máy, thiết bị toa tàu và cơ điện, doanh nghiệp Việt cũng đang dần tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, cho phép tiếp cận trực tiếp công nghệ, quy trình và yêu cầu kỹ thuật vốn trước đây chỉ nằm trong tay nhà thầu ngoại. Với quy mô 500km, cơ hội không chỉ là vài hợp đồng, mà là nền tảng để hình thành ngành công nghiệp đường sắt đô thị nội địa.
THACO, Hyundai Rotem và tham vọng làm chủ toa tàu tại TP.HCM
Điểm nhấn của chiến lược nội địa hóa công nghệ đường sắt là sự xuất hiện của các tổ hợp công nghiệp chuyên biệt. Chủ tịch HĐQT THACO, tổng thầu EPC Metro số 2 Bến Thành – Tham Lương và nhà đầu tư Metro Bến Thành – Thủ Thiêm, cho biết doanh nghiệp đã đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng quy mô 320ha tại TP.HCM để sản xuất máy khoan hầm TBM, thiết bị lao dầm, vỏ hầm, tà vẹt, dầm cầu cạn. Cùng lúc, THACO hợp tác chiến lược với Hyundai Rotem – một nhà sản xuất đầu máy toa xe hàng đầu – với thỏa thuận chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và sản xuất khung vỏ đầu máy toa xe bằng nhôm hợp kim ngay tại TP.HCM. Câu chuyện ở đây không phải "lắp ráp giá rẻ", mà là dùng dự án metro làm bệ phóng để doanh nghiệp Việt bước từ gia công sang thiết kế, sản xuất thiết bị toa tàu và hệ thống cơ điện chuyên dụng.
Độc lập công nghệ để phục vụ người dùng đô thị, không phải để trưng bày
Nhiều người hỏi: nội địa hóa để làm gì nếu chỉ cần mua công nghệ tốt nhất từ nước ngoài? Câu trả lời nằm ở cả yếu tố kinh tế lẫn quyền tự chủ. Khi TP.HCM đặt mục tiêu từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, thành phố đang xây một năng lực lâu dài: tự thiết kế, tự bảo trì, tự mở rộng mạng lưới mà không bị khóa vào một vài nhà cung cấp. Đối với người dân, metro liên thông giữa tuyến số 1 và số 2 từ ga S0 đến S5, hay khả năng tàu chạy thẳng từ Tân Sơn Nhất đến Long Thành thông qua kết nối tuyến số 6 và Metro Thủ Thiêm – Long Thành, không chỉ là tiện lợi di chuyển, mà là kết quả của bài toán tiêu chuẩn hóa và làm chủ hệ thống. Nếu nội địa hóa thành công, metro TP.HCM 500km sẽ là minh chứng rằng người Việt có thể xây và vận hành hệ thống giao thông khối lượng lớn bằng công nghệ mình hiểu rõ, không phải "hộp đen" nhập khẩu.
