Não mô cầu có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ
Bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do Neisseria meningitidis gây ra, có thể tiến triển nhanh từ sốt đột ngột sang nhiễm trùng nặng, viêm màng não và đe dọa tính mạng. Vì vậy, phụ huynh không nên xem sốt cao ở trẻ em là triệu chứng có thể chờ theo dõi qua đêm nếu trẻ lừ đừ bất thường. Trong một tuần, từ ngày 14 đến 20-10, TP.HCM ghi nhận 5 ca mắc đều là học sinh; trong đó có một học sinh tử vong. Bệnh có thể khiến người đang khỏe mạnh tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Não mô cầu triệu chứng ban đầu dễ bị nhầm với cúm, nhưng sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội và buồn nôn hoặc nôn có thể xuất hiện rồi tiến triển nhanh. Nhận biết sớm quan trọng hơn việc tự đoán bệnh tại nhà.
Phân biệt dấu hiệu sớm: đừng chỉ nhìn vào cơn sốt
Cúm, sốt xuất huyết, tay chân miệng và não mô cầu đều có thể khởi đầu bằng sốt cao, nên chỉ dựa vào nhiệt độ để phân biệt là không đủ. Điều đáng chú ý là trạng thái của trẻ trong những giờ đầu: với não mô cầu, trẻ có thể lừ đừ, khó chịu rõ rệt, không còn chơi đùa chỉ vài giờ sau khi bắt đầu sốt. Trẻ mắc cúm hoặc sốt xuất huyết có thể vẫn sinh hoạt tương đối bình thường khi hạ sốt trong ngày đầu, dù vẫn cần theo dõi vì bệnh có thể đổi diễn tiến. Cúm thường đi kèm ho, sổ mũi; tay chân miệng có thể gây bóng nước ở miệng, bàn tay, bàn chân và sốt cao thường xuất hiện muộn hơn. Ban xuất huyết do sốt xuất huyết thường xuất hiện sau khoảng 48 giờ, không phổ biến ngay trong ngày đầu. Những khác biệt này giúp cảnh giác, không thay thế khám bệnh.
Ban tím lan nhanh là dấu hiệu cấp cứu, nhưng không phải lúc nào cũng xuất hiện
Hai biểu hiện thường gặp nhất của bệnh là sốt cao và nổi ban xuất huyết hoại tử; ban có thể đỏ thẫm, tím bầm, có vùng trung tâm hoại tử hoặc bóng nước, thường xuất hiện ở hông, chi dưới rồi lan rộng. Các chấm ban do não mô cầu có thể chuyển thành mảng lớn nhanh, hình dạng không đều như bản đồ; đôi khi còn có mảng xuất huyết ở kết mạc mắt. Nếu trẻ mới sốt vài giờ đã có các chấm đỏ tím hoặc ban lan nhanh, hãy đưa trẻ đến bệnh viện ngay. Tuy nhiên, không có ban không có nghĩa là không mắc bệnh; đừng chờ nổi ban mới đi khám. Đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ hoặc gáy, co giật, li bì, tay chân lạnh, da tái hay ban không mất màu khi ấn đều là cảnh báo bệnh nguy hiểm cần được xử trí khẩn cấp.
Khi nào cần đi viện và chủ động phòng bệnh?
Khi trẻ sốt, phụ huynh nên quan sát tri giác, mức độ tỉnh táo và khả năng tương tác, thay vì chỉ tập trung hạ sốt. Nếu trẻ mệt lả hoặc lừ đừ khác thường trong những giờ đầu, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá; có ban xuất huyết, cứng gáy, nôn nhiều hay co giật thì càng không nên trì hoãn. Vi khuẩn có thể hiện diện ở người khỏe mạnh không triệu chứng: ước tính khoảng 10-20% dân số mang vi khuẩn, tạo nguồn lây âm thầm. Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa não mô cầu chủ động quan trọng; nguồn tin nêu vắc xin có thể bảo vệ đến 90-95% nguy cơ mắc bệnh nặng. Vắc xin ACWY và vắc xin nhóm B bảo vệ các nhóm huyết thanh khác nhau, không thay thế cho nhau; người đã tiêm loại này vẫn có thể mắc nhóm còn lại. Hãy kiểm tra lịch tiêm và trao đổi với bác sĩ để chọn lịch phù hợp, đồng thời giữ vệ sinh cá nhân và hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh.
