UAV tuần tra điện lực: Từ nhu cầu an toàn đến chiến lược công nghệ
Tuần tra lưới điện bằng UAV là việc sử dụng thiết bị bay không người lái gắn camera để kiểm tra đường dây, trạm biến áp và các hạng mục hạ tầng điện lực ở độ cao lớn hoặc địa hình hiểm trở, nhằm phát hiện bất thường từ xa, giảm tiếp xúc trực tiếp của con người với khu vực nguy hiểm và tạo ra nguồn dữ liệu hình ảnh phục vụ phân tích kỹ thuật, nâng cao an toàn và hiệu quả quản lý vận hành lưới điện. Việc này cho thấy ngành điện chấp nhận thay đổi cách làm, chuyển từ leo cột, lội suối sang điều khiển drone kiểm tra lưới điện như một công cụ chuẩn trong công nghệ giám sát hạ tầng. Ngày 26/8, Tổng công ty Điện lực miền Bắc tổ chức buổi làm việc trực tuyến để rà soát triển khai và vận hành Đội tuần tra, tuần kiểm lưới điện sử dụng UAV, do Phó Tổng giám đốc Vũ Anh Phương chủ trì. Sự kiện này không chỉ là một cuộc họp kỹ thuật mà là thông điệp rõ ràng: EVNNPC ứng dụng drone không phải cho có, mà như một trụ cột mới trong chiến lược quản lý lưới điện.
EVNNPC ứng dụng drone: Thí điểm nhưng đi theo hướng chuyên nghiệp
Thay vì giao drone cho từng đội đường dây tự mày mò, EVNNPC chọn cách thành lập các Đội tuần tra chuyên nghiệp tại Bắc Ninh, Lào Cai, Nghệ An và Hưng Yên để thực hiện UAV tuần tra điện lực có tổ chức và có quy trình. Các đội này không bay “cho vui”, họ được giao nhiệm vụ kiểm tra đường dây 110kV, đường dây trung, hạ áp, trạm biến áp 110kV bằng UAV và camera, kèm theo trách nhiệm hỗ trợ đánh giá tình trạng thiết bị trong quá trình quản lý vận hành. Một con số cho thấy mức độ nghiêm túc: Công ty Điện lực Bắc Ninh đã kiểm tra 197 đường dây trung áp với tổng chiều dài 1.797 km kể từ khi thành lập Đội tuần tra tháng 8/2025. Đây là khối lượng mà nếu chỉ dùng nhân lực leo cột, đi tuyến sẽ mất nhiều thời gian và đẩy kỹ sư vào các tình huống rủi ro không cần thiết. Cách tổ chức lực lượng tập trung cũng mở đường cho việc chuẩn hóa nghiệp vụ drone kiểm tra lưới điện trên toàn hệ thống.
Tiếp cận vị trí nguy hiểm: Lợi thế công nghệ giám sát hạ tầng bằng UAV
Giá trị lớn nhất của UAV tuần tra điện lực nằm ở việc giải bài toán "đi đến đâu" trước khi bàn chuyện "phân tích gì". Qua đánh giá bước đầu, UAV hỗ trợ kiểm tra tốt tại các vị trí trên cao và khu vực có địa hình khó tiếp cận, những nơi con người trước đây phải mạo hiểm leo trèo hoặc đi bộ nhiều giờ. Đây chính là bước ngoặt an toàn: thay vì đưa người lên cột, ngành điện đưa camera lên trời. Drone kiểm tra lưới điện giúp mở rộng góc quan sát, tiếp cận các thiết bị trên cao và ghi nhận hình ảnh chi tiết phục vụ công tác kiểm tra. Hình ảnh và video thu được tạo thêm một lớp dữ liệu kỹ thuật, cho phép cán bộ kỹ thuật theo dõi tình trạng lưới điện theo thời gian, không chỉ dựa vào ghi chép hiện trường. Quan trọng hơn, công nghệ giám sát hạ tầng này tạo tiền đề cho các bước nâng cấp tiếp theo: camera chuyên dụng, bản đồ 3D, phân tích hình ảnh tự động – những thứ mà kiểm tra thủ công không thể có.
Đào tạo, dữ liệu và lộ trình nâng cấp công nghệ UAV của EVNNPC
Điểm đáng chú ý là EVNNPC không xem UAV như món thiết bị mua về rồi để đó; họ xây hẳn một lộ trình công nghệ giám sát hạ tầng dựa trên drone. Song song với khai thác thiết bị hiện có, Tổng công ty nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật như xây dựng đường bay chuẩn, sử dụng camera chuyên dụng, bản đồ 3D và hệ thống hỗ trợ phân tích hình ảnh. Những nội dung này đang được đào tạo, thực hành và đánh giá khả năng áp dụng thực tế, cho thấy định hướng dài hạn chứ không phải phong trào. Ở Bắc Ninh, chương trình đào tạo đã bao gồm hướng dẫn sử dụng UAV, phần mềm xây dựng bản đồ 3D, thực hành bay và kiểm tra dữ liệu sau bay. Trong buổi làm việc, đại diện các ban chuyên môn cũng bàn sâu về yêu cầu kỹ thuật, an toàn, hạ tầng công nghệ thông tin, tổ chức lực lượng và phương thức quản lý, khai thác dữ liệu. Đây là những chi tiết quan trọng: nếu dữ liệu hình ảnh không được quản lý tốt, drone chỉ là món đồ chơi đắt tiền.
Từ thử nghiệm đến chuẩn vận hành mới cho lưới điện miền Bắc
Phó Tổng giám đốc Vũ Anh Phương đã ghi nhận kết quả bước đầu nhưng đồng thời yêu cầu các đơn vị phải chủ động xây dựng quy trình quản lý, vận hành, tổ chức lực lượng phù hợp với địa bàn và yêu cầu sản xuất. Ông cũng giao Ban Kỹ thuật tiếp tục hoàn thiện đào tạo, hướng dẫn triển khai để bảo đảm điều kiện cần thiết đưa UAV vào ứng dụng hiệu quả trong thực tế. Nói cách khác, drone kiểm tra lưới điện sẽ không dừng ở mức "thí điểm", mà được kỳ vọng trở thành chuẩn vận hành mới. Theo lộ trình, trên cơ sở kết quả thực tế, EVNNPC sẽ tiếp tục đánh giá, hoàn thiện phương thức tổ chức và lựa chọn giải pháp phù hợp, từng bước nâng cao chất lượng kiểm tra, quản lý lưới điện và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Hướng đi này hợp lý: công nghệ UAV tuần tra điện lực vừa giúp tiếp cận vị trí cao nguy hiểm, vừa mở rộng không gian phân tích dữ liệu. Nếu được chuẩn hóa và gắn với quy trình rõ ràng, UAV sẽ trở thành “đôi mắt trên cao” bắt buộc phải có của lưới điện hiện đại, thay thế dần những ca kiểm tra thủ công nhiều rủi ro.
