Khi lịch sử lên phim: đường ranh vô hình của 'Những Kẻ Ám Sát'
Phim 'Những Kẻ Ám Sát' là một bộ phim Hàn Quốc gây tranh cãi, sử dụng vụ ám sát Đệ nhất phu nhân Yuk Young Soo năm 1974 làm điểm khởi đầu để kết hợp tư liệu lịch sử với trí tưởng tượng điện ảnh, từ đó đặt ra các nghi vấn về kẻ chủ mưu và trách nhiệm chính trị nhưng lại bị cáo buộc là diễn giải lịch sử sai lệch và bóp méo ký ức tập thể. Ở đây, điều quan trọng không phải là tranh luận xem phim có “được phép” hư cấu hay không, mà là cách tác phẩm khiến người xem nhầm lẫn giữa giả thuyết điện ảnh và sự thật đã được ghi chép. Ngay khi ra mắt ngày 23/9, phim Những Kẻ Ám Sát lập tức cuốn vào tranh cãi lịch sử phim, khi một sự kiện vốn đã nhạy cảm được tái cấu trúc theo lối trinh thám âm mưu. Sự lựa chọn tái hiện những nghi vấn chưa được giải minh, thay vì những diễn biến đã rõ, khiến tác phẩm bước vào vùng xám đầy rủi ro.
Trên bề nổi, tranh cãi xoay quanh câu hỏi: phim có đang ám chỉ sự can thiệp của chính quyền Park Chung Hee hoặc các cơ quan quyền lực thời đó vào vụ ám sát hay không. Nhưng dưới bề sâu, vấn đề nằm ở việc khán giả kỳ vọng điện ảnh lịch sử vừa phải trung thành với ký ức, vừa đủ kịch tính để hấp dẫn. Chính khoảng trống giữa hai đòi hỏi này tạo ra làn sóng phẫn nộ – đặc biệt khi những chi tiết hư cấu được dựng trên một khung sự kiện mà nhiều người coi là “bất khả xâm phạm”. Đó là lý do bộ phim, dù khẳng định chỉ là tác phẩm kịch tính, vẫn bị xem như một hình thức viết lại lịch sử bằng hình ảnh.
Từ phim đến người: Yoo Hae Jin và làn sóng 'vạ lây' đạo đức
Câu chuyện đáng lo hơn cả kịch bản là cách mũi dùi phê phán chuyển hướng từ bộ phim sang các gương mặt quen thuộc của màn ảnh. Ngay sau khi tranh cãi nổ ra, những phản ứng kiểu “Tôi đã tin tưởng xem phim nhưng thật thất vọng” nhắm thẳng vào Yoo Hae Jin, biến lựa chọn tham gia phim thành vấn đề đạo đức cá nhân. Đây là một dấu hiệu cho thấy công chúng đang gắn cho diễn viên vai trò “người bảo chứng lịch sử”, trong khi nghề của họ vốn là diễn xuất, không phải làm sử gia. Khi một diễn viên lâu năm, từng tạo được niềm tin đáng kể với các tác phẩm như 'Tài Xế Taxi' hay 'Dưới Bóng Điện Hạ', bị yêu cầu phải “kiểm chứng nội dung kỹ lưỡng trước khi nhận vai”, đó không chỉ là phê bình nghề nghiệp mà là sự ngoại hóa trách nhiệm của cả hệ thống sản xuất lên một cá nhân.
Làn sóng phán xét không dừng ở Yoo Hae Jin. Các diễn viên hạng A khác như Kim Go Eun và Lee Young Ae – những người chỉ bày tỏ cảm xúc tích cực sau buổi chiếu VIP, như “kịch tính và đầy xúc động” hay “cảm thấy vô cùng biết ơn vì khoảnh khắc hiện tại” – cũng bị tấn công trên mạng xã hội. Khi những bình luận ác ý ồ ạt đổ về trang cá nhân chỉ vì họ khen phim, chúng ta đang chứng kiến một dạng “tòa án đạo đức” vận hành trong fandom và cộng đồng người xem, nơi mỗi lời nhận xét bị đọc như sự lựa chọn phe phái. Ở đây, lỗi của họ không nằm ở việc diễn xuất, mà ở việc dám công khai cảm xúc trước một tác phẩm bị mặc định là “sai trái”.
Trách nhiệm của phim và giới làm luật: ranh giới hư cấu không chỉ nằm trên giấy
Trước áp lực dư luận, đơn vị phát hành đã phải ra thông báo ngày 28/9, nhấn mạnh rằng đây là “một bộ phim kịch tính được tái dựng bằng cách kết hợp trí tưởng tượng điện ảnh vào một sự kiện lịch sử năm 1974”, không nhằm đưa ra kết luận mới hay phủ nhận sự thật đã được xác thực. Họ khẳng định không có cá nhân cụ thể nào bị chỉ đích danh là kẻ chủ mưu, và các giả thuyết trong phim không hề được trình bày như sự thật lịch sử. Nhưng tuyên bố này khó xoa dịu những tổ chức vốn coi vụ ám sát là vùng cấm. Các bên như People Power Party và Quỹ tưởng niệm Tổng thống Park Chung Hee cáo buộc phim bóp méo lịch sử, cho rằng tác phẩm đã tái cấu trúc sự kiện theo hướng ám chỉ khả năng can thiệp của chính quyền đương thời.
Đỉnh điểm căng thẳng là khi một cựu nghị sĩ Hội đồng thành phố Seoul, Lee Jong Bae, đệ đơn tố cáo đạo diễn Hur Jin Ho và ê-kíp lên cảnh sát với cáo buộc phỉ báng bằng cách đưa thông tin sai sự thật. Một mặt, điều này cho thấy nhà làm phim không thể coi hư cấu là “vùng miễn trách nhiệm” khi chạm vào ký ức tập thể. Mặt khác, việc biến tranh cãi nghệ thuật thành vấn đề hình sự cũng báo hiệu nguy cơ bóp nghẹt tự do sáng tạo. “Tính đến ngày 29, lượng khán giả tích lũy đã vượt quá 1,63 triệu người và tỷ lệ đặt vé còn tăng sau tranh cãi” – con số này cho thấy cấm đoán hay kiện tụng không làm công chúng quay lưng, mà chỉ đẩy phim vào tâm bão chú ý.
Bài toán lâu dài của điện ảnh Hàn: ký ức, hư cấu và khán giả
Nếu nhìn rộng hơn, phim Những Kẻ Ám Sát không phải trường hợp đơn lẻ mà là mắt xích mới trong chuỗi phim Hàn Quốc gây tranh cãi vì chạm tới lịch sử hiện đại. Những tác phẩm trước đó như 'Người Kế Nhiệm Namsan' hay '12.12: The Day' cũng tái cấu trúc các biến động chính trị bằng ngôn ngữ giật gân, nhưng chúng dựa trên những diễn biến và kết quả vốn đã được công chúng biết khá rõ. Ngược lại, Những Kẻ Ám Sát chọn cách bước thẳng vào vùng mờ – nơi những nghi vấn chưa ngã ngũ trở thành động lực của cốt truyện. Sự khác biệt này khiến phim không chỉ kể lại quá khứ, mà còn “đề xuất” một cách ghi nhớ khác, buộc khán giả phải đối mặt với câu hỏi: mình đang xem một giả thuyết điện ảnh hay một phiên bản lịch sử thay thế.
Khi hình ảnh có sức len sâu vào ký ức đại chúng nhanh hơn mọi văn bản, mỗi quyết định dàn dựng đều mang theo trọng lượng của “đạo đức ký ức”. Nhưng đáp án không phải là đổ hết trách nhiệm lên diễn viên hay yêu cầu phim từ bỏ hư cấu. Điều cần thiết, như các nhà phê bình chỉ ra, là phá vỡ thói quen xem phim như đọc sách giáo khoa: phải phân biệt đâu là sự thật đã được ghi chép, đâu là giả thuyết mà phim dựng lên, và đâu là diễn giải cá nhân của người xem. Khi lịch sử và văn hóa đại chúng va chạm, đó chính là hình thức đạo đức trí tuệ tối thiểu. Nếu không học được thói quen đó, mọi phim lịch sử tiếp theo của Hàn Quốc đều có nguy cơ lặp lại vòng xoáy tẩy chay – kiện tụng – phòng vé tăng trưởng nghịch lý.
Kết luận: Đừng biến diễn viên thành vật tế thần của ký ức
Tranh cãi lịch sử phim Những Kẻ Ám Sát đã cho thấy một thực tế: khi quá khứ chưa được xã hội thống nhất cách kể, mọi nỗ lực hư cấu đều có thể trở thành mồi lửa chính trị. Tuy vậy, phản ứng hiện tại đang nhắm nhầm mục tiêu. Thay vì tập trung vào việc đọc phê phán tác phẩm, một bộ phận công chúng lại biến Yoo Hae Jin, Kim Go Eun, Lee Young Ae thành vật tế thần đạo đức, buộc họ gánh trên vai cả gánh nặng nghiên cứu sử học lẫn trách nhiệm ký ức. Điều này không chỉ bất công với nghề diễn viên, mà còn làm nghèo đi không gian tranh luận về lịch sử trên màn ảnh.
Cuộc đối đầu thực sự không phải giữa “phim đúng” và “phim sai”, mà giữa hai yêu cầu đều chính đáng: bảo vệ sự toàn vẹn của ký ức và bảo vệ tự do đặt câu hỏi của nghệ thuật. Sau cùng, như một nhà phê bình nhận định, điều quan trọng nhất là phân biệt rạch ròi các tầng lớp giữa sự thật, giả thuyết điện ảnh và diễn giải của khán giả – đó là nền tảng để lịch sử không bị đóng băng, nhưng cũng không bị tùy tiện bẻ cong. Nếu có điều gì cần thay đổi sau cơn bão Những Kẻ Ám Sát, thì đó là thói quen xem phim lịch sử của chúng ta, chứ không phải việc các diễn viên hạng A thôi dám chạm vào những kịch bản gai góc.
