Không có tiền sử gia đình vẫn có nguy cơ
Tầm soát ung thư vú là việc kiểm tra tuyến vú bằng các phương pháp phù hợp nhằm tìm dấu hiệu bệnh trước khi người bệnh nhận thấy triệu chứng rõ rệt. Không có người thân mắc ung thư vú không đồng nghĩa với việc bạn không có nguy cơ, và đó không phải lý do để bỏ qua việc kiểm tra sức khỏe tuyến vú. Tiền sử gia đình chỉ là một trong nhiều yếu tố liên quan; theo hướng dẫn được cơ sở y tế dẫn lại, mọi phụ nữ đều có nguy cơ mắc bệnh và nguy cơ này tăng theo tuổi, có thể thay đổi trong suốt cuộc đời. Bên cạnh tuổi tác và mô vú đặc, các yếu tố liên quan còn gồm có kinh sớm, mãn kinh muộn, một số liệu pháp nội tiết, ít vận động, uống rượu, hút thuốc và béo phì, nhất là sau mãn kinh. Vì vậy, nên đánh giá nguy cơ tổng thể thay vì tự kết luận mình an toàn dựa vào gia đình.
Số ca mắc cao khiến phát hiện sớm càng quan trọng
Ung thư vú là căn bệnh không nên chờ đến khi có triệu chứng mới quan tâm. Theo số liệu GLOBOCAN 2024 được nêu tại một buổi sinh hoạt chuyên đề của Bộ Y tế, Việt Nam ghi nhận 25.711 ca mắc mới; bệnh chiếm 28,1% tổng số ca ung thư mới ở nữ giới và đứng đầu trong các loại ung thư thường gặp ở phụ nữ. Điều đáng chú ý là sàng lọc có thể giúp phát hiện ung thư vú từ giai đoạn sớm, trong đó chụp nhũ ảnh giữ vai trò chủ đạo. Phát hiện sớm có thể tăng khả năng điều trị khỏi, giảm tử vong và cải thiện chất lượng cuộc sống. Đây là lý do để xem tầm soát như một phần của chăm sóc sức khỏe có kế hoạch, không phải việc chỉ dành cho người có người thân từng mắc bệnh.
Chọn lịch tầm soát theo tuổi và mức nguy cơ
Không có một lịch tầm soát phù hợp với tất cả mọi người. Bác sĩ có thể xem xét tiền sử bản thân và gia đình mắc ung thư vú hoặc một số ung thư liên quan, đột biến gene, từng xạ trị vùng ngực khi còn trẻ, tổn thương vú nguy cơ cao và mô vú đặc. Những yếu tố về tuổi bắt đầu có kinh, sinh con đầu lòng, số lần mang thai và tuổi mãn kinh cũng góp phần vào đánh giá. Phân loại nguy cơ chính xác giúp chọn thời điểm tầm soát phù hợp. Theo lịch được cơ sở y tế chia sẻ cho nhóm nguy cơ trung bình, phụ nữ 25–39 tuổi nên tự khám vú hằng tháng và khám lâm sàng mỗi 1–3 năm. Từ 40–70 tuổi, khuyến nghị là khám lâm sàng và chụp X-quang tuyến vú hằng năm; người có mô vú đặc có thể được chỉ định thêm siêu âm. Trên 70 tuổi, quyết định tiếp tục sàng lọc cần cân nhắc sức khỏe, tuổi thọ kỳ vọng và khả năng điều trị. Hãy xác nhận lịch phù hợp với cơ sở y tế thay vì tự áp dụng máy móc.
Tự khám giúp nhận biết thay đổi, nhưng không thay thế sàng lọc
Tự khám vú hằng tháng có ích vì giúp bạn nhận ra những thay đổi của cơ thể, nhưng không thay thế khám lâm sàng hay các phương pháp sàng lọc tại cơ sở y tế. Nếu sờ thấy khối bất thường, núm vú tụt, có dịch tự nhiên chảy từ một bên vú, da vú co kéo hoặc xuất hiện thay đổi khác thường, hãy đi khám để được đánh giá kịp thời. Kết luận cần nhớ rất rõ: không có tiền sử gia đình không có nghĩa là không có nguy cơ ung thư vú. Đừng tự loại mình khỏi chương trình kiểm tra chỉ vì người thân chưa từng mắc bệnh; hãy trao đổi với nhân viên y tế về tuổi, sức khỏe và các yếu tố nguy cơ của riêng bạn để chọn cách sàng lọc phù hợp.
