Một màn mở màn Paris Fashion Week vừa cảm động vừa gây tranh cãi
The Ninety Nine Percent là show diễn thời trang avant-garde mở màn Paris Fashion Week tại Place de la République, do bộ đôi Steven Raj Bhaskaran và Hannah Rose Dalton của thương hiệu Matières Fécales thực hiện, quy tụ 99 người mẫu đa dạng màu da, độ tuổi và vóc dáng, kết hợp câu chuyện nhập cư, gia đình và tuyên ngôn xã hội thành một màn trình diễn thị giác táo bạo, gây tranh luận về ranh giới giữa cảm xúc, nghệ thuật và bản sắc sáng tạo trong thời trang cao cấp.
Khi mặt trời buông xuống Place de la République ngày 29/9, Bhaskaran bước ra trong áo khoác trắng và chân váy dài chạm đất, bên cạnh là mẹ và em gái cũng mặc trắng, bế con trên tay. Khoảnh khắc gia đình mở màn show diễn tạo cảm giác thân mật, gần gũi hiếm thấy ở Paris Fashion Week, khác xa hình ảnh lạnh lùng, siêu thực thường thấy trên các sàn diễn couture. Theo một nguồn quốc tế, toàn bộ khung cảnh "có khả năng trở thành điểm nhấn của Tuần lễ thời trang Paris Xuân/Hè". Nhưng chính việc dùng đời sống cá nhân để gắn với một show diễn thời trang xa xỉ lại đặt nền móng cho nghịch lý bao trùm toàn bộ bộ sưu tập.
99 người mẫu đa dạng: bước tiến bao trùm hay chiêu trò trình diễn?
Điểm phân biệt rõ nhất của The Ninety Nine Percent so với nhiều show diễn táo bạo khác tại Paris Fashion Week là đội hình 99 người mẫu đa dạng màu da, tuổi tác, vóc dáng, bao gồm phụ nữ mang thai, vận động viên thể hình và nhiều thành viên gia đình Bhaskaran. Việc đưa những cơ thể khác chuẩn runway lên sàn diễn được xem như lời thách thức các quy chuẩn truyền thống của ngành thời trang cao cấp, vốn lâu nay bị chỉ trích là bài trừ tuổi tác, kích cỡ và sự khác biệt. Ở lớp vỏ bên ngoài, đó là một chiến thắng cho tính bao trùm và đại diện.
Tuy nhiên, câu hỏi khó chịu xuất hiện ngay khi tiếng vỗ tay lắng xuống: liệu việc tôn vinh người mẫu đa dạng ở đây là nỗ lực bền vững, hay chỉ là hình ảnh mạnh để gây chú ý trong buổi mở màn? Khi bộ sưu tập được đặt tên The Ninety Nine Percent, hàm ý về "99% còn lại" của xã hội đối lập với giới siêu giàu càng rõ. Nhưng người mẫu đa dạng có thực sự được nhìn như chủ thể, hay lại tiếp tục trở thành công cụ minh họa cho một tuyên ngôn thời trang được thiết kế để bán cho một nhóm khách hàng xa xỉ, hoàn toàn tách biệt với chính họ?
Tuyên ngôn táo bạo và nghịch lý thời trang xa xỉ
The Ninety Nine Percent được xây dựng như phần tiếp theo của The One Percent, bộ sưu tập trước từng châm biếm tiêu dùng phô trương và sự thái quá của giới siêu giàu. Với màn mở đầu là hình ảnh phụ nữ mang thai đội khăn trùm đầu, địu con trên lưng, và kết thúc bằng chiếc váy cocktail vàng bất đối xứng với hai bộ suit đen đặt trên vai như chiến tích, Matières Fécales muốn đối thoại về quyền lực, giai tầng và bạo lực biểu tượng. Từ áo khoác vai nhô cao, gấu rách, đến hoodie in chữ, váy body cổ cao, suit tulle, da đính đinh tán, tất cả tạo thành ngôn ngữ thị giác gay gắt hướng vào hệ thống thời trang và tiêu dùng.
Vấn đề là, khi một thương hiệu thời trang cao cấp dùng ngôn ngữ phê phán chủ nghĩa xa xỉ nhưng lại bán chính những thiết kế đó như sản phẩm xa xỉ, thông điệp không tránh khỏi nghịch lý. Người xem được mời gọi đồng cảm với ký ức nhập cư, cảnh cả gia đình phải ngủ chung trên một tấm nệm, rồi sau đó chiêm ngưỡng những bộ đồ được định vị ở phân khúc đắt đỏ, cách xa trải nghiệm ấy. Show diễn táo bạo trở thành một màn trình diễn khéo léo giữa đạo đức và thương mại: kẻ bị phê phán và người phê phán thực chất vẫn dựa vào cùng một hệ thống giá trị để tồn tại.
Ảnh hưởng sáng tạo: tôn kính hay sao chép?
Theo một nguồn quốc tế, kỹ thuật cắt may và xử lý phom dáng của Matières Fécales ngày càng hoàn thiện, nhưng bộ sưu tập The Ninety Nine Percent vẫn phụ thuộc nhiều vào những hình mẫu quen thuộc của thời trang. Các thiết kế gợi liên tưởng mạnh đến Alexander McQueen với đường cắt sắc, dáng tả tơi, phảng phất tinh thần John Galliano thời Dior, và bảng màu gợi nhớ Demna tại Balenciaga. Tới đây, tranh cãi thời trang không còn xoay quanh chủ đề xã hội mà nằm ở câu hỏi về bản sắc: đâu là sự tôn kính, đâu là sao chép, và đến mức nào thì "chịu ảnh hưởng" trở thành thiếu trung thực?
Chiếc đầm dạ hội cổ cao không tay phủ lông vũ màu đỏ thẫm bị đánh giá là gần như sao chép mẫu đầm lông vũ đỏ trong bộ sưu tập Voss Xuân 2001 của McQueen. Khi một thương hiệu avant-garde lựa chọn lặp lại biểu tượng quá nổi tiếng, họ không chỉ phải đối mặt với so sánh về kỹ thuật, mà còn về đạo đức sáng tạo. Những điểm sáng riêng như áo cổ lọ satin đỏ đơn giản, thanh lịch, cài nút phía sau hay sơ mi trắng phồng cổ nhỏ cho thấy họ hoàn toàn có khả năng tạo bản sắc. Vậy tại sao phải dựa vào bóng lớn của người đi trước để củng cố sức nặng tuyên ngôn?
Khi tuyên ngôn rời khỏi sân khấu: show táo bạo có đủ thay đổi cuộc chơi?
Trong thời lượng ngắn xuất hiện trên sàn diễn, Matières Fécales tạo ra cú hích đáng kể: tham vọng lớn, câu chuyện cá nhân rõ ràng, khả năng chạm vào cảm xúc và một show diễn táo bạo mở màn Paris Fashion Week khiến cả giới quan sát phải bàn luận. Người nổi tiếng như Sarah Paulson, Zendaya, Gabbriette, thậm chí Rihanna xuất hiện trong các ngữ cảnh khác nhau quanh thương hiệu, giúp thông điệp lan rộng. Nhưng sức nặng thật sự của một tuyên ngôn thời trang không được đo bằng tiếng vỗ tay trên runway mà bằng đời sống của quần áo sau đó: có được mặc, được bàn luận, được hiểu, hay chỉ nằm trong kho lưu trữ hình ảnh.
Nếu The Ninety Nine Percent chỉ tồn tại như một khoảnh khắc thị giác hoành tráng, nó sẽ bị xếp chung với vô số show diễn gây sốc rồi trôi qua. Ngược lại, nếu tính bao trùm, câu chuyện nhập cư, phê phán giới siêu giàu và tranh luận về bản sắc sáng tạo tiếp tục được đẩy đến các mùa sau, được phản ánh trong sản phẩm và cách thương hiệu vận hành, show này có thể là bước ngoặt. Hiện tại, Matières Fécales đứng ở ngã ba: hoặc trở thành tiếng nói mới mẻ của thời trang cao cấp, hoặc bị ghi nhớ như ví dụ điển hình cho nghịch lý giữa tuyên ngôn táo bạo và thực tế thị trường.
