Công nghệ chiến lược Việt Nam: Bước ngoặt từ 17 nhiệm vụ trọng điểm
Công nghệ chiến lược Việt Nam là tập hợp các chương trình nghiên cứu – phát triển được nhà nước ưu tiên vốn và cơ chế để tạo năng lực lõi trong những lĩnh vực có tác động dài hạn tới an ninh, kinh tế và sức cạnh tranh quốc gia, từ vũ trụ, bán dẫn, hạ tầng số đến y tế tiên tiến. Tính đến ngày 19/10, 17 nhiệm vụ công nghệ chiến lược đã được các bộ, cơ quan phê duyệt với tổng kinh phí đề xuất hơn 2.319 tỉ đồng. Trong đó, hơn 1.518 tỉ đồng dự kiến từ ngân sách nhà nước, khoảng 800,7 tỉ đồng đến từ nguồn ngoài ngân sách. Đây không phải những đề tài nghiên cứu nhỏ lẻ, mà là các dự án được thiết kế để tạo năng lực mới: từ vệ tinh quan sát Trái đất, chip vô tuyến drone đến robot công nghiệp và liệu pháp tế bào. Câu hỏi không còn là “có đầu tư hay không”, mà là “đầu tư để làm chủ điều gì trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu”.
Vệ tinh quan sát Trái đất và chip vô tuyến drone: Tín hiệu ưu tiên công nghệ lõi
Điểm đáng chú ý nhất trong danh mục 17 nhiệm vụ là sự xuất hiện đồng thời của vệ tinh quan sát Trái đất và chip thu phát vô tuyến cho thiết bị bay không người lái – hai mảnh ghép cốt lõi của hạ tầng dữ liệu và an ninh số. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đặt hàng nhiệm vụ thiết kế, tích hợp, thử nghiệm tại Việt Nam, phóng và vận hành thử nghiệm hai vệ tinh lớp micro trên quỹ đạo thấp để quan sát Trái đất, với thời gian thực hiện 48 tháng từ 1/2027 đến 12/2030. Tổ chức chủ trì sẽ được tuyển chọn, cho thấy yêu cầu cạnh tranh về năng lực chứ không phải “giao chỉ định”. Song song, Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế và chế tạo chip thu phát vô tuyến dành cho UAV. Nếu làm chủ được chip vô tuyến drone, Việt Nam không chỉ giảm phụ thuộc nhập khẩu mà còn mở cửa cho cả một hệ sinh thái ứng dụng từ nông nghiệp chính xác đến quốc phòng.
Robot công nghiệp, đường sắt tốc độ cao và sản xuất thông minh
Ở mặt trận công nghiệp, danh mục nhiệm vụ cho thấy một lựa chọn khá táo bạo: đầu tư thẳng vào robot công nghiệp, đường sắt tốc độ cao và phần mềm thị giác máy tính tích hợp AI. Bộ Công Thương đã phê duyệt nhiệm vụ chế tạo robot công nghiệp hai tay máy, tích hợp thị giác máy tính và trí tuệ nhân tạo, ứng dụng trong dây chuyền lắp ráp điện tử. Cùng lúc, một nhiệm vụ khác hướng đến phát triển phần mềm nền tảng thị giác máy tính và AI phục vụ sản xuất thông minh trong công nghiệp chế biến, chế tạo. Ở lĩnh vực đường sắt, năm nhiệm vụ tập trung vào công nghệ cho đường sắt tốc độ cao: từ sản xuất ray, phụ kiện, xử lý đất yếu đến mạng 5G chuyên dụng và hệ thống liên khóa máy tính cho đường sắt đô thị. Thay vì chỉ mua công nghệ trọn gói, cách tiếp cận này đặt mục tiêu “tự tay” nắm giữ những khâu kỹ thuật khó nhất trong chuỗi hạ tầng giao thông và sản xuất.
Liệu pháp tế bào, nông nghiệp gene và bức tranh đầu tư công nghệ quốc gia
Không chỉ công nghiệp nặng và hạ tầng số, công nghệ chiến lược Việt Nam còn chạm tới y tế và nông nghiệp – hai lĩnh vực trực tiếp gắn với đời sống người dân. Bộ Y tế có năm nhiệm vụ được phê duyệt, trong đó nhiều hướng nghiên cứu tập trung vào ứng dụng liệu pháp tế bào trong điều trị bệnh. Ở nông nghiệp, nhiệm vụ chọn giống hệ gene nhằm nâng cao tốc độ tăng trưởng và khả năng kháng bệnh của cá tra, hướng tới đàn cá bố mẹ tăng trưởng nhanh, kháng bệnh gan thận mủ. Những lựa chọn này cho thấy đầu tư công nghệ quốc gia không chỉ để xuất khẩu chip hay robot, mà còn để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và gia tăng giá trị nông sản. Nếu các nhiệm vụ được triển khai nghiêm túc, Việt Nam có thể bước vào giai đoạn mới: y tế chính xác hơn, nông nghiệp ít rủi ro dịch bệnh hơn, và chuỗi giá trị nội địa có hàm lượng khoa học cao hơn.
Hơn 11.300 tỷ đồng vốn tư nhân: Mảnh ghép còn lại của chiến lược
Bức tranh công nghệ chiến lược sẽ thiếu một nửa nếu chỉ nhìn vào ngân sách nhà nước. Chỉ trong 48 giờ ngày 14 và 15/10, hơn 11.300 tỷ đồng vốn nội lực đã được doanh nghiệp Việt công bố dồn vào hạ tầng công nghệ và sàn tài sản mã hóa. Một bên, FPT khởi công Tòa nhà Công nghệ số 01 tại Hà Nội với tổng mức đầu tư hơn 1.311 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành sau 12 tháng và là nơi làm việc của khoảng 6.000 chuyên gia công nghệ số. Bên kia, SCEX tăng vốn điều lệ từ 5.000 tỷ đồng lên 10.000 tỷ đồng để đáp ứng điều kiện vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm. Hai dòng vốn – hơn 2.319 tỉ đồng cho 17 nhiệm vụ công nghệ chiến lược và hơn 11.300 tỷ đồng từ khu vực tư nhân – đang hội tụ vào cùng một mục tiêu: xây dựng hạ tầng tri thức và tài chính cho nền kinh tế số.
Khi nhà nước và tư nhân cùng đặt cược vào công nghệ chiến lược
Điểm tích cực nhất của làn sóng đầu tư hiện nay là sự đồng pha giữa nhà nước và doanh nghiệp. Một bên, 17 nhiệm vụ công nghệ chiến lược trải rộng từ công nghệ vũ trụ, bán dẫn, đường sắt, robot đến công nghiệp chế biến, nông nghiệp và y tế. Bên còn lại, các tập đoàn trong nước xây khu công nghệ số 194,3 ha và bơm vốn nghìn tỷ vào hạ tầng giao dịch tài sản số. Đây không phải hai câu chuyện tách rời: vệ tinh quan sát Trái đất cần dữ liệu được xử lý bởi đội ngũ kỹ sư trong các khu công nghệ; robot công nghiệp và chip vô tuyến drone cần thị trường vốn số hóa để gọi vốn và thương mại hóa. Nếu Việt Nam duy trì được nhịp đầu tư này, công nghệ chiến lược sẽ không dừng ở khẩu hiệu mà trở thành năng lực thực tế, với điều kiện đi kèm: quản trị dự án minh bạch, tuyển chọn tổ chức chủ trì dựa trên năng lực và đo lường kết quả bằng sản phẩm cụ thể, không phải báo cáo giấy.
