Tập huấn AI trong giáo dục: từ khái niệm đến nhu cầu thực tế
Tập huấn AI trong giáo dục là quá trình đào tạo có hệ thống giúp giáo viên, cán bộ và người học nắm vững khái niệm trí tuệ nhân tạo, hiểu khả năng và giới hạn của công nghệ, đồng thời hình thành kỹ năng ứng dụng AI vào giảng dạy, học tập và nghiên cứu một cách có trách nhiệm, sáng tạo và phù hợp với bối cảnh lớp học. Ở Việt Nam, các chương trình đào tạo trí tuệ nhân tạo đã bắt đầu dịch chuyển từ các buổi giới thiệu công nghệ chung sang những khóa tập huấn AI giáo viên và người học với mục tiêu rõ ràng: không chỉ biết dùng công cụ, mà phải biến AI thành trợ lý học thuật đáng tin cậy. Cách tiếp cận này cho thấy giáo dục đang chủ động ôm lấy làn sóng công nghệ, thay vì bị cuốn trôi bởi các ứng dụng sinh thành AI thiếu định hướng.
PVU: Xây dựng nền tảng kỹ năng AI giáo dục với 3 trụ cột
Một trong những ví dụ rõ nét về đào tạo trí tuệ nhân tạo trong môi trường đại học là chương trình tập huấn tại PVU với sự tham gia của PGS.TS. Dương Minh Hải từ Đại học Quốc gia Singapore cùng đông đảo giảng viên, sinh viên ngành kỹ thuật hóa học và những người yêu công nghệ số. Khác với cách dạy công cụ đơn thuần, chương trình đặt trọng tâm vào ba trụ cột năng lực: kỹ thuật Prompt có cấu trúc theo khung Nhiệm vụ – Bối cảnh – Ràng buộc, kèm theo yêu cầu làm rõ giọng điệu và tuân thủ đạo đức học thuật; quy trình làm việc nhiều bước, trong đó con người giữ vai trò định hướng và kiểm tra, còn AI đóng vai trò công cụ hỗ trợ tăng tốc; và sáng tạo hình ảnh, trực quan hóa có kiểm soát thông qua các công cụ sinh thành AI. Cách thiết kế này cho thấy một quan điểm quan trọng: kỹ năng AI giáo dục không thể tách rời tư duy phê phán và trách nhiệm học thuật.
Ý nghĩa của chương trình không nằm ở việc giới thiệu tên của các công cụ, mà ở việc giúp giảng viên và sinh viên hiểu cách biến các mô hình ngôn ngữ lớn thành đối tác tri thức. Khi người dạy biết thiết kế Prompt có cấu trúc, họ có thể xây dựng hoạt động lớp học dựa trên câu hỏi mở, bài tập nghiên cứu và các tình huống mô phỏng, thay vì để học sinh sử dụng AI một cách tùy tiện. “Thông qua chương trình, PVU tiếp tục khẳng định định hướng đổi mới sáng tạo, chủ động đón đầu cuộc cách mạng công nghệ số, trang bị hành trang vững chắc cho sinh viên để trở thành những ‘AI-native’ bản lĩnh, sáng tạo và làm chủ tri thức trong kỷ nguyên số hóa”. Đây là bước đi cho thấy tập huấn AI giáo viên và sinh viên không chỉ để cập nhật công nghệ, mà để tái định nghĩa vai trò của họ trong lớp học số.
Huế: Đào tạo trí tuệ nhân tạo từ kỹ năng cơ bản đến ứng dụng thực hành
Nếu PVU cho thấy chiều sâu học thuật, thì chương trình tập huấn tại Huế phản ánh rõ nhu cầu phổ cập kỹ năng AI tới đông đảo người học. Trung tâm hoạt động thanh thiếu nhi thành phố Huế phối hợp với Trường Du lịch – Đại học Huế, Trường Cao đẳng Du lịch và một số đơn vị liên quan đã tổ chức chương trình đào tạo về ứng dụng AI trong học tập. Hơn 200 sinh viên của hai trường tham gia khóa tập huấn này, được giới thiệu kiến thức cơ bản về trí tuệ nhân tạo, quá trình phát triển và vai trò của AI trong học tập, nghiên cứu và đời sống hằng ngày. Quan trọng hơn, người học được hướng dẫn cách sử dụng một số công cụ AI phổ biến để đáp ứng nhu cầu học tập của mình, thay vì tự mày mò trong môi trường số đầy rủi ro. Đây là hướng tiếp cận thiết thực: bắt đầu từ nền tảng và xây dựng thói quen dùng AI có mục đích.
Điểm nổi bật của khóa học là trọng tâm vào kỹ năng đặt câu hỏi và xây dựng yêu cầu để tương tác hiệu quả với AI. Người tham gia không chỉ nghe giảng lý thuyết mà còn trực tiếp thực hành ứng dụng AI vào giải quyết các nhiệm vụ học tập cụ thể, qua đó nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ trong thực tiễn. Theo ban tổ chức, chương trình nhằm giúp đoàn viên, thanh niên và sinh viên hiểu rõ khả năng và hạn chế của AI, biết cách lựa chọn và sử dụng công cụ phù hợp với nhu cầu học tập, nghiên cứu. “Chương trình góp phần thúc đẩy tinh thần học tập chủ động, sáng tạo và khả năng thích ứng với sự phát triển công nghệ trong giới trẻ Huế”. Từ góc nhìn giáo dục, đây là bước đặt nền quan trọng trước khi nghĩ đến ứng dụng AI giảng dạy nâng cao.
Nguy cơ ảo giác, suy giảm kỹ năng và yêu cầu đánh giá AI trong lớp học
Các chương trình tập huấn AI giáo viên và người học chỉ thực sự có giá trị khi đi kèm năng lực đánh giá AI một cách tỉnh táo. Chương trình tại PVU đã nhấn mạnh rõ điều này khi đề cập đến việc tuân thủ chính sách sử dụng AI trong giảng dạy, học tập, đồng thời cảnh báo về hiện tượng ảo giác dữ liệu (hallucinations) và nguy cơ de-skilling – suy giảm kỹ năng tư duy độc lập do phụ thuộc quá mức vào công nghệ. Đây là những rủi ro không thể bỏ qua trong môi trường lớp học: nếu giáo viên không biết kiểm chứng kết quả AI, học sinh có thể học từ những thông tin sai lệch hoặc chấp nhận câu trả lời sẵn có mà không qua phân tích. Do đó, ứng dụng sinh thành AI trong giảng dạy phải đi kèm các bài tập phản biện, yêu cầu trích dẫn nguồn và thảo luận về cách đánh giá độ tin cậy, thay vì coi kết quả từ mô hình là chân lý.
Từ góc độ kỹ năng AI giáo dục, việc nhấn mạnh mô hình "con người trong vòng lặp" là lời nhắc rằng giáo viên vẫn phải giữ vai trò giám sát và chịu trách nhiệm cuối cùng. AI có thể gợi ý hoạt động lớp học, tạo đề kiểm tra, soạn giáo án hay sản xuất hình ảnh minh họa, nhưng giáo viên cần kiểm tra, điều chỉnh và đảm bảo nội dung phù hợp với mục tiêu học tập. Cũng tương tự, tại Huế, người tổ chức kỳ vọng học viên sẽ hiểu cả khả năng lẫn giới hạn của AI để không sử dụng công cụ một cách mù quáng. Nói cách khác, đào tạo trí tuệ nhân tạo trong giáo dục không phải để thay thế tư duy con người, mà để tăng cường năng lực phân tích, chọn lọc và sáng tạo. Nếu nhà trường bỏ qua khía cạnh đánh giá, tập huấn AI sẽ bị rút gọn thành “hướng dẫn dùng phần mềm”, và đó là bước lùi chứ không phải tiến.
Từ khóa tập huấn đến chuyển đổi dài hạn trong nghề dạy học
Nhìn từ hai chương trình nói trên, có thể thấy đào tạo trí tuệ nhân tạo đang từng bước định hình lại kỳ vọng đối với giáo viên và cán bộ giáo dục, dù trọng tâm hiện tại vẫn thiên về người học. Khi sinh viên PVU được trang bị bộ tài liệu nghiên cứu về ChatGPT và toàn bộ slide của chương trình, nhà trường gửi đi thông điệp rằng kỹ năng AI không phải phong trào ngắn hạn mà là hành trang lâu dài cho các "AI-native" trong kỷ nguyên số. Tương tự, chương trình tại Huế không dừng ở việc giới thiệu công cụ, mà hướng tới việc nuôi dưỡng tinh thần học tập chủ động, sáng tạo và khả năng thích ứng với công nghệ trong giới trẻ. Những hạt giống này sớm muộn cũng quay trở lại lớp học dưới dạng yêu cầu mới: người dạy phải biết ứng dụng AI giảng dạy, thiết kế hoạt động dựa trên công cụ số và kiểm soát chất lượng tri thức.
Vấn đề đặt ra là hệ thống giáo dục có dám coi tập huấn AI giáo viên như một phần của chuẩn nghề nghiệp hay không. Khi đoàn viên, sinh viên được đào tạo cách đặt câu hỏi, xây dựng yêu cầu, đánh giá kết quả từ AI, họ sẽ kỳ vọng giáo viên cũng có khả năng tương tự – thậm chí cao hơn – để dẫn dắt quá trình học tập. Nếu các trường chỉ đào tạo trí tuệ nhân tạo cho sinh viên mà bỏ quên đội ngũ giảng viên, khoảng cách kỳ vọng sẽ ngày càng rộng. Con đường khả thi là coi AI như một năng lực sư phạm mới: giáo viên cần hiểu mô hình, nắm kỹ thuật Prompt, biết thiết kế quy trình học tập nhiều bước với AI tham gia như công cụ hỗ trợ, đồng thời chủ động xây dựng văn hóa lớp học coi trọng kiểm chứng và tư duy độc lập. Khi đó, ứng dụng AI giảng dạy không còn là khẩu hiệu công nghệ, mà là bước chuyển đổi thực sự trong nghề dạy học.
