Nữ nhà khoa học Việt Nam: Định nghĩa một thế hệ giảng viên đại học xuất sắc
Nữ nhà khoa học Việt Nam là những giảng viên đại học xuất sắc vừa đảm nhiệm sứ mệnh giảng dạy, vừa tạo ra công bố khoa học quốc tế có giá trị, đồng thời tham gia dẫn dắt các chương trình nghiên cứu khoa học bền vững gắn với nhu cầu xã hội, công nghệ và môi trường, qua đó định hình chuẩn mực mới cho vai trò phụ nữ trong học thuật và quản lý giáo dục đại học. Họ không chỉ là những người truyền thụ kiến thức, mà còn là người kiến tạo hệ sinh thái nghiên cứu, kết nối sinh viên với thế giới khoa học và với các vấn đề thực tiễn. Nhìn vào hành trình của PGS.TS Đinh Thị Thái Mai, chị Ngô Thị Thúy An hay Tiến sĩ Trần Thị Mai Sen, có thể thấy một điểm chung: họ chọn con đường khó hơn – vừa đứng lớp, vừa miệt mài nghiên cứu – và kiên trì với lựa chọn đó trong hơn hai thập kỷ.
PGS.TS Đinh Thị Thái Mai: Hai mươi năm giữ lửa ở UET
Câu chuyện của PGS.TS Đinh Thị Thái Mai cho thấy giảng viên đại học xuất sắc không sinh ra từ những lựa chọn dễ dàng mà từ những lần quyết định quay lại giảng đường khi có thể rẽ sang công nghiệp viễn thông. Sau khi tốt nghiệp ngành Điện tử – Viễn thông, chị từng dự định làm việc trong lĩnh vực công nghiệp, nhưng môi trường giáo dục, truyền thống gia đình và sự phù hợp với tính cách đã kéo chị trở lại với nghề giáo. Hơn 20 năm gắn bó với UET, từ ngày chính thức trở thành cán bộ trường 01/4/2006, chị vừa giảng dạy, vừa kiên trì dành “khoảng lặng” cho nghiên cứu chuyên sâu. Một đề tài của nhóm nghiên cứu do chị tham gia đã mang lại một bằng đăng ký sáng chế, 2 bài báo quốc tế ISI Q1 và 5 báo cáo hội nghị, vượt xa đăng ký ban đầu. Trong bối cảnh các hệ thống tự hành như ô tô tự lái, UAV đòi hỏi khả năng định vị và tìm đường chính xác, những nghiên cứu về mạng và truyền thông, an ninh trong mạng viễn thông 5G, 6G của chị có tác động trực tiếp tới tương lai công nghệ.
Ngô Thị Thúy An: Từ câu hỏi trên giảng đường đến Top 2% nhà khoa học toàn cầu
Nếu ai còn hoài nghi việc một giảng viên quản lý bận rộn có thể trở thành nhà nghiên cứu hàng đầu, hành trình của chị Ngô Thị Thúy An là câu trả lời rõ ràng. Từ những giờ dạy Kinh doanh và Kỹ năng mềm tại một trường đại học, những câu hỏi về cách người tiêu dùng tiếp nhận thông tin, ra quyết định, và khả năng thích ứng của sinh viên trước biến động xã hội đã thôi thúc chị bước vào nghiên cứu khoa học. Theo chị, “giảng dạy giúp đặt ra những câu hỏi, nghiên cứu giúp tìm kiếm câu trả lời, còn thực tiễn là nơi kiểm nghiệm giá trị của những câu trả lời đó”. Sau gần 5 năm theo đuổi nghiên cứu, chị có hơn 60 bài báo khoa học, phần lớn trên các tạp chí quốc tế thuộc hệ thống Web of Science và Scopus, và được xếp vào Top 2% nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới trong lĩnh vực Giáo dục. Đáng chú ý, chị không xem AI là mối đe dọa mà là đối tượng nghiên cứu: AI hỗ trợ người học tìm thông tin, phát triển ý tưởng, nhưng đồng thời đặt ra vấn đề về độ tin cậy, liêm chính học thuật và nguy cơ phụ thuộc công nghệ. Dự định tiếp theo của chị là phát triển nghiên cứu về AI trong giáo dục đại học, mở rộng hợp tác và xây dựng nhóm nghiên cứu có sinh viên tham gia.
Tiến sĩ Trần Thị Mai Sen: Lâm sinh và nghiên cứu khoa học bền vững từ rừng đến cộng đồng
Trong khi nhiều người nói về phát triển bền vững như một khẩu hiệu, Tiến sĩ Trần Thị Mai Sen lại biến nó thành công việc hàng ngày. Gắn bó với Trường Đại học Lâm nghiệp từ khi còn là sinh viên và bắt đầu giảng dạy từ năm 2005, hơn hai mươi năm công tác của chị là quãng thời gian kết nối giảng dạy, nghiên cứu khoa học và tham gia đề tài, dự án tại địa phương. Hiện chị là Trưởng Bộ môn Lâm sinh, Khoa Lâm học. Một trong những hướng nghiên cứu chị theo đuổi từ sớm là rừng ngập mặn, từ các chuyến đi ven biển đến nghiên cứu phục hồi rừng, quản lý rừng bền vững và phát triển sinh kế cộng đồng. Chị nhận ra bảo vệ rừng không thể chỉ dựa vào giải pháp kỹ thuật; một phương án dù có cơ sở chuyên môn tốt cũng khó hiệu quả nếu không phù hợp điều kiện kinh tế, xã hội và đời sống cộng đồng. Vì vậy, nghiên cứu khoa học bền vững trong lâm sinh, theo chị, phải là nghiên cứu liên ngành, gắn với người dân, với quản trị tài nguyên, chứ không dừng lại ở phòng thí nghiệm. Thời gian tới, chị tiếp tục tập trung vào phục hồi rừng, quản lý rừng bền vững và phát triển sinh kế gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Từ giảng đường đến phòng thí nghiệm: Ý nghĩa của những tấm gương nữ nhà khoa học
Điểm chung đáng chú ý ở những nữ nhà khoa học Việt Nam này là họ không tách rời giảng dạy, nghiên cứu và thực tiễn. PGS.TS Đinh Thị Thái Mai tiếp tục duy trì ba hướng nghiên cứu trọng tâm trong lĩnh vực mạng và truyền thông, an ninh mạng viễn thông, bởi chị tin vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Chị cũng khẳng định phụ nữ có lợi thế tỉ mỉ, cẩn thận, chú trọng chi tiết khi làm nghiên cứu. Ngô Thị Thúy An biến những trăn trở trên giảng đường thành hơn 60 công bố khoa học quốc tế và dẫn dắt sinh viên cùng công bố hàng chục bài báo. Tiến sĩ Trần Thị Mai Sen cho thấy nghiên cứu khoa học bền vững phải gắn với cộng đồng địa phương, với sinh kế và quản trị tài nguyên, chứ không nằm trọn trong một chuyên ngành. Những câu chuyện này gửi đi một thông điệp rõ ràng: nếu muốn có nền khoa học mạnh, chúng ta cần nhìn nhận và đầu tư cho các giảng viên đại học xuất sắc – đặc biệt là phụ nữ – như những người kiến tạo tương lai, không chỉ là người đứng lớp. Và với các nữ sinh viên đang cân nhắc con đường nghiên cứu, đây không phải là giấc mơ xa vời, mà là lộ trình có thật, đã được những người đi trước vạch ra bằng chính sự kiên trì và lựa chọn của họ.
