Mùa thu Hà Nội: ăn vặt để cảm thời tiết, không chỉ để no
Ăn vặt mùa thu Hà Nội là cách người ta tận hưởng tiết trời se lạnh qua những món nóng hổi trên vỉa hè, từ phở mùa thu Hà Nội đến cháo quẩy, súp cua hay nem chua rán, tạo nên một nhịp thưởng thức ẩm thực chậm rãi, ấm áp và đậm dấu ấn riêng của phố phường, hơn hẳn chuyện ăn cho no bụng thường ngày.
Thời điểm Hà Nội chuyển mùa, không khí lạnh nhẹ khiến các quán ăn vặt bỗng trở nên đông hơn, nhưng mọi thứ lại diễn ra chậm và thong thả: người ngồi sát nhau trên ghế nhựa, vừa hít hà đồ ăn mùa lạnh vừa ngắm mặt phố. Đây là mùa lý tưởng để tìm những quán ăn vặt Hà Nội rẻ, bởi chỉ cần vài món nhỏ là đủ cảm nhận rõ cái "hồn" ẩm thực của khu phố cổ. Mùa thu không khuyến khích những bữa ăn vội; nó rủ rê ta chọn một món nóng và ngồi lại lâu hơn, nói chuyện nhiều hơn, nhìn Hà Nội đổi màu qua làn hơi nước bốc lên từ bát phở hay chén cháo.
Phở nóng: điểm hẹn không thể thiếu trong những sáng se lạnh
Trong bức tranh đồ ăn mùa lạnh, phở mùa thu Hà Nội luôn là nhân vật chính, bởi khó có món nào vừa quen vừa an ủi cơ thể tốt như một tô phở nóng hổi giữa tiết trời se lạnh. Nhưng phở không phải thứ có thể ăn vô tư mà không nghĩ đến sức khỏe: một bát phở ngon có thể ấm lòng, song nếu ăn thiếu kiểm soát, nó cũng dễ trở thành nguồn nạp dư muối và năng lượng.
Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, trung bình lượng muối trong một bát phở bò chín bình dân là hơn 3–4 g, tập trung chủ yếu ở nước dùng, với khoảng 140 g bánh phở, 100 g thịt bò và 350 ml nước dùng, cung cấp 350–400 kcal cùng nhiều thành phần dinh dưỡng khác. Vì vậy, thói quen "uống cạn nước phở" mỗi sáng là điều nên xem lại, đặc biệt với người tăng huyết áp, bệnh thận, tim mạch hoặc cần kiểm soát mỡ máu. Mùa thu là lúc ta cần phở để thấy ấm, nhưng cũng là lúc nên học cách ăn phở vừa đủ, giảm gia vị mặn, ưu tiên thịt nạc, không lấy quá nhiều mỡ. Nếu muốn trải nghiệm phở đúng chất phố cũ, có thể đến Phở 10 Lý Quốc Sư ở số 10 Lý Quốc Sư hoặc Phở Thìn Bờ Hồ tại 19 Hàng Vôi, nơi luôn tỏa ra mùi nước dùng thơm quế, hồi giữa trung tâm.
Cháo quẩy và súp cua: những bữa nhẹ ấm áp cho buổi chiều gió lạnh
Nếu phở thích hợp cho bữa sáng đầy đủ thì cháo quẩy và súp cua là lựa chọn hợp lý cho những buổi chiều mùa thu, khi ta chỉ muốn ăn nhẹ nhưng vẫn cần chút ấm áp. Trong những ngày thời tiết trở lạnh, một bát cháo sườn nóng ăn cùng quẩy giòn là lựa chọn phù hợp cho bữa sáng hoặc một bữa ăn nhẹ, không nặng bụng mà vẫn đủ ấm.
Cháo sườn được nấu nhuyễn, sánh, sườn được ninh mềm tạo vị ngọt thanh; khi ăn, người Hà Nội thường bẻ quẩy giòn vào bát, thêm chút tiêu, ớt bột để đánh thức vị giác trong cái lạnh đầu mùa. Đó chính là kiểu ăn vặt Hà Nội rẻ được người đi làm, sinh viên ưu ái: không cầu kỳ mà lại hợp với nhịp sống bộn bề. Súp cua thập cẩm cũng là một món đồ ăn mùa lạnh được ưa chuộng, với phần súp sánh kết hợp thịt cua, ngô, nấm, trứng cút tùy từng quán, tạo cảm giác mềm dễ ăn, thích hợp cho những ai không muốn dùng quá nhiều tinh bột. Những bát cháo, chén súp ấy khiến các góc phố quanh trung tâm trở thành điểm dừng chân ấm áp, hơn hẳn những tách cà phê lạnh lẽo.
Nem chua rán, bánh rán, bánh đúc: tụ tập bạn bè trên vỉa hè phố cổ
Mùa thu Hà Nội sẽ thiếu đi sự rộn rã nếu không nhắc đến nem chua rán, bánh rán mặn, bánh đúc nóng – những món ăn vặt Hà Nội rẻ gắn với hình ảnh tụm năm tụm ba trên ghế nhựa. Đây là kiểu đồ ăn mùa lạnh dành cho buổi hẹn bạn bè: không khiến ta quá no, nhưng đủ tạo lý do ngồi lại, tám chuyện bên vỉa hè.
Nem chua rán được chiên vàng đều, lớp vỏ ngoài hơi giòn, nhân bên trong mềm, ăn khi còn nóng, chấm cùng tương ớt; món này hút khách không vì cầu kỳ mà vì tiện, giá vừa phải và hương vị đậm đà nhiều người quen miệng. Bánh rán mặn với nhân miến, mộc nhĩ, thịt, không quá cầu kỳ nguyên liệu nhưng vẫn giữ vị trí riêng trong danh sách quà chiều. Bánh đúc nóng, với bột gạo sánh, nhân thịt băm, mộc nhĩ, nước dùng xương, hành khô, hành lá, là món dân dã mà người Hà Nội hay nhớ đến mỗi khi gió lạnh ùa về. Những quán ăn vỉa hè quanh các phố cũ như Hàng Bún, khu hồ Gươm, dù không được nhắc tên cụ thể, từ lâu đã nổi tiếng với các món như vậy: ngồi sát mặt đường, vừa ăn vừa ngắm phố, mới đúng tinh thần ăn vặt mùa thu.
Ăn chậm để khỏe và để giữ trọn mùa thu trong ký ức
Điều đáng nói ở ẩm thực mùa thu Hà Nội không chỉ là danh sách món ăn, mà là cách người ta ăn. Một bát phở nóng, cháo quẩy, súp cua hay bánh đúc đều có thể trở thành "con dao hai lưỡi" nếu ta quá ham nóng, quá ham đậm: việc thường xuyên ăn hoặc uống thực phẩm ở nhiệt độ rất cao có thể gây tổn thương niêm mạc miệng và thực quản, trong khi ăn mặn lâu dài liên quan đến các bệnh cao huyết áp, tim mạch, sỏi thận, loãng xương, hen phế quản.
Người tăng huyết áp, bệnh thận, tim mạch, rối loạn mỡ máu hoặc cần kiểm soát cân nặng càng phải ý thức chuyện ăn phở mùa thu thế nào cho hợp lý, không cộng thêm quá nhiều món mặn khác trong ngày. Mùa thu Hà Nội khuyến khích một nhịp thưởng thức ẩm thực chậm rãi, ấm áp; ẩm thực mùa này đẹp nhất khi ta ngồi lâu hơn, ăn từ tốn, biết dừng đúng lúc, không coi quán ăn vỉa hè Hàng Bún hay khu hồ Gươm như chỗ “nạp nhiên liệu” mà là nơi lưu giữ ký ức. Kết lại, không phải món nào cũng phải ăn, nhưng đã ngồi xuống bên một bát phở hay chén cháo giữa trời se lạnh, hãy để mỗi thìa, mỗi đũa nhắc ta sống chậm hơn, chăm cơ thể hơn và yêu Hà Nội hơn.
