Người già “đi học”: niềm vui mới của tuổi xế chiều
Giáo dục người cao tuổi theo hướng liên thế hệ là những chương trình kết hợp chăm sóc sức khỏe, tập luyện, giao lưu xã hội và hoạt động cộng đồng cho người già, giúp họ có lịch sinh hoạt rõ ràng, thêm mục đích mỗi ngày, đồng thời giảm áp lực tinh thần cho con cháu và tạo không gian để các thế hệ cùng học cách chăm sóc, tôn trọng lẫn nhau thông qua những trải nghiệm trực tiếp và đều đặn trong cộng đồng. Người cao tuổi không chỉ “được trông nom”, họ trở thành “học viên” của các lớp vận động, trị liệu, văn hóa, có bạn bè mới và câu chuyện mới để kể. Quan trọng hơn, con cái không còn phải phân thân giữa công việc và nỗi lo cha mẹ ở nhà một mình, trong khi sinh viên và tình nguyện viên có cơ hội học về kính lão trọng thọ bằng hành động cụ thể.
Một ngày của “học viên” cao tuổi: từ đơn điệu đến có mục tiêu
Mô hình Cơ sở Chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại một phường ở Hà Nội được thí điểm từ tháng 6/2026, bắt đầu ngày bằng trò chuyện, bài tập vận động và các hoạt động chăm sóc sức khỏe. Trước đây, nhiều cụ như bà Hạnh, bà Chi quanh quẩn trong căn nhà trống, nhịp sống rời rạc; nay mỗi buổi sáng họ chuẩn bị quần áo, đến “trung tâm bán trú” như đến trường học. Một ngày được chia thành các khung rõ ràng: tập thể dục, ăn trưa, nghỉ, trị liệu Đông y rồi về nhà. Những động tác vận động từ chỗ là nhiệm vụ trở thành niềm vui khi có bạn cùng tập, cùng trò chuyện. Quan trọng hơn, các cụ được theo dõi sức khỏe, quản lý bệnh mạn tính, tư vấn dinh dưỡng, phục hồi chức năng, hỗ trợ tâm lý và tham gia hoạt động văn hóa, giao lưu cộng đồng. Đây là chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với giáo dục liên thế hệ, không phải gửi vào nơi tách biệt.
Cha mẹ bớt cô đơn, con cái bớt một nỗi lo
Hiệu quả tâm lý với con cháu thường bị xem nhẹ, nhưng chính họ là người cảm nhận rõ nhất sự thay đổi. Trước khi có trung tâm, chị Oanh mỗi sáng đi làm trong cảm giác thấp thỏm vì mẹ suy giảm trí nhớ, bố khó di chuyển, nguy cơ ngã hoặc đi lạc luôn hiện hữu. Ý định thuê người chăm tại nhà thất bại vì cha mẹ không muốn người lạ và không muốn tốn tiền. Khi mô hình chăm sóc bán trú cho người cao tuổi mở cửa, “gánh nặng” đó giảm đi rõ rệt: từ 7 giờ 30 đến 17 giờ, chị yên tâm làm việc, biết cha mẹ đang được giám sát, vận động, giao tiếp. Với bà Hà, hạnh phúc không chỉ ở việc bố mình 98 tuổi lên lịch “mai bố đi”, chuẩn bị quần áo từ tối hôm trước, mà còn ở việc sau hơn 2 tháng sức khỏe cụ ổn định hơn và tăng khoảng 1kg. Sự ra đời các trung tâm này là bước ngoặt giải phóng cả hai thế hệ khỏi vòng luẩn quẩn vừa chăm vừa áy náy.
Khi trường đại học và sinh viên bước vào chăm sóc người già
Giáo dục liên thế hệ không chỉ diễn ra trong các cơ sở y tế, mà còn ở các hoạt động cộng đồng cho người già do trường học, doanh nghiệp, tình nguyện viên tổ chức. Hưởng ứng Ngày Quốc tế Người cao tuổi, trong hai ngày 30/9 và 01/10/2026, một trung tâm phục vụ cộng đồng của trường đại học phối hợp mạng lưới sinh viên tình nguyện và hai salon tóc tổ chức thăm hỏi, phục vụ “Bữa ăn yêu thương”, cắt tóc, gội đầu miễn phí tại một viện dưỡng lão và một trung tâm bảo trợ xã hội. Gần 300 suất ăn được chuẩn bị, 200 người được cắt tóc, gội đầu miễn phí. Một bữa cơm tươm tất, mái tóc gọn gàng, cái nắm tay ấm áp, lời thăm hỏi ân cần đã mang đến niềm vui, động viên cho người cao tuổi. Theo ThS. Phùng Thị Phượng Khánh, mỗi việc làm từ lòng nhân ái góp phần xây dựng cộng đồng gắn bó, đồng thời gắn đào tạo với tinh thần phụng sự. Với sinh viên, những phút giây gần gũi giúp nuôi dưỡng trách nhiệm với ông bà, cha mẹ và xã hội. Đây là giáo dục liên thế hệ ở dạng sống động nhất.
Từ mô hình thí điểm đến văn hóa tôn trọng tuổi già
Điểm chung của các chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với học tập và vui chơi là cách chúng tạo ra môi trường toàn diện: chăm y tế, rèn vận động, mở rộng giao tiếp, và dạy giới trẻ biết trân trọng tuổi già. Sau thời gian thí điểm, mô hình cơ sở chăm sóc ban ngày sẽ được đánh giá để hoàn thiện, làm cơ sở nghiên cứu nhân rộng trên địa bàn thành phố. Tương tự, dù những ngày hoạt động tại viện dưỡng lão và trung tâm bảo trợ xã hội đã khép lại, tình cảm được trao gửi vẫn tiếp tục lan tỏa, nhắc người trẻ gìn giữ tinh thần phụng sự bằng đóng góp thiết thực cho cộng đồng. Chúng ta nên thẳng thắn nhìn nhận: gia đình hạt nhân hiện đại không thể “một mình ôm hết” việc chăm cha mẹ già. Câu trả lời không phải đẩy người già vào chỗ khuất, mà là xây dựng những chương trình học tập người cao tuổi, giáo dục liên thế hệ và hoạt động cộng đồng cho người già như một phần bình thường của đời sống đô thị. Khi cha mẹ có nơi để “đi học”, con cháu có quyền được yên tâm, và xã hội có cơ hội trở nên tử tế hơn.
