Mở đầu ra trực tiếp, thay vì chỉ thêm một kênh bán
Thương mại điện tử cấp xã là việc đưa hoạt động giới thiệu, bán hàng và cung ứng dịch vụ trực tuyến vào vận hành thường xuyên tại địa phương, giúp cơ sở sản xuất, hợp tác xã và hộ kinh doanh tiếp cận người mua mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.
Đây là cơ hội đáng kể cho nông sản, thực phẩm, sản phẩm OCOP và hàng thủ công vốn thường phụ thuộc vào thương lái hoặc thị trường quanh vùng. Chiều 11/11, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất tại Hà Nội, kết nối cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị vận chuyển và người kinh doanh để bàn cách biến bán hàng trực tuyến thành hoạt động thường xuyên ở nông thôn.
Nhu cầu mở rộng không gian bán hàng càng rõ khi thị trường thương mại điện tử năm 2025 đạt khoảng 31 tỉ USD, nhưng Hà Nội và TP.HCM vẫn chiếm khoảng 70% thị phần. Nếu nông sản trực tuyến chỉ hiện diện trong vài chiến dịch ngắn, khoảng cách số sẽ còn nguyên; giá trị thực nằm ở khả năng để người sản xuất chủ động giới thiệu hàng hóa, xây dựng khách hàng và giảm lệ thuộc vào trung gian.

Livestream tạo đơn nhanh, nhưng không bảo đảm có lãi
Những phiên phát trực tiếp cho thấy sức hút của sản phẩm địa phương khi có người kể chuyện và hàng thật trước ống kính. Tại một hợp tác xã ở Đà Lạt, nhân viên đóng gói rau từng chốt gần 1.000 đơn chỉ sau 15 phút livestream; một hợp tác xã ở Sơn La bán hơn một tấn mận và nhận trên 200 đơn trong 30 phút.
Nhưng lượng đơn lớn không đồng nghĩa thu nhập tăng tương ứng. Ông Bính cho biết mức phí nền tảng từ 30% đến 35% giá trị đơn hàng là áp lực lớn với người kinh doanh nhỏ lẻ. Với biên lợi nhuận vốn có thể mỏng, phí cao khiến livestream bán hàng dễ trở thành cuộc chạy đua doanh số mà người trồng trọt khó giữ phần thu nhập xứng đáng.
Đơn hàng dồn về còn gây sức ép tức thời lên đóng gói, bảo quản và vận chuyển. Nông sản tươi, cây giống, hoa kiểng hay hàng dễ vỡ không thể giao theo một cách chung: nếu hàng hư hao hoặc giao chậm, uy tín của người bán và cơ hội khách quay lại đều bị ảnh hưởng.

Mở gian hàng chưa đủ: xã cần người biết tự vận hành
Một gian hàng được tạo lập hay một buổi tập huấn không thể thay thế năng lực bán hàng hằng ngày. Người dân cần biết đăng sản phẩm, làm nội dung, xử lý đơn, thanh toán và chăm sóc khách hàng; nếu mọi thao tác đều phải chờ người hỗ trợ bên ngoài, mô hình sẽ chững lại khi chương trình kết thúc.
Các mô hình điểm cho thấy đào tạo gắn với cộng đồng người bán có thể tạo đà. Tại Vĩnh Long, mô hình “Chợ Lách Vươn Mình” quy tụ 66 nhà bán hàng, đưa 1.340 sản phẩm lên nền tảng số và ghi nhận hơn 50.000 đơn hàng sau hơn hai tháng thử nghiệm. Đây là dấu hiệu tích cực, nhưng số đơn cần được đặt cạnh khả năng duy trì chất lượng, giao hàng và lợi nhuận sau giai đoạn hỗ trợ.
Vì vậy, bán hàng cấp xã không nên được đánh giá bằng số phiên livestream hay số sản phẩm đã tải lên. Chính quyền cơ sở cần có đầu mối phụ trách, chọn sản phẩm có lợi thế và theo dõi số hộ kinh doanh, đơn hàng cùng doanh thu thực tế; đồng thời phối hợp với đơn vị logistics để có cách giao nhận phù hợp từng ngành hàng.

Mục tiêu 2030 phải đo bằng sinh kế bền vững
Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030 có 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến. Đây là đích mở rộng độ phủ cần thiết, nhưng tỷ lệ xã tham gia không thể là thước đo duy nhất cho thành công.
Muốn đạt mục tiêu mà không biến thành phong trào, địa phương cần chuyển trọng tâm từ khai trương gian hàng sang năng lực tự chủ: người bán có thể duy trì nội dung, kiểm soát đơn và chăm sóc khách; sản phẩm có chất lượng ổn định; chi phí nền tảng và giao nhận không xóa sạch lợi nhuận. Việc xây dựng bộ công cụ chung, gồm chỉ số đánh giá, quy trình triển khai và tài liệu đào tạo, cũng có thể giúp các xã học từ mô hình đã thử nghiệm.
Kết luận, thương mại điện tử chỉ thật sự mở đường cho nông sản khi người làm ra sản phẩm giữ được quyền chủ động và thu nhập sau khi trừ chi phí. Ít phiên phát trực tiếp hơn nhưng vận hành đều, giao hàng tốt và có khách quay lại sẽ có giá trị hơn những con số bùng nổ nhất thời.







