Từ Place de la République đến tuyên ngôn 99%: show mở màn đầy chủ ý
Show "The Ninety Nine Percent" của Matières Fécales là màn mở đầu Paris Fashion Week với 99 người mẫu da màu, nhiều độ tuổi và hình thể khác nhau, được trình diễn tại quảng trường Place de la République lúc hoàng hôn, kết hợp câu chuyện gia đình di dân và tham vọng chính trị của thời trang đa dạng trên sàn diễn quốc tế. Việc Paris Fashion Week mở màn không trong một nhà hát xa xỉ mà ở quảng trường gắn với lịch sử biểu tình cho thấy tham vọng rõ ràng: biến sàn catwalk thành không gian công cộng, nơi thời trang đối thoại với xã hội. Steven Raj Bhaskaran và Hannah Rose Dalton – bộ đôi đứng sau Matières Fécales show – chọn thời khắc mặt trời lặn ngày 29/9 để giới thiệu ý tưởng 99%, đối lập với bộ sưu tập "The One Percent" trước đó, vốn châm biếm tầng lớp siêu giàu. Đây không chỉ là lịch trình biểu diễn, mà là một khung cảnh được dựng có chủ đích: lấy Paris làm sân khấu, lấy quảng trường làm biểu tượng của đám đông mà họ nói tới.
Gia đình, bộ tộc và cộng đồng: cấu trúc cảm xúc của bộ sưu tập
Bộ sưu tập được chia thành những lớp ý niệm rõ ràng: từ FAMILY đến TRIBE, mỗi phần là một lát cắt khác nhau của cộng đồng. Chương FAMILY mở đầu bằng các thiết kế trắng với phom lớn dựng quanh cơ thể: blazer tulle quấn quanh, chân váy cùng chất liệu, cầu vai nhọn đối lập với vẻ thuần khiết, sang trọng mang màu giai cấp. Khoảnh khắc Bhaskaran xuất hiện trong sắc trắng bên cạnh mẹ, chị gái và cháu gái khép lại chương này như một bức chân dung gia đình, đàn bà và di dân. Ở TRIBE, năng lượng tăng nhiệt: nhóm người mẫu di chuyển qua quảng trường như thể đang biểu tình, trong những bộ tweed, áo choàng da mục rữa, knit kaki tua rua, trang điểm punk đậm màu underground Montréal mà Bhaskaran từng lớn lên. Ba người phụ nữ mặc đầm draping đỏ, trắng, xanh – màu quốc kỳ Pháp – xuất hiện cuối chương, như một lời tri ân những người mẹ đứng tuyến đầu khi quyền lợi cộng đồng bị đe dọa. Theo một nguồn phê bình quốc tế, "Toàn bộ show tạo nên một cảnh tượng độc đáo với tiềm năng trở thành điểm nhấn của Paris Fashion Week Spring/Summer 2027".
99 người mẫu da màu và tham vọng thời trang đa dạng: thành tựu hay chiêu trò?
Con số 99 không phải là ngẫu nhiên: "The Ninety Nine Percent" quy tụ 99 người mẫu với tông da, độ tuổi và hình thể đa dạng, từ phụ nữ mang thai đến vận động viên thể hình, thành viên gia đình Bhaskaran và nhiều gương mặt ngoài tiêu chuẩn người mẫu truyền thống. Trong bối cảnh Paris Fashion Week mở màn, đây là một cú đấm trực diện vào chuẩn mực cũ vốn ưu ái thân hình mảnh mai, da trắng, trẻ trung. Sàn diễn trở thành một dải xã hội thu nhỏ, nơi cảm xúc và sự đồng cảm lấn át ý niệm hoàn hảo. Tuy nhiên, câu hỏi không thể né tránh: sự đa dạng này là một bước tiến thật sự cho người mẫu da màu và cộng đồng thiểu số, hay là chiến lược gây chú ý của một nhãn hiệu xa xỉ? Khi ghi chú đặt trên mỗi ghế kể lại ký ức gia đình di dân phải ngủ chung trên một tấm nệm, cảm xúc là có thật. Nhưng trong ngành thời trang, hình ảnh đa dạng từng nhiều lần bị biến thành công cụ marketing. Điểm mạnh của Matières Fécales nằm ở chỗ họ không chỉ "cho thấy" đa dạng, mà gắn nó với câu chuyện riêng, với ký ức và cơ thể sống trên sàn diễn.
Nghịch lý 99%: thời trang xa xỉ nói về bất bình đẳng
Khi Matières Fécales dùng bộ sưu tập nối tiếp "The One Percent" để châm biếm tiêu dùng phô trương và sự thái quá của giới siêu giàu, họ đứng trước một nghịch lý: bản thân thương hiệu vẫn bán quần áo xa xỉ. Vấn đề không chỉ là giá, mà là hệ thống: thời trang cao cấp tồn tại trên nền tảng phân tầng xã hội. Dùng catwalk để phê phán bất bình đẳng nhưng vẫn vận hành trong mô hình lợi nhuận tinh hoa khiến thông điệp dễ bị xem là đạo đức giả. Theo một nhận định quốc tế, Matières Fécales ngày càng tinh xảo về kỹ thuật nhưng vẫn dựa nhiều vào mô-típ quen thuộc: phom sắc lạnh, đường cắt rách rưới gợi nhớ Alexander McQueen; vài chi tiết mang tinh thần John Galliano thời Dior, màu sắc ám ảnh Demna ở Balenciaga, và một chiếc đầm đỏ phủ lông được cho là gần như sao chép bộ sưu tập "Voss" xuân 2001. Câu hỏi đặt ra: một tuyên ngôn chính trị mạnh mẽ có bị suy yếu khi ngôn ngữ tạo hình chưa đủ độc lập? Nếu muốn nói về 99%, quần áo cần thoát khỏi 1% di sản quá nặng của các bậc tiền bối.
Từ hiệu ứng sân khấu đến sức sống của quần áo: show lịch sử hay khoảnh khắc nhất thời?
Matières Fécales nhận tràng pháo tay lớn từ khán giả; show được ca ngợi là một trong những khoảnh khắc cảm xúc nhất mùa diễn. Các tên tuổi như Sarah Paulson, Zendaya, Gabbriette đã từng diện thiết kế của họ trên thảm đỏ, Rihanna có mặt trên hàng ghế khán giả – những dữ kiện cho thấy thương hiệu đã bước vào hệ sinh thái ngôi sao. Trong thời đại hình ảnh, đây là lợi thế không nhỏ: mỗi bộ đồ có thêm đời sống trên mạng xã hội, tách khỏi runway. Dù vậy, một nguồn phê bình nhận xét: để một tuyên ngôn thời trang vượt qua giới hạn show diễn, bản thân quần áo phải có "đời sống riêng", đủ thuyết phục công chúng. Một vài thiết kế làm được điều đó, như chiếc đầm satin đỏ cổ lọ tối giản, hay áo sơ mi trắng phồng với cổ nhỏ thanh lịch. Nhưng phần còn lại vẫn bị ràng buộc trong diễn ngôn, trong hình ảnh tập thể trên quảng trường. Kết luận công bằng là: Matières Fécales show đánh dấu một bước tiến táo bạo cho thời trang đa dạng, nhưng mới ở cấp độ sân khấu. Để trở thành bước ngoặt thực sự, họ phải cho thấy quần áo của mình có thể sống, thay đổi và len vào đời thường của chính 99% mà họ nhắc đến, chứ không chỉ tồn tại trong khoảnh khắc Paris Fashion Week mở màn.
