Du lịch bền vững Việt Nam: xu hướng không còn là khẩu hiệu
Du lịch bền vững Việt Nam là mô hình tổ chức và tận hưởng chuyến đi theo lối sống xanh, trong đó du khách chủ động giảm phát thải, hạn chế rác thải nhựa, tôn trọng hệ sinh thái và chia sẻ lợi ích kinh tế với cộng đồng địa phương, để mỗi hành trình không làm tổn hại môi trường mà còn tạo thêm giá trị xã hội lâu dài cho điểm đến và người dân bản địa. Trào lưu du lịch bền vững đang nhanh chóng lan rộng và trở thành một trong những xu hướng dịch chuyển chủ đạo trên thị trường du lịch Việt Nam. Điều đáng nói là sự dịch chuyển này xuất phát từ nhận thức rất rõ về mặt trái của tăng trưởng nóng: rác thải, ô nhiễm, ùn tắc, áp lực chi phí lên người dân. Khi 85% du khách Việt Nam coi du lịch bền vững là tiêu chí ưu tiên hàng đầu, xu hướng xanh không còn là phong trào mà đang định nghĩa lại cách người Việt đi du lịch.
Quảng Ninh xanh: bãi biển sạch, xe điện và cuộc chiến với rác thải nhựa
Nếu cần một minh chứng sống động cho khái niệm Quảng Ninh xanh, bãi tắm Quảng Hồng là ví dụ thuyết phục. Thùng rác đặt dọc bãi biển, công nhân miệt mài nhặt từng mẩu rác và những chuyến xe điện lặng lẽ đưa đón khách đang kể câu chuyện rất cụ thể về bảo vệ môi trường du lịch. Ở đây, không gian sạch sẽ khiến du khách “không muốn xả rác bừa bãi để giữ cảnh quan cho những người đến sau” – đó là sức mạnh của mô hình nêu gương, hơn mọi tấm biển cấm. Quan trọng hơn, tỉnh đã đi từ chính sách đến hạ tầng. Từ năm 2019, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long triển khai đồng bộ các giải pháp hạn chế túi nilon và nhựa dùng một lần trong hoạt động du lịch. Các doanh nghiệp, chủ tàu, đơn vị lữ hành buộc phải thay cốc, ống hút, túi nhựa bằng vật liệu thân thiện và ký cam kết nói không với rác thải nhựa. Khi xe điện êm ái, không khói bụi thay thế xe xăng, du khách cảm nhận rõ rằng du lịch xanh không còn dừng ở khẩu hiệu mà hiện diện trong từng hoạt động thường nhật.
Lối sống xanh định hình lại trải nghiệm địa phương
Điểm đáng giá nhất của du lịch bền vững Việt Nam là nó buộc cả ngành chuyển từ “check-in cho đẹp” sang ở cùng, ăn cùng và hiểu cộng đồng bản địa. Thay vì đổ tiền vào chuỗi dịch vụ xa lạ, du khách ngày càng chọn ăn tại quán gia đình, mua sản phẩm thủ công từ thợ địa phương và sử dụng hướng dẫn viên là người bản xứ, để dòng tiền ở lại nuôi sinh kế cho cộng đồng. Đó là chiều sâu kinh tế của một chuyến đi có trách nhiệm. Ở chiều văn hóa, việc chủ động tìm hiểu phong tục tập quán, tuân thủ quy định tại không gian tâm linh, học vài câu ngôn ngữ địa phương giúp trải nghiệm địa phương không còn là màn trình diễn cho khách chụp ảnh, mà là quá trình tương tác hai chiều. Khi du khách giữ gìn thảm thực vật, bảo vệ động vật hoang dã, không để lại cặn bẩn tại điểm tham quan, họ trở thành một phần của nỗ lực bảo vệ môi trường du lịch chứ không phải gánh nặng cho điểm đến.
Hành trình xanh: từ lựa chọn di chuyển đến tránh điểm quá tải
Điểm tích cực là du lịch bền vững không dừng ở ý tưởng; nó đi vào từng quyết định rất cụ thể của người đi. Khoảng 50% người được khảo sát lên kế hoạch ưu tiên các phương tiện phát thải thấp như metro, xe buýt công cộng, xe đạp hoặc đi bộ. Đó là một lựa chọn có vẻ nhỏ nhưng tác động lớn đến khí thải và chất lượng không khí ở điểm đến. Việc đi xe điện từ bãi đỗ xe vào khu tắm biển, như tại Quảng Hồng, được du khách nhìn nhận rõ là “cách bảo vệ không khí khỏi ô nhiễm… vừa thuận tiện cho khách, vừa góp phần bảo vệ môi trường”. Cùng lúc, 40% du khách Việt đang chủ động né các điểm đến quá tải hạ tầng để tìm về vùng đất hoang sơ, và chọn đi ngoài mùa cao điểm để giảm áp lực lên tài nguyên địa phương. Thay đổi này không chỉ cải thiện trải nghiệm cá nhân – thư thả, chi phí hợp lý – mà còn giúp phân bổ lượng khách, giảm tình trạng “bóp nghẹt” cộng đồng bản địa trong vài tháng cao điểm rồi bỏ mặc họ suốt phần còn lại của năm.
Khi du lịch trở thành bài học công dân xanh
Điểm chung của Quảng Ninh xanh và các mô hình du lịch bền vững Việt Nam là biến mỗi chuyến đi thành lớp học về trách nhiệm công dân. Từ việc nhặt một chiếc chai nhựa, thay túi nilon bằng vật liệu thân thiện, đến việc nhắc nhau bỏ rác đúng nơi quy định, những hành động nhỏ ngày nào đã tạo nên diện mạo của cả một điểm đến. Quan trọng hơn, chúng tạo thói quen mới: người đến sau nhìn người đến trước và tự điều chỉnh hành vi – cách thay đổi bền vững nhất. Khi ngày càng nhiều người chủ động chọn lối sống xanh, chú trọng bảo vệ môi trường và đóng góp tích cực cho cộng đồng bản địa trong mỗi hành trình, du lịch không còn là khoảng thoát ly khỏi đời sống, mà là phần nối dài của trách nhiệm xã hội. Nếu ngành du lịch tiếp tục coi trải nghiệm địa phương, bảo vệ môi trường du lịch và chia sẻ lợi ích kinh tế là trụ cột, thì từ Quảng Ninh đến mọi vùng đất khác, những hành trình xanh sẽ trở thành chuẩn mực mới chứ không chỉ là lựa chọn của số ít.
