Mộc Bài: từ cửa khẩu truyền thống đến trung tâm giao thương số
Cửa khẩu Mộc Bài đang bước vào giai đoạn chuyển đổi chiến lược, không chỉ nâng cấp hạ tầng giao thương mà còn tái tổ chức toàn diện không gian cửa khẩu, kết nối trực tiếp với cao tốc TP.HCM – Mộc Bài và chuẩn bị nền tảng cửa khẩu số thông minh nhằm tách bạch luồng hành khách – hàng hóa, giảm ùn tắc và tăng hiệu quả thông quan. Đây là một quyết định mang tính chủ động, đi trước áp lực tăng trưởng lưu lượng và xu hướng số hóa biên mậu. Vừa qua, lãnh đạo Tỉnh ủy và UBND tỉnh Tây Ninh đã trực tiếp khảo sát khu vực cửa khẩu quốc tế Mộc Bài để đánh giá phương án tổng thể Dự án phát triển hạ tầng Mộc Bài đến năm 2030. Việc cấp tập hoàn thiện dự án cho thấy Tây Ninh chọn cách "mở biên" bằng dữ liệu và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng diện tích.
Áp lực lưu lượng và lý do phải hành động ngay
Nếu không nâng cấp kịp thời, cửa khẩu Mộc Bài sẽ bị chính tốc độ phát triển của mình đè nặng. Những năm gần đây, lượng người và phương tiện qua cửa khẩu liên tục tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về mở rộng không gian, tăng năng lực kiểm soát và tổ chức lại giao thông. Theo số liệu Bộ đội Biên phòng, tổng lưu lượng xuất nhập cảnh tăng từ khoảng 1,289 triệu lượt năm 2015 lên hơn 2,081 triệu lượt vào năm 2025, bình quân 4,91% mỗi năm. Dự báo đến năm 2030 có thể đạt 2,645 triệu lượt, và gần 6,91 triệu lượt vào năm 2050. Khi cao tốc TP.HCM – Mộc Bài đi vào khai thác, áp lực ùn tắc tại khu vực cửa khẩu sẽ ngày càng lớn nếu hạ tầng không được cải tạo đồng bộ. Đây là lý do dự án đến năm 2030 được phê duyệt chủ trương đầu tư từ đầu năm 2026, với tầm nhìn kéo dài đến 2045.
Chiến lược 962 tỷ đồng: tái cấu trúc hạ tầng giao thương và kết nối cao tốc
Điểm đáng bàn không phải chỉ là số tiền gần 962,4 tỷ đồng, mà là cách nguồn lực này được đổ vào đúng những "nút thắt" của cửa khẩu Mộc Bài. Dự án phát triển hạ tầng đến năm 2030 được định hướng tổ chức lại toàn diện không gian cửa khẩu, đồng bộ mạng lưới giao thông và công trình kiểm soát, hướng đến kết nối thông suốt với tuyến cao tốc TP.HCM – Mộc Bài. Trục xương sống là tuyến đường dài khoảng 4,45 km, giữ nguyên quy mô và hướng tuyến đã phê duyệt, kết nối trực tiếp điểm cuối cao tốc với khu vực cửa khẩu. Phần xe chạy được mở rộng lên bề rộng 38 m cùng vỉa hè 15 m, dải phân cách, đất cây xanh, hệ thống chiếu sáng, thoát nước và an toàn giao thông đầy đủ. Song song đó là nâng cấp Trạm Kiểm soát liên hợp, cải tạo khoảng 1.500 m² hiện hữu và xây mới 1.900 m², đưa tổng diện tích kiểm soát xuất nhập cảnh lên khoảng 3.400 m². Tuyến đường phục vụ xe hàng hóa nhập khẩu được đầu tư trước mắt 418 m, cùng hệ thống thoát nước dài khoảng 3,53 km. Đây là cấu trúc hạ tầng giao thương được thiết kế rõ ràng để phục vụ phân tách luồng hành khách – hàng hóa và hình thành chuỗi logistics quanh cửa khẩu.
Cửa khẩu số thông minh: thay đổi cách thương mại xuyên biên giới vận hành
Dự án ở Mộc Bài không dừng ở chuyện thêm đường, thêm diện tích. Mục tiêu sâu hơn là thay đổi phương thức vận hành cửa khẩu, chuyển từ mô hình xử lý thủ công sang mô hình cửa khẩu số thông minh. Hạ tầng mới được chuẩn bị để tích hợp các nền tảng số, hỗ trợ kiểm soát người và phương tiện, quản lý hàng hóa, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng và rút ngắn thời gian làm thủ tục. Theo định hướng, luồng hành khách và hàng hóa sẽ được tổ chức riêng biệt; các khu vực kiểm soát, bãi đỗ, bãi kiểm hóa và kho ngoại quan được kết nối thành một chuỗi vận hành thống nhất. Những thiết kế ban đầu đã phác thảo một cửa khẩu quốc tế hiện đại, có hạ tầng kỹ thuật số thông minh, đảm bảo mỹ quan, quốc phòng – an ninh và đối ngoại. Khi các lớp công nghệ được triển khai, người dân và doanh nghiệp sẽ cảm nhận trực tiếp tác động: ít chờ đợi hơn, quy trình rõ ràng hơn, chi phí thời gian và rủi ro giao dịch xuyên biên giới giảm đi.
Từ dự án hạ tầng đến tầm nhìn biên giới số phía Nam
Việc lãnh đạo tỉnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi, hồ sơ quy hoạch và thủ tục đầu tư cho thấy Mộc Bài được xem là điểm khởi đầu cho một tư duy biên giới mới. Khi hệ thống cửa khẩu số thông minh hình thành, Mộc Bài có cơ hội củng cố vị thế cửa ngõ đường bộ lớn ở phía Nam, gắn chặt dòng hàng hóa, dịch vụ của vùng Đông Nam Bộ với trục giao thông xuyên Á. Quan trọng hơn, dự án giúp khắc phục tình trạng đầu tư không đồng bộ gây ngập úng, ùn tắc, tạo diện mạo hiện đại, nâng hiệu quả khai thác và thu hút đầu tư thứ cấp vào các khu chức năng trong khu kinh tế cửa khẩu, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh – quốc phòng, đối ngoại. Kết luận đã rõ: nếu muốn thương mại biên giới phát triển bền vững, chúng ta phải coi dữ liệu và kết nối cao tốc là hạ tầng cốt lõi, và Mộc Bài đang đi trước bằng một chiến lược 962 tỷ đồng được thiết kế khá chặt chẽ.
