Dòng tiền gửi tăng nhanh, tháng 8 bứt lên
Tiền gửi dân cư là khoản tiền cá nhân gửi vào ngân hàng, vừa giúp người gửi giữ tài sản và nhận lãi, vừa tạo nguồn vốn để các ngân hàng cấp tín dụng cho nền kinh tế. Cuối tháng 8, số dư tiền gửi của người dân đạt hơn 11,43 triệu tỷ đồng, tăng 10,63% so với cuối năm trước và thêm 1,099 triệu tỷ đồng từ đầu năm. Con số này không chỉ lớn mà còn cho thấy nhịp tăng đáng kể: riêng tháng 8, người dân gửi thêm 213.780 tỷ đồng so với tháng liền trước. Đây là mức tăng liên tục qua các tháng, trong bối cảnh tiền gửi có xu hướng đi lên từ tháng 3 khi lãi suất huy động tăng. Vì vậy, câu chuyện không dừng ở việc người dân chọn kênh tiết kiệm; quy mô và tốc độ tăng còn có ý nghĩa trực tiếp với khả năng huy động vốn của hệ thống ngân hàng.
Tổng tiền gửi ngân hàng cuối tháng 8 đạt 17,771 triệu tỷ đồng; ngoài hơn 11,434 triệu tỷ đồng từ khách hàng cá nhân, các tổ chức kinh tế gửi 6,337 triệu tỷ đồng. Tiền gửi doanh nghiệp tăng chậm hơn, khoảng 2,54% so với cuối năm trước, trong khi tăng trưởng tiền gửi dân cư vượt 10%. Sự chênh lệch này nhấn mạnh vai trò của hộ gia đình trong nguồn vốn huy động hiện nay. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết người dân gửi tiền nhiều vì vẫn tin tưởng hệ thống; dù tiền gửi ngắn hạn chiếm 80%, việc quay vòng liên tục khiến nguồn vốn trên thực tế có tính ổn định hơn.
Lãi suất cao kéo tiền vào ngân hàng
Động lực tăng tiền gửi không khó nhận ra: từ tháng 3, lãi suất huy động tăng đã làm tiết kiệm hấp dẫn hơn với người có tiền nhàn rỗi. Một số ngân hàng áp dụng mức lãi thực tế vượt 8,3%, thậm chí trên 9% một năm, dù lãi suất niêm yết đã giảm. Diễn biến ấy giúp lý giải vì sao dòng tiền vẫn chọn ngân hàng, nhưng cũng đặt ra bài toán cân bằng: cạnh tranh huy động vốn có thể hỗ trợ thanh khoản, song không thể coi tiền gửi tăng là dấu hiệu cho thấy vốn đã tới được doanh nghiệp.
Cuối tháng 10, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng hạ tối thiểu 0,5 điểm phần trăm mỗi năm đối với lãi suất tiền gửi niêm yết từ kỳ hạn sáu tháng trở lên, đồng thời giảm lãi suất cho vay và ưu tiên sản xuất, kinh doanh. Đây là tín hiệu chính sách đáng chú ý: mục tiêu không chỉ là thu hút tiền gửi mà còn phải tạo điều kiện đưa vốn ra nền kinh tế. Với người gửi tiền, mặt bằng lãi huy động có thể thay đổi; với doanh nghiệp và người vay, điều quan trọng hơn là chi phí vay có giảm và việc tiếp cận khoản vay có thuận lợi hay không.
Tiền gửi chỉ có ý nghĩa khi thành vốn cho vay
Nguồn tiền nhàn rỗi tập trung tại ngân hàng tạo cơ sở để luân chuyển vốn tới các chủ thể cần đầu tư, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Khi thanh khoản được cải thiện, ngân hàng có thêm dư địa huy động vốn cho vay; chi phí vốn đầu vào giảm cũng có thể mở đường cho lãi suất cho vay thấp hơn, qua đó giảm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp. Đây là lợi ích thiết thực của tăng trưởng tiền gửi, nhưng mối liên hệ không tự động: ngân hàng còn phải thẩm định khả năng trả nợ và phân bổ vốn có chọn lọc. Tiền gửi bổ sung không đồng nghĩa toàn bộ số tiền ấy lập tức biến thành khoản vay mới.
Nút thắt nằm ở khả năng giải ngân và dư địa tín dụng. Một số ngân hàng đã gần chạm hạn mức tăng trưởng tín dụng; vì vậy, dù thanh khoản khá hơn, họ vẫn có thể không mở rộng cho vay nếu thiếu hạn mức. Chuyên gia Nguyễn Thế Minh nhận định dòng vốn nhiều khả năng hướng tới sản xuất, kinh doanh theo cách chọn lọc, ưu tiên lĩnh vực có khả năng thu hồi vốn tốt. Nhà điều hành có thể xem xét điều chỉnh tăng hạn mức tăng trưởng tín dụng để tạo thêm dư địa giải ngân. Về lâu dài, phát triển thêm các kênh vốn ngoài ngân hàng cũng sẽ giảm tình trạng hệ thống ngân hàng phải gánh gần như toàn bộ nhu cầu tài trợ của nền kinh tế.
Kết luận: hơn 11,43 triệu tỷ đồng tiền gửi dân cư là nguồn lực lớn và là dấu hiệu người dân tiếp tục tin tưởng ngân hàng. Nhưng thước đo quan trọng không chỉ là tiền gửi ngân hàng tăng bao nhiêu, mà là nguồn vốn ấy có đến được doanh nghiệp cần vốn và người vay với chi phí hợp lý hay không. Khi khâu phân bổ và hạn mức tín dụng được khơi thông, nguồn tiền huy động mới phát huy trọn vai trò vốn cho vay ngân hàng.
