Phát thải ròng bằng 0: Mục tiêu khí hậu hay phép thử mô hình tăng trưởng?
Phát thải ròng bằng 0 là trạng thái nền kinh tế chỉ thải ra lượng khí nhà kính bằng với lượng được hấp thụ hoặc bù trừ, buộc các quốc gia phải đồng thời cắt giảm phát thải ở mọi ngành, chuyển sang năng lượng sạch và xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn, để phần phát thải còn lại được “hóa giải” bằng công nghệ, hệ sinh thái tự nhiên và các giải pháp bền vững. Khi ASEAN cùng đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, khu vực không chỉ tham gia vào cuộc chơi khí hậu toàn cầu, mà còn chấp nhận một phép thử khó: liệu có thể duy trì tăng trưởng bền vững khi không còn dựa vào mô hình khai thác – tiêu thụ – thải bỏ vốn đã tạo nên thành công kinh tế suốt nhiều thập kỷ. Câu trả lời sẽ phụ thuộc vào chất lượng hợp tác khu vực và mức độ thực chất của chuyển đổi xanh ASEAN.
Việt Nam trong bài toán tăng trưởng bền vững: không thể chỉ là khẩu hiệu xanh
Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh của ASEAN, nên mọi cam kết khí hậu đều gắn trực tiếp với câu hỏi: đánh đổi mức nào cho tăng trưởng bền vững. Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đã đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời đặt mốc đến năm 2030 giảm 15,8% tổng phát thải khí nhà kính và có thể nâng lên 43,5% nếu nhận được hỗ trợ phù hợp. Đây là phát biểu mang tính ràng buộc chính sách, nhưng nếu tăng trưởng vẫn dựa trên năng lượng hóa thạch, mô hình sản xuất tiêu hao tài nguyên và xử lý chất thải bằng chôn lấp, các con số sẽ chỉ là lời hứa đẹp. Bài toán thực sự là đưa chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi công bằng vào từng ngành, từ điện than tới vật liệu xây dựng, chứ không dừng ở chiến lược trên giấy.
Chuyển đổi xanh ASEAN: ESG Symposium cho thấy doanh nghiệp không thể đứng ngoài cuộc
ESG Symposium 2026 của SCG không phải một sự kiện thuần túy về hình ảnh, mà là sân chơi nơi khu vực công, doanh nghiệp và giới học thuật ASEAN cùng bàn cách chuyển đổi xanh toàn diện. Dù nội dung hội nghị đa dạng, điểm chung là nhận thức: không có phát thải ròng bằng 0 nếu doanh nghiệp tiếp tục coi yêu cầu môi trường – xã hội – quản trị (ESG) là chi phí phụ. Các ví dụ cụ thể như việc PRIME Group thu hồi nhiệt thải, thay thế than bằng nhiên liệu sinh khối, hay SCG phát triển xi măng low‑carbon và vật liệu tiết kiệm năng lượng cho thấy doanh nghiệp lớn đã bắt đầu tự tái cấu trúc. Vấn đề còn lại là làm sao để chuỗi cung ứng – đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa – không bị bỏ lại, bởi nếu chỉ một phần nền kinh tế chuyển đổi, chuyển đổi xanh ASEAN sẽ là bức tranh thiếu mảng.
Kinh tế tuần hoàn: từ chiến lược đến thay đổi thói quen sản xuất và tiêu dùng
Kinh tế tuần hoàn được nhắc nhiều trong các chiến lược tăng trưởng bền vững, nhưng ASEAN – và Việt Nam – chỉ thành công nếu nguyên tắc “giảm – tái sử dụng – tái chế” đi vào thiết kế sản phẩm, mô hình kinh doanh và hành vi tiêu dùng. Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030 của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 thu gom, xử lý đạt quy chuẩn 95% chất thải rắn sinh hoạt đô thị và giảm tỷ lệ chôn lấp trực tiếp. Đó là một câu tuyên bố rõ ràng về mức độ tham vọng, nhưng thu gom – xử lý mới là phần cuối chuỗi. Hệ thống sản xuất phải “xanh hóa” từ đầu: dùng nguyên liệu tái chế, giảm bao bì nhựa khó tái chế, thiết kế sản phẩm dễ tháo rời và tái sử dụng. Những bước như thương mại hóa bao bì làm từ 100% nhựa tái chế sau tiêu dùng mà SCG đang triển khai cho thấy kinh tế tuần hoàn hoàn toàn có thể trở thành lợi thế cạnh tranh, chứ không phải gánh nặng.
Hợp tác khu vực và chuyển đổi công bằng: nền tảng để ASEAN không vỡ cam kết Net Zero
Điểm đáng chú ý trong các thảo luận tại ESG Symposium là nhấn mạnh chuyển đổi công bằng: phát thải ròng bằng 0 không thể đạt được bằng việc hy sinh người lao động, doanh nghiệp nhỏ và cộng đồng yếu thế. Tại Việt Nam, Quan hệ Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP) đã đưa yêu cầu “không để ai bị bỏ lại phía sau” vào chính sách, gắn chuyển đổi năng lượng với tạo việc làm mới, đào tạo lao động và bảo đảm an sinh xã hội. Ở cấp ASEAN, hợp tác khu vực là cách duy nhất để chia sẻ công nghệ, mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh nghiệm chính sách và nguồn vốn hỗ trợ, tránh tình trạng mỗi nước tự xoay xở trong cô lập. Nếu ASEAN coi Net Zero là chiến lược phát triển chung chứ không là khẩu hiệu ngoại giao, thì mọi cam kết khí hậu phải được thiết kế kèm cơ chế hỗ trợ xuyên biên giới, để tăng trưởng bền vững và giảm phát thải cùng lúc trở thành lợi ích chung cho cả khu vực.
