Ca bệnh tử vong khiến nhu cầu tiêm tăng đột biến
Vaccine não mô cầu là biện pháp tạo miễn dịch chủ động trước vi khuẩn có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng. Sau chùm bốn ca bệnh tại một trường trung học cơ sở ở TP.HCM, trong đó học sinh 12 tuổi tử vong, người dân đổ đi tiêm phòng bệnh thay vì chờ thêm tín hiệu cảnh báo. Chỉ trong bốn ngày, từ 16 đến 19-10, gần 300 trung tâm trên toàn quốc đã tiêm gần 40.000 mũi, gấp ba lần cùng kỳ; gần 80 trung tâm tại TP.HCM ghi nhận gần 15.000 mũi, tăng 125 lần so với cùng kỳ. Tại phòng khám của Viện Pasteur TP.HCM, lượng người đến tiêm cũng tăng khoảng 7-8 lần so với ngày thường. Những con số này phản ánh nỗi lo có thật, nhưng quyết định tiêm cần dựa trên lịch sử tiêm và tư vấn chuyên môn, không chỉ theo tâm lý đám đông.
Vì sao không thể chờ đến khi có thêm ca bệnh?
Điều đáng ngại ở não mô cầu không chỉ là khả năng lây khi tiếp xúc gần mà còn là tốc độ trở nặng. Bệnh có thể bắt đầu bằng sốt, mệt mỏi, đau nhức cơ thể hoặc đau khớp—những dấu hiệu dễ bị xem nhẹ—rồi nhanh chóng dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan. Ở thể tối cấp, người bệnh có thể nguy kịch hoặc tử vong trong 24 giờ; một số ca nhiễm khuẩn huyết tối cấp có thể tử vong sau 6-8 giờ nếu không được phát hiện, cấp cứu và điều trị kịp thời. Trong khi đó, cơ thể cần khoảng 14 ngày sau tiêm để hình thành miễn dịch, nên chờ đến khi trường học hoặc khu dân cư xuất hiện ca bệnh mới hành động là đánh cược với thời gian. Tiêm sớm, đúng lịch là lựa chọn phòng ngừa có cơ sở; nếu có triệu chứng bất thường, cần đi khám ngay thay vì tự theo dõi kéo dài.
Nhóm B cần được tính riêng trong lịch tiêm
Một nhầm lẫn phụ huynh nên tránh là nghĩ rằng đã tiêm một loại vaccine não mô cầu thì đã được bảo vệ trước mọi nhóm vi khuẩn. Các nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến gồm A, B, C, Y và W; vaccine nhóm B có thành phần, phạm vi bảo vệ khác với vaccine ACYW. Vì vậy, người từng tiêm vaccine BC trước đây vẫn có thể cần được tư vấn bổ sung vaccine nhóm B và ACYW. Tùy sản phẩm, vaccine nhóm B có thể dùng từ 2 tháng đến 50 tuổi, vaccine ACYW từ 6 tuần tuổi, còn vaccine BC dành cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi. Nhóm B và ACYW có thể được tiêm trong cùng buổi ở hai vị trí khác nhau, nhưng không phải là cùng một mũi hay có thể thay thế cho nhau. Hãy mang sổ tiêm chủng đến cơ sở y tế để bác sĩ đối chiếu tuổi, mũi đã tiêm và nguy cơ cá nhân trước khi chọn lịch.
Tiêm đúng lịch, kết hợp phòng chống dịch bệnh
Phụ huynh nên chủ động hỏi bác sĩ về vaccine và thời điểm tiêm phù hợp, nhất là với trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập trung hoặc người có nguy cơ cao. Khuyến cáo được nêu trong tài liệu chuyên môn là tiêm thường quy cho trẻ 11-18 tuổi; một số trẻ có thể bắt đầu tiêm từ 2 tháng tuổi, tùy loại vaccine và chỉ định. Trước đợt tăng nhu cầu, hệ thống tiêm chủng đã điều phối nguồn vaccine, tăng nhân lực và tổ chức phục vụ để giảm thời gian chờ; hơn 12.000 bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên được huy động. Tuy nhiên, vaccine không thay thế các biện pháp phòng lây: cần rửa tay, giữ vệ sinh cá nhân và hạn chế tiếp xúc gần khi có nguy cơ. Nếu xuất hiện ca bệnh trong trường học hoặc cộng đồng, người tiếp xúc gần cần được cơ quan y tế đánh giá, hướng dẫn theo dõi và chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần. Phòng bệnh hiệu quả đòi hỏi tiêm chủng đúng nhóm, đúng lịch và phản ứng nhanh trước ca nghi ngờ.
