Công nghệ bắt đầu từ một nhu cầu cụ thể
Các dự án công nghệ vì cộng đồng là những giải pháp dùng kiến thức khoa học để xử lý nhu cầu cụ thể trong đời sống, từ chăm sóc sức khỏe đến bảo vệ môi trường và sinh kế. Hai giải Nhất tại Samsung Solve for Tomorrow 2026 minh họa rõ cách học sinh biến bài toán gần gũi thành sản phẩm: một dự án hỗ trợ phục hồi vận động cánh tay, dự án còn lại giúp người trồng sầu riêng nhận biết nguy cơ cadimi trong đất. Ngày 31/10 tại Hà Nội, Samsung Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và Bộ Tài chính tổ chức vòng chung kết, trao giải cuộc thi nhằm tìm kiếm giải pháp công nghệ cho vấn đề thực tiễn của cộng đồng. Giá trị đáng chú ý không nằm ở việc gắn nhãn AI hay robot, mà ở lựa chọn đúng điểm cần can thiệp: hỗ trợ người bệnh tập vận động và giúp nông dân có thêm căn cứ xử lý đất.
Quy mô mùa thi cho thấy đây không phải hai ý tưởng lẻ loi. Samsung Solve for Tomorrow thu hút hơn 2.900 bài dự thi từ hơn 1.800 trường THCS, THPT tại 34 tỉnh, thành phố. Con số ấy gợi ra một tín hiệu đáng khích lệ: STEM có sức hút hơn khi học sinh được đặt trước những vấn đề mà gia đình và cộng đồng có thể nhận ra, thay vì chỉ làm sản phẩm để trình diễn.
Robot trị liệu hướng vào chuyển động của người bệnh
Đội NOVARISE của Trường TH&THCS FPT Đà Nẵng giành giải Nhất bảng A với “Nẹp cánh tay robot trị liệu - REHAB Play Arm”. Dự án ứng dụng robot để hỗ trợ trị liệu và phục hồi chức năng vận động cánh tay. Đây là hướng tiếp cận trực tiếp vào một nhu cầu y tế: người tập cần thực hiện các chuyển động phục hồi, còn thiết bị được thiết kế để hỗ trợ quá trình ấy. Vì thế, robot phục hồi chức năng có vai trò khác với một cỗ máy thay thế chuyên gia; giá trị của nó cần được nhìn qua khả năng hỗ trợ việc tập luyện trong bối cảnh chăm sóc thực tế. Nguồn thông tin hiện có chưa nêu chi tiết về cơ chế điều khiển hay hiệu quả lâm sàng, nên chưa thể kết luận mức độ thay đổi kết quả điều trị. Dù vậy, việc học sinh chọn bài toán vận động cho thấy công nghệ có thể khởi đầu từ quan sát nhu cầu chăm sóc gần gũi.
AI-IoT giúp nông dân có thêm dữ liệu về đất
Ở bảng B, đội CDTD của Trường THPT FPT Cần Thơ đoạt giải Nhất với CDGuard, hệ thống AI-IoT cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng và hỗ trợ ra quyết định cải tạo đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án kết hợp trí tuệ nhân tạo với Internet vạn vật để cảnh báo nguy cơ liên quan đến cadimi trong đất, qua đó hỗ trợ người trồng sầu riêng cân nhắc phương án cải tạo. Nếu robot trị liệu tác động vào quá trình vận động của một người, AI cảnh báo ô nhiễm đất có nhiệm vụ giám sát và cung cấp thông tin để người sản xuất quyết định. Khác biệt ấy quan trọng: hệ thống không tự thay nông dân xử lý đất, mà có thể giúp việc canh tác dựa trên dấu hiệu cảnh báo thay vì chỉ phỏng đoán. Với yêu cầu kiểm soát chất lượng và an toàn nông sản, AI-IoT nông nghiệp nhắm tới một vấn đề thiết thực của sản xuất.
Hai hướng ứng dụng cùng cho thấy công nghệ hữu ích nhất khi gắn với quyết định hoặc hành động cụ thể. Nhưng giải thưởng không đồng nghĩa với việc các sản phẩm đã được triển khai rộng rãi hay chứng minh đầy đủ hiệu quả ngoài thực tế. Bước tiếp theo là kiểm nghiệm, hoàn thiện và xác định cách đưa chúng đến đúng người dùng.
Từ cuộc thi đến chặng đường ứng dụng
Samsung Solve for Tomorrow được tổ chức để khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức STEM giải quyết vấn đề xã hội; mùa giải lần này ghi nhận số bài dự thi cao nhất kể từ khi chương trình được triển khai tại Việt Nam năm 2019. Quy mô lớn là điều đáng mừng, nhưng thước đo sâu hơn sẽ là việc các ý tưởng có được thử nghiệm và cải tiến cùng người bệnh, gia đình hay nông dân hay không. Theo thông tin tại lễ trao giải, NIC dự kiến tiếp tục phối hợp với Samsung mở rộng các chương trình đào tạo STEM, AI và Bootcamp tới nhiều trường hơn; với dự án có tiềm năng, NIC định hướng hỗ trợ tiến tới thương mại hóa để ý tưởng từ trường học có thể thành sản phẩm phục vụ đời sống.
Hai đội từ Đà Nẵng và Cần Thơ không giải cùng một bài toán, nhưng cùng đưa công nghệ ra khỏi lớp học: robot hỗ trợ phục hồi cánh tay, còn AI-IoT hỗ trợ theo dõi nguy cơ trong đất trồng sầu riêng. Thành công của các dự án nên được đánh giá không chỉ bằng giải thưởng mà bằng mức độ an toàn, hữu ích và khả năng tiếp cận khi triển khai. Đó cũng là hướng đi đáng khuyến khích cho sáng tạo học đường: bắt đầu từ nhu cầu cộng đồng, rồi để dữ liệu và trải nghiệm thực tế quyết định bước phát triển tiếp theo.
