Hải trình thứ ba, bước tiếp theo của hợp tác dài hạn
Khảo sát biển Việt Nga là chương trình phối hợp thực địa, trong đó các nhà khoa học hai nước dùng tàu và thiết bị chuyên dụng để thu thập dữ liệu về cấu trúc, môi trường và tài nguyên biển. Tàu nghiên cứu Nga Akademik M.A. Lavrentyev trở lại Việt Nam, được đón tại cảng Nam Đình Vũ, Hải Phòng, để khởi động chuyến khảo sát chung lần thứ ba trên vùng biển Việt Nam. Chương trình diễn ra từ ngày 4/11 đến 12/12/2026, tiếp nối các hải trình năm 2019 và 2025. Đây không chỉ là một chuyến đi riêng lẻ: nó mở đầu các hoạt động thực địa trong lộ trình hợp tác nghiên cứu biển Việt Nam – Liên bang Nga giai đoạn 2026–2035. Giá trị đáng chú ý nằm ở tính liên tục; những dữ liệu mới có thể bổ sung cho các tuyến và trạm khảo sát trước, giúp hiểu biết về vùng biển được tích lũy thay vì bắt đầu lại mỗi lần.
Từ địa chất đáy biển đến dấu hiệu thoát khí
Trọng tâm khoa học trải rộng từ địa chất, địa vật lý, địa hóa đến hải dương học, nhất là tại thềm lục địa và sườn lục địa Việt Nam. Các nhóm nghiên cứu muốn làm rõ cấu trúc và lịch sử phát triển địa chất đáy biển, đồng thời xem xét những quá trình địa chất và môi trường đang diễn ra. Trong số đó, hoạt động thoát khí tự nhiên được nêu rõ như một nội dung khảo sát, bên cạnh tiềm năng tài nguyên dưới đáy biển. Đây là cách tiếp cận cần thiết: dấu hiệu dưới đáy biển không thể được hiểu đầy đủ nếu tách rời cấu trúc địa chất, tính chất vật lý, thành phần hóa học và bối cảnh môi trường. Tuy vậy, chuyến khảo sát đặt ra nhiệm vụ thu thập và phân tích dữ liệu, chứ không mặc định trước kết luận về quy mô tài nguyên hay ý nghĩa của từng hiện tượng.
Tàu được trang bị hệ thống phục vụ nghiên cứu liên ngành, có thể triển khai khảo sát địa chất, địa vật lý, địa hóa, thủy âm, hải dương học và môi trường biển. Khả năng kết hợp nhiều hướng đo đạc là điểm mạnh của chuyến đi: một câu hỏi về đáy biển cần được soi chiếu từ nhiều loại dữ liệu, thay vì dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.
Dữ liệu mới quan trọng hơn những lời hứa về tài nguyên
Đích đến thực tế không phải là tuyên bố phát hiện tài nguyên, mà là làm dày nền tảng dữ liệu để nghiên cứu và quản lý biển có cơ sở hơn. Một mục tiêu được nêu là bổ sung, cập nhật dữ liệu phục vụ xây dựng Tập bản đồ điều kiện tự nhiên vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam. Tập hợp thông tin ấy có thể hỗ trợ điều tra cơ bản, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và quy hoạch không gian biển. Hai chuyến khảo sát trước đã thu thập dữ liệu về điều kiện tự nhiên, cấu trúc địa chất và môi trường biển; việc kế thừa tuyến khảo sát, trạm nghiên cứu và thêm điểm quan trắc giúp tạo ra bức tranh có tính nối tiếp. Theo trưởng đoàn khoa học Nga Renat Shakirov, chương trình tập trung nghiên cứu cấu trúc và lịch sử phát triển địa chất đáy biển, hoạt động thoát khí tự nhiên, tiềm năng tài nguyên cùng các quá trình địa chất và môi trường biển.
Đoàn khảo sát gồm 67 thành viên: 56 chuyên gia và thủy thủ đoàn Nga, cùng 11 cán bộ, nhà khoa học Việt Nam. Sự tham gia của các đơn vị nghiên cứu hai nước khiến chuyến đi vừa là hoạt động thực địa, vừa là cơ hội trao đổi chuyên môn và tiếp cận phương pháp khảo sát hiện đại. Điều này đáng kể không kém các mẫu và phép đo: năng lực nghiên cứu biển cần được bồi đắp qua hợp tác lâu dài, không chỉ qua một chuyến tàu.
Hợp tác bền bỉ mới mở khóa được những câu hỏi lớn
Khảo sát biển Việt Nga có ý nghĩa bởi nó nối tiếp một quá trình hợp tác đã được xây dựng qua nhiều thế hệ, với Viện Các Khoa học Trái đất thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp cùng các đối tác Nga, trong đó có Viện Hải dương học Thái Bình Dương. Chuyến đi năm 2026 diễn ra trong Năm chéo hợp tác khoa học, công nghệ và đào tạo Việt Nam – Liên bang Nga, đồng thời cụ thể hóa định hướng hợp tác dài hạn. Cách nhìn thuyết phục nhất về chuyến khảo sát này không phải kỳ vọng một phát hiện gây tiếng vang tức thời, mà là đánh giá liệu dữ liệu có được chuẩn hóa, nối tiếp và dùng được cho các mục tiêu khoa học, quản lý hay không. Những câu hỏi về địa chất đáy biển, thoát khí tự nhiên và tiềm năng tài nguyên cần nhiều bằng chứng; một hải trình chỉ tạo thêm bước tiến khi kết quả được đưa vào nền tảng hiểu biết chung.
