Từ bản đồ số đến mô hình thử nghiệm đô thị
Bản sao số đô thị là mô hình số mô phỏng không gian và hoạt động của thành phố, giúp cơ quan quản lý thử các phương án quy hoạch, dự báo tác động và so sánh lựa chọn trước khi ra quyết định ngoài thực địa. Đây là hướng đi đáng chú ý vì nó có thể chuyển quản lý đô thị từ phản ứng sau sự việc sang đánh giá trước hệ quả. Chiều 12/11, tại họp báo về kinh tế - xã hội, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM cho biết thành phố ưu tiên giải quyết các bài toán quản lý đô thị, ứng dụng AI và chuẩn hóa quy trình làm việc của cán bộ, công chức, viên chức. Một nhiệm vụ trọng tâm là phát triển bản sao số phục vụ quản lý, điều hành và ra quyết định.
Mô phỏng quy hoạch có thể giúp nhà quản lý hình dung một dự án hoặc phương án chỉnh trang tác động ra sao đến hạ tầng kỹ thuật, giao thông, ngập lụt, môi trường và định hướng phát triển đô thị. Thay vì chỉ nhìn từng dự án riêng lẻ, thành phố có thể đặt các lựa chọn cạnh nhau, phát hiện xung đột và cân nhắc hệ quả liên ngành. Mô hình được định hướng để đánh giá phương án phát triển, cải tạo, chỉnh trang và giám sát đầu tư xây dựng tại từng khu vực. Tiềm năng lớn nhất không nằm ở hình ảnh ba chiều bắt mắt, mà ở khả năng cung cấp căn cứ để chọn phương án quy hoạch phù hợp hơn.
Trợ lý AI hỗ trợ công việc, không thay thế trách nhiệm
Song song với bản sao số đô thị, TP.HCM đang đưa trợ lý AI vào quản lý nhà nước, gắn với định hướng phát triển hạ tầng tính toán hiệu năng cao. AI đã được ứng dụng để hỗ trợ cán bộ tra cứu pháp luật, rà soát văn bản, tổng hợp hồ sơ và theo dõi tiến độ xử lý công việc; người dân cũng có thể tiếp cận dịch vụ hỗ trợ trực tuyến 24/7. Đây là những việc có khả năng giảm thời gian tìm kiếm thông tin và giúp công việc hành chính nhất quán hơn. Nhưng trợ lý AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ: việc diễn giải quy định, phê duyệt hồ sơ và chịu trách nhiệm về quyết định vẫn cần thuộc về con người.
Lợi ích sẽ rõ hơn khi dữ liệu hành chính và dữ liệu đô thị được kết nối, để thông tin AI trả lời có thể được kiểm tra và cập nhật. Thành phố đã công bố 70 cơ sở dữ liệu mở, triển khai bản đồ số với 205 lớp dữ liệu, kết nối 13 nhóm dữ liệu quốc gia; hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống điều hành thông minh đã được mở rộng đến 168/168 phường, xã, đặc khu. Tuy vậy, Sở Khoa học và Công nghệ thừa nhận các hệ thống và dữ liệu chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ. Quy mô hạ tầng là tiền đề, chưa phải bằng chứng rằng công cụ đã tạo ra dịch vụ tốt hơn.
Điều cần kiểm chứng trước khi mở rộng
Bản sao số chỉ đáng tin khi dữ liệu đầu vào đủ chính xác, cập nhật và có thể liên thông giữa các ngành. Nếu dữ liệu giao thông, thoát nước, xây dựng hay môi trường thiếu đồng bộ, mô hình có thể đưa ra kết quả trông thuyết phục nhưng không phản ánh đúng thực tế. Thành phố cần kiểm chứng dự báo bằng dữ liệu quan sát sau triển khai, công khai giả định của từng kịch bản và xác định rõ ai chịu trách nhiệm khi thông tin sai lệch. Với trợ lý AI, các yêu cầu tương tự gồm bảo vệ dữ liệu, kiểm soát rủi ro, cập nhật căn cứ pháp lý và có cơ chế để cán bộ rà soát câu trả lời. TP.HCM cho biết đang tiếp tục hoàn thiện quy định về an toàn và quản lý rủi ro khi ứng dụng AI.
Cách triển khai nên bắt đầu từ những bài toán có nhu cầu rõ và kết quả đo được, thay vì dàn trải công nghệ. TP.HCM đã công bố 22 bài toán lớn và chọn 3 bài toán để tập trung giải quyết. Mỗi nhiệm vụ cần xác định cơ quan sử dụng, khả năng tích hợp với hạ tầng hiện có và hiệu quả đầu ra; các nền tảng GIS dùng chung, tích hợp dữ liệu và hỗ trợ quản lý cấp xã cũng đang được hình thành để có thể mở rộng. Với người dân, thước đo nên là quy hoạch giảm rủi ro, phản ánh được xử lý nhanh hơn và dịch vụ công dễ tiếp cận hơn. Thành phố đã cấp hơn 4 triệu chữ ký số miễn phí, tương ứng trên 40% dân số trưởng thành, nhằm mở rộng dịch vụ công trực tuyến.
Kết luận, bản sao số đô thị và trợ lý AI có thể giúp TP.HCM nhìn trước hệ quả của lựa chọn quy hoạch và cải thiện công việc hành chính. Nhưng công nghệ không tự tạo ra quyết định tốt: dữ liệu phải liên thông, mô hình phải được kiểm chứng và hiệu quả phải được đánh giá từ chất lượng phục vụ người dân. Nếu giữ được các điều kiện ấy, mô phỏng quy hoạch sẽ trở thành công cụ quản trị thiết thực, thay vì một lớp trình diễn số.
