Công nghiệp môi trường TP.HCM: từ xử lý ô nhiễm đến ngành kinh tế độc lập
Công nghiệp môi trường TP.HCM là tổng hợp các hoạt động nghiên cứu, sản xuất, cung ứng công nghệ, thiết bị và dịch vụ nhằm xử lý nước thải, khí thải, chất thải rắn, giám sát môi trường và hỗ trợ kinh tế tuần hoàn, đồng thời được định hướng thành một ngành kinh tế độc lập có khả năng cạnh tranh trong nước và hướng tới xuất khẩu. Siêu đô thị lớn nhất cả nước đang chịu áp lực khổng lồ từ chất thải rắn, khí thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt gia tăng, đe dọa chất lượng sống đô thị. Thay vì tiếp tục phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, TP.HCM chọn cách nâng cấp công nghiệp môi trường thành trụ cột phát triển mới, gắn với tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn. Đây không chỉ là phản ứng trước ô nhiễm mà là lựa chọn chiến lược: biến chi phí xử lý môi trường thành động lực đổi mới công nghệ và tạo việc làm.
Kế hoạch 2025–2030: hiện đại, công nghệ cao và chuyển đổi số môi trường
UBND TP.HCM đã ban hành Kế hoạch phát triển ngành công nghiệp môi trường giai đoạn 2025–2030, với Quyết định số 5156/QĐ-UBND có hiệu lực từ ngày 15/8/2026. Thành phố khẳng định sẽ phát triển công nghiệp môi trường theo hướng hiện đại, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số môi trường. Kế hoạch đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái công nghiệp môi trường có khả năng nghiên cứu, sản xuất và cung ứng công nghệ, thiết bị, sản phẩm cho thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu. Quan điểm ở đây rất rõ: không xem xử lý môi trường là “chi phí công ích”, mà là mảng công nghiệp mũi nhọn có thể tạo giá trị gia tăng. Câu hỏi không còn là có làm hay không, mà là làm thế nào để chủ động sở hữu công nghệ, dữ liệu và thị trường thay vì đi sau và mua giải pháp trọn gói từ bên ngoài.
Mục tiêu tự chủ công nghệ: tham vọng nhưng là điều kiện sống còn
Trọng tâm lớn nhất của kế hoạch là tự chủ công nghệ môi trường. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp xử lý nước thải phải đáp ứng 70–80% nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu. Ở lĩnh vực xử lý khí thải, thiết bị nội địa được kỳ vọng đáp ứng 60–70% nhu cầu; thu gom, vận chuyển và phân loại chất thải rắn, chất thải nguy hại đáp ứng 50–60% nhu cầu, còn phân loại, tái chế đạt 60–70% trong nước. Đây là những con số thể hiện thái độ dứt khoát: hoặc thành phố làm chủ công nghệ, hoặc tiếp tục phụ thuộc vào thiết bị ngoại nhập ngay cả trong các hạng mục cơ bản. Việc TP.HCM chỉ đặt mục tiêu sản xuất thiết bị đo lường, giám sát môi trường đáp ứng khoảng 20% nhu cầu, do hiện vẫn phụ thuộc công nghệ ngoại, là lời nhắc tỉnh táo về khoảng cách công nghệ cần thu hẹp.
Mô hình hệ sinh thái 5 chủ thể và cú hích chính sách thị trường
TP.HCM không chọn cách phát triển công nghiệp môi trường TP.HCM một mình, mà xây dựng hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa năm chủ thể: doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức quốc tế. Đây là cách tiếp cận đúng nếu thành phố muốn “làm chủ và thương mại hóa công nghệ môi trường, tăng năng lực nội địa hóa thiết bị”. Trên mặt trận chính sách, thành phố dự kiến hoàn thiện thể chế, bổ sung chỉ tiêu thống kê cho ngành, áp dụng ưu đãi đầu tư, hình thành khu và cụm công nghiệp sinh thái, cùng các hình thức đặt hàng, chỉ định thầu cho doanh nghiệp trong nước. Câu nói có thể trích dẫn là: “TP.HCM sẽ phát triển công nghiệp xử lý nước thải, khí thải, chất thải rắn để đáp ứng phần lớn nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu giai đoạn 2025–2030”.
Từ chuyển đổi số môi trường đến định vị ngành kinh tế mới
Một điểm đáng chú ý là trọng tâm ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số môi trường trong sản xuất thiết bị và vận hành hệ thống xử lý. Doanh nghiệp được khuyến khích dùng CAD/CAM, cơ điện tử, hệ thống điều khiển tự động thông minh, cảm biến sinh học và công nghệ sinh học để nâng hiệu suất xử lý. Thành phố coi dán nhãn sinh thái, xúc tiến thương mại và hợp tác công – tư là công cụ mở thị trường, trong đó ngân sách tập trung vào hạ tầng, vốn và đào tạo, còn doanh nghiệp đảm nhiệm vận hành và thương mại hóa. Quan trọng hơn, công nghiệp môi trường được định vị như một ngành kinh tế độc lập, chứ không phải phần phụ của các lĩnh vực khác. Điều này mở ra cơ hội đầu tư, việc làm kỹ thuật cao và xuất khẩu giải pháp xanh, tạo nền tảng để TP.HCM chủ động hơn trước những mục tiêu khí hậu dài hạn trong tương lai.
