Dân phòng là tuyến ứng phó đầu tiên tại khu dân cư
Huấn luyện PCCC cho lực lượng dân phòng là hoạt động trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng phòng ngừa và thực hành xử lý cháy, nổ, tai nạn, sự cố cho những người tham gia ứng phó tại địa bàn dân cư. Đây không phải phần việc có thể chỉ dừng ở lý thuyết: khi sự cố xảy ra, khả năng nhận biết nguy cơ, báo động và hành động an toàn trong những phút đầu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người dân.
Tại Gia Lai, nhiều địa phương tổ chức huấn luyện cho các đội dân phòng ở thôn, làng. Một lớp liên xã có 322 học viên đến từ năm xã Mang Yang, Ayun, Hra, Kon Chiêng và Lơ Pang, với sự tham dự của lãnh đạo công an các xã và cán bộ Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH. Quy mô này cho thấy công tác chuẩn bị được triển khai từ cấp cơ sở, nơi người dân có thể phát hiện và báo tin về nguy cơ sớm nhất.
Từ kiến thức phòng ngừa đến kỹ năng thực hành
Nội dung huấn luyện kết hợp phổ biến quy định pháp luật với nhận diện nguyên nhân gây cháy, nổ và biện pháp phòng ngừa tại khu dân cư. Học viên được hướng dẫn sử dụng bình chữa cháy xách tay, phương tiện chữa cháy ban đầu và thiết bị chuyên dụng; một số buổi còn thực hành triển khai đội hình với xe chữa cháy, sử dụng hệ thống cấp nước trong nhà và ngoài nhà.
Phần thực hành mới là phép thử quan trọng: biết tên thiết bị không đồng nghĩa với sử dụng được khi có khói, áp lực thời gian và nguy hiểm. Vì vậy, việc trực tiếp làm quen với phương tiện, luyện cách xử lý nhanh và phối hợp theo đội hình giúp lực lượng dân phòng bình tĩnh hơn khi ứng phó cháy nổ. Mục tiêu không phải thay thế lực lượng chuyên nghiệp, mà là giảm khoảng trống giữa lúc phát hiện sự cố và khi lực lượng hỗ trợ đến.
Ở lớp huấn luyện tại Ia Tôr, học viên còn thực hành sơ cấp cứu và cách di chuyển người bị nạn ra khỏi khu vực nguy hiểm an toàn, nhanh chóng. Đây là nội dung thiết thực bởi cứu nạn cứu hộ không chỉ là đưa người ra ngoài mà còn đòi hỏi đánh giá rủi ro, bảo vệ người cứu và hạn chế làm tình trạng nạn nhân nặng thêm.
Phối hợp tại chỗ quyết định hiệu quả ứng phó
Các lớp có sự phối hợp giữa công an cấp xã và lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH: công an địa phương gắn huấn luyện với tình hình thôn, làng, còn cán bộ chuyên môn hướng dẫn kiến thức và kỹ thuật. Sự phối hợp này cần được duy trì trong thực hành, bởi một đội dân phòng dù nắm kỹ năng vẫn khó xử lý hiệu quả nếu thiếu phân công, thông tin liên lạc và thống nhất cách làm với lực lượng hỗ trợ.
Chương trình hướng đến khả năng phát hiện và xử lý ban đầu các vụ cháy, tai nạn, sự cố ngay tại địa bàn, đồng thời rèn năng lực phối hợp và tổ chức cứu người. Cách tiếp cận ấy phù hợp với phương châm “4 tại chỗ”: chuẩn bị lực lượng, phương tiện, chỉ huy và hậu cần tại cơ sở để hành động sớm, trong giới hạn an toàn và năng lực được huấn luyện.
Với người dân, giá trị dễ thấy nhất là nguy cơ được nhận diện sớm hơn, người gặp nạn có cơ hội được hỗ trợ kịp thời và thiệt hại về tính mạng, tài sản có thể được hạn chế. Tuy nhiên, tập huấn chỉ phát huy tác dụng khi kỹ năng được ôn luyện và thiết bị sẵn sàng sử dụng; một buổi học đơn lẻ không thể thay thế sự chuẩn bị thường xuyên.
Kết luận: kỹ năng tại cơ sở không thể để trên giấy
Các chương trình ở Kim Sơn, Ia Tôr, Bình An và lớp liên xã tại Mang Yang cho thấy huấn luyện dân phòng không chỉ là phổ biến quy định. Trọng tâm là biến kiến thức thành thao tác: phòng ngừa, dùng phương tiện chữa cháy, thoát nạn, sơ cứu, cứu người và phối hợp với công an cùng cảnh sát chuyên ngành.
Lực lượng dân phòng không thay thế lực lượng cứu hỏa chuyên nghiệp, nhưng có thể tạo khác biệt trong thời gian đầu của sự cố. Vì thế, huấn luyện PCCC cần gắn với thực hành và khả năng phối hợp thực tế; đó là nền tảng để ứng phó cháy nổ và cứu nạn cứu hộ tại cơ sở, bảo vệ an toàn cho cộng đồng.
