Dòng tiền tăng mạnh, niềm tin vẫn là điểm tựa
Tiền gửi dân cư là khoản tiền cá nhân gửi tại các ngân hàng, thường để bảo toàn vốn, tích lũy và nhận lãi theo kỳ hạn đã chọn. Quy mô tăng nhanh cho thấy ngân hàng vẫn là nơi nhiều hộ gia đình ưu tiên giữ khoản tiền chưa dùng đến. Đến cuối tháng 8, tiền gửi của người dân đạt 11,434 triệu tỷ đồng, tăng 10,63% so với cuối năm trước và tương đương hơn 1 triệu tỷ đồng tăng thêm trong tám tháng đầu năm. Riêng tháng 8, người dân gửi thêm 213.780 tỷ đồng so với tháng trước. Đây không chỉ là một con số lớn: nó cho thấy dòng tiền nhàn rỗi vẫn nghiêng về kênh quen thuộc, thay vì phân tán mạnh sang các lựa chọn đầu tư khác. Giải trình trước Quốc hội ngày 31/10, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn nhận định người dân tiếp tục tin tưởng và lựa chọn gửi tiền tại ngân hàng. Niềm tin ngân hàng vì thế là một phần quan trọng của câu chuyện, dù lãi suất cũng góp sức.
Lãi suất hấp dẫn kéo tiền về, nhưng chưa giải thích hết
Đà tăng tiền gửi dân cư bắt đầu rõ từ tháng 3, cùng thời điểm lãi suất huy động tăng. Với người gửi tiền, khoản lãi có thể dự tính và mức độ thuận tiện là lý do thiết thực để chọn ngân hàng, nhất là khi cơ hội ở những kênh khác chưa đủ hấp dẫn hoặc an toàn trong mắt họ. Một số ngân hàng từng trả lãi kỳ hạn 6–12 tháng cao hơn mức công bố; lãi suất tiết kiệm có thời điểm vượt 9% một năm. Cuối tháng 10, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm mỗi năm đối với lãi suất niêm yết từ kỳ hạn sáu tháng trở lên, đồng thời thúc giảm lãi suất cho vay. Tuy vậy, một số nơi vẫn áp dụng mức thực tế vượt 8,3%, thậm chí trên 9% một năm. Vì vậy, tăng trưởng tiền gửi không nên được đọc như thước đo thuần túy của niềm tin: mức sinh lời vẫn ảnh hưởng đến quyết định gửi và kỳ hạn lựa chọn.
Tiền gửi ngắn hạn vẫn có thể tạo nguồn vốn ổn định
Thoạt nhìn, tiền gửi ngắn hạn có vẻ là nguồn vốn bấp bênh vì người gửi có thể rút hoặc chuyển tiền khi đáo hạn. Nhưng Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết khoảng 80% tổng tiền gửi là ngắn hạn; người dân thường xuyên tái tục và quay vòng, khiến nguồn vốn này trên thực tế ổn định hơn cách phân loại kỳ hạn gợi ra. Điều đó có ý nghĩa với cả người gửi lẫn nền kinh tế. Việc huy động vốn ngắn hạn giúp ngân hàng giảm chi phí huy động và có thể góp phần hạ lãi suất cho vay. Tuy nhiên, lợi ích ấy không tự động bảo đảm vốn sẽ đến đúng nơi cần thiết: khả năng cho vay còn tùy thuộc vào sức khỏe tài chính và nhu cầu của doanh nghiệp. Ngân hàng Nhà nước cũng đang triển khai gói tái cấp vốn phục vụ cho vay nhà ở xã hội theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Thách thức là chuyển nguồn vốn dồi dào thành tín dụng hữu ích, thay vì chỉ nhìn tăng tiền gửi như một kết quả tự thân.
Niềm tin cần đi cùng những lựa chọn đầu tư tốt hơn
Tiền gửi ngân hàng tăng là tín hiệu tích cực về khả năng huy động vốn và sự tin cậy của người dân, nhưng cũng phản ánh lựa chọn đầu tư chưa cân bằng. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho rằng khi thị trường vốn phát triển, hấp dẫn và an toàn hơn, cơ cấu đầu tư của người dân có thể thay đổi. Đây là hướng đi đáng mong đợi: không phải để dòng tiền rời ngân hàng bằng mọi giá, mà để người dân có thêm lựa chọn minh bạch, phù hợp với mức chịu rủi ro của mình. Trong lúc đó, cơ quan quản lý phải cân bằng giữa giảm lãi suất, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng; ngân hàng cần cạnh tranh bằng dịch vụ và sự an toàn, không chỉ bằng lãi suất thực tế cao. Còn người gửi tiền nên so sánh kỳ hạn, điều kiện tất toán và mức lãi áp dụng, thay vì chỉ nhìn con số quảng bá. Kết luận, hơn 1 triệu tỷ đồng tăng thêm cho thấy niềm tin và nhu cầu tìm nơi giữ tiền an toàn vẫn mạnh. Muốn dòng vốn phục vụ nền kinh tế tốt hơn, niềm tin ấy cần được củng cố bằng cả hệ thống ngân hàng đáng tin cậy lẫn thị trường vốn có thêm lựa chọn an toàn.
