CEPA Việt Nam UAE: Cánh cửa mới nhưng không tự mở đơn hàng
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam – UAE (CEPA Việt Nam UAE) là một hiệp định thương mại tự do tiêu chuẩn cao giữa Việt Nam và Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất, mở ra khung ưu đãi thuế quan, kết nối logistics và quy định kỹ thuật rõ ràng để hàng hóa Việt có thể tiếp cận sâu hơn thị trường Ả-rập và Trung Đông trên nền tảng chuỗi cung ứng minh bạch, linh hoạt và cạnh tranh. Điểm mấu chốt là: CEPA không tự biến thành hợp đồng xuất khẩu Trung Đông, mà chỉ trao cho doanh nghiệp một lợi thế khởi đầu. Đây là FTA đầu tiên giữa Việt Nam và một quốc gia Ả-rập, và đồng thời nằm trong nhóm hiệp định thương mại tự do có tiêu chuẩn cao mà UAE ký để mở rộng mạng lưới thương mại toàn cầu. Nhưng trong bối cảnh các thị trường lớn như Hoa Kỳ tăng mạnh rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu nguồn gốc xuất xứ, CEPA là cơ hội để doanh nghiệp Việt dịch chuyển chiến lược xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống và tái định vị mình trong chuỗi cung ứng khu vực.
Tại sao Trung Đông đáng để doanh nghiệp Việt "đánh cược"?
Nếu chỉ nhìn CEPA như một công cụ giảm thuế, doanh nghiệp sẽ bỏ lỡ giá trị lớn nhất: cửa ngõ vào cả khu vực Trung Đông. UAE được coi là trung tâm thương mại và logistics quan trọng của khu vực, với mạng lưới vận tải kết nối hơn 400 thành phố trên thế giới và vai trò là điểm trung chuyển hàng hóa vào các nước GCC, Bắc Phi và Nam Á. Khoảng 40-50% lượng hàng nhập khẩu vào UAE được tái xuất sang các thị trường khác, biến nước này thành trạm trung chuyển chiến lược cho hàng Việt. Đáng chú ý hơn, các quốc gia GCC vẫn phụ thuộc tới 80-90% nhu cầu lương thực, thực phẩm vào nguồn cung nhập khẩu, tạo khoảng trống rõ ràng cho gạo, thủy sản, cà phê, hạt điều, rau quả và thực phẩm chế biến của Việt Nam. CEPA vì thế không chỉ là thêm một hiệp định thương mại tự do; nó là tấm vé để doanh nghiệp Việt bước vào một thị trường thiếu nguồn cung nội địa nhưng yêu cầu cao, nơi lợi thế không còn là giá rẻ mà là khả năng đáp ứng ổn định, đạt chuẩn và hiện diện dài hạn.
Từ ưu đãi thuế đến năng lực cạnh tranh: Doanh nghiệp cần thay đổi gì?
UAE cam kết xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế đối với khoảng 95% số dòng thuế của Việt Nam, tương ứng 99% giá trị xuất khẩu, trong khi Việt Nam cũng mở cửa hơn 90% dòng thuế của UAE. Đây là lợi thế hiếm có, nhưng kinh nghiệm từ các hiệp định thương mại tự do cho thấy ưu đãi thuế quan chỉ tạo ra lợi thế ban đầu; để biến thuế thấp thành thị phần bền vững, yếu tố quyết định vẫn là năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp Việt đang đối mặt với rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, thông tin thị trường, kết nối đối tác và logistics tại UAE và Trung Đông. CEPA đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn Halal và tuân thủ quy định thị trường nhập khẩu. Nếu tiếp tục xuất khẩu theo tư duy đơn hàng ngắn hạn, chạy theo giá thấp, doanh nghiệp sẽ không tận dụng được hiệp định. Cần dịch chuyển sang xây dựng sản phẩm phù hợp thị trường Ả-rập, chuẩn hóa quy trình, nâng cao quản trị chất lượng và phát triển thương hiệu để CEPA trở thành đòn bẩy chiến lược, không phải cuộc đua giảm giá.
Chuỗi cung ứng linh hoạt: Bài học từ Hoa Kỳ cho cuộc chơi Trung Đông
Thực tế tại thị trường Hoa Kỳ cho thấy giá rẻ không còn là lợi thế duy nhất; các nhà nhập khẩu ngày càng ưu tiên khả năng giao hàng linh hoạt, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng các chứng nhận phát triển bền vững, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Câu chuyện đó sẽ lặp lại ở Trung Đông, nơi yêu cầu về Halal, truy xuất nguồn gốc và chất lượng ngày càng chặt chẽ. Vì vậy, doanh nghiệp Việt phải chủ động xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt cho xuất khẩu Trung Đông: quản trị nhiều phương án vận chuyển thay vì phụ thuộc một tuyến tối ưu, theo dõi hàng hóa theo từng chặng và thường xuyên rà soát điều khoản hợp đồng logistics để giảm rủi ro trước biến động địa chính trị và chi phí, đồng thời đầu tư đồng bộ vào công nghệ, chất lượng, tiêu chuẩn, logistics và thương hiệu. Nếu không nâng cấp năng lực chuỗi cung ứng, ưu đãi từ CEPA sẽ bị bào mòn bởi trễ hàng, đứt tuyến và chi phí phát sinh.
Chiến lược tiếp cận thị trường Ả-rập: Không thể đi theo lối mòn
Thị trường Trung Đông – Ả-rập có đặc thù về văn hóa, tôn giáo, thị hiếu tiêu dùng và hệ thống pháp lý, nên cách tiếp cận không thể chỉ dựa trên ưu đãi thuế và lợi thế giá. Với nông sản, thực phẩm, tiêu chuẩn Halal, chất lượng ổn định và truy xuất nguồn gốc là điều kiện bắt buộc để vào sâu thị trường; với sản phẩm công nghiệp, doanh nghiệp phải đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và khả năng đáp ứng đơn hàng lớn, ổn định. Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư quy định quy tắc xuất xứ hàng hóa trong CEPA, và đang xây dựng Kế hoạch thực thi để làm cầu nối giữa cam kết hiệp định và nhu cầu doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhà nước chỉ tạo khung; bản thân doanh nghiệp phải chủ động phối hợp với cơ quan thương vụ, cập nhật quy định, thử nghiệm mô hình phân phối mới như hợp tác với nhà nhập khẩu khu vực hoặc thiết lập kho hàng tại khu thương mại tự do của UAE, qua đó rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao mức độ hiện diện. Kết luận rõ ràng là: CEPA mở cửa, nhưng doanh nghiệp Việt phải là người bước qua và đi xa hơn UAE nếu muốn thật sự chiếm chỗ trong bản đồ xuất khẩu Trung Đông.
