Du lịch biển Việt Nam bước vào thời kỳ di sản – công nghệ – xanh
Du lịch biển Việt Nam là sự phát triển đồng thời của các điểm đến ven biển dựa trên di sản lịch sử, cảnh quan tự nhiên và ứng dụng công nghệ hiện đại, nhằm tạo ra trải nghiệm bền vững, khác biệt và có khả năng cạnh tranh với điểm đến quốc tế, đồng thời giữ gìn đời sống văn hóa bản địa và hệ sinh thái biển trước áp lực tăng trưởng khách du lịch toàn cầu. Đây không còn là câu chuyện xây thêm resort, mà là cách các địa phương dùng công nghệ 3D du lịch, trí tuệ nhân tạo và mô hình du lịch xanh bền vững để biến chính lịch sử, làng chài, nhà bè, cánh buồm và thuyền nan thành “sản phẩm” có chiều sâu. Xu hướng này đang định hình một thế hệ điểm đến biển mới: giàu bản sắc nhưng không lạc nhịp với chuyển đổi số, thân thiện môi trường mà vẫn hấp dẫn về trải nghiệm.
Nhìn từ Đồ Sơn, Hà Tĩnh, Nam Sầm Sơn đến những nhà bè trên vịnh di sản, có thể thấy bức tranh du lịch biển đang thay đổi theo hướng đó. Di sản lịch sử không bị đặt sau khách sạn cao tầng, mà trở thành trục chính để xây dựng thương hiệu du lịch di sản lịch sử; công nghệ 3D/360 và AI không phải “đồ chơi” marketing, mà là hạ tầng mới để các địa phương bước ra thế giới; và du lịch xanh bền vững không còn khẩu hiệu, khi rác thải, nước thải và vòng đời sản phẩm du lịch được tính toán kỹ lưỡng. Câu hỏi không còn là “làm sao thu hút thêm khách”, mà là “làm sao thu hút mà không đánh mất mình”.
Đồ Sơn: chiều sâu di tích hào hùng nâng tầm một điểm đến quốc tế
Đồ Sơn đang là ví dụ điển hình cho cách một điểm đến biển dùng lịch sử để bước lên bản đồ điểm đến quốc tế. Nơi đây không chỉ có không gian biển hùng vĩ mà còn là “bảo tàng sống” của lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc. Bến Nghiêng – Bến K15 là nơi lính viễn chinh Pháp cuối cùng rời Hải Phòng, chấm dứt gần 100 năm đô hộ trên đất nước. Sau chiến tranh, Bến K15 được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2024, và năm 2026 thành phố tổ chức lễ khánh thành dự án tu bổ tôn tạo quần thể di tích này. Đây là nền tảng mạnh mẽ để Đồ Sơn phát triển du lịch di sản lịch sử gắn với du lịch biển Việt Nam.
Song điều đáng bàn là cách địa phương không “đóng băng” di sản trong những tấm biển giới thiệu khô khan. Các di tích như Chùa Hang, Chùa Tháp Tường Long với câu chuyện Phật giáo thời Lý, giấc mộng rồng vàng của vua Lý Thánh Tông được đặt trong hành trình tham quan biển và nghỉ dưỡng, khiến mỗi chuyến tắm biển trở thành một chuyến trở về cội nguồn văn hóa. Cùng với đó, một dự án du lịch, nghỉ dưỡng và đô thị biển quy mô hơn 480ha, phần lớn lấn và kiến tạo trên biển, đang tạo ra quần thể du lịch độc đáo bậc nhất, góp phần nâng tầm vị thế du lịch biển Việt Nam trên bản đồ quốc tế. "Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng, đơn vị này đang có kế hoạch kết nối các hãng lữ hành để thúc đẩy du lịch Đồ Sơn, đặc biệt trong mùa Thu Đông". Việc các thí sinh Miss World đến tham gia chuỗi hoạt động tại đây là lời khẳng định rằng một bãi biển gắn với ký ức dân tộc hoàn toàn có thể trở thành điểm đến quốc tế mà vẫn giữ được chiều sâu lịch sử.
Hà Tĩnh: công nghệ 3D/360 và AI mở rộng biên giới điểm đến
Nếu Đồ Sơn dùng di sản để vươn ra thế giới, Hà Tĩnh lại dùng công nghệ 3D du lịch và AI để kéo cả những bãi biển và di tích vào không gian số. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch địa phương đã ứng dụng công nghệ 3D/360 hiện đại, tích hợp thuyết minh đa ngôn ngữ và trợ lý ảo AI để đưa các điểm đến nổi bật như Thiên Cầm, Thạch Hải, Lộc Hà, Đá Bạc ECO cùng nhiều di tích đặc sắc lên nền tảng số, tạo nên trải nghiệm tham quan trực quan, sinh động. Chuẩn SEO hay chiến dịch quảng cáo không còn đủ; điều thay đổi cuộc chơi là việc du khách có thể "chạm" vào từng khung cảnh, "dạo bước" giữa biển xanh, cát trắng, nắng vàng ngay trên thiết bị thông minh.
Nền tảng Du lịch tương tác thông minh 3D/360 Hà Tĩnh đã được vận hành trên website và ứng dụng di động, tích hợp công nghệ 3D/360 tiên tiến, thuyết minh đa ngôn ngữ và trợ lý ảo AI hỗ trợ thông tin nhanh chóng, thuận tiện. Đây không chỉ là một sản phẩm công nghệ, mà là cách địa phương nới rộng biên giới điểm đến: trước khi đặt chân đến biển Thiên Cầm, du khách trong và ngoài nước đã có thể "thử" hành trình, khám phá hệ sinh thái nghỉ dưỡng, thậm chí đi sâu vào các di tích như Khu lưu niệm Nguyễn Du, Quần thể Di tích Hải Thượng Lãn Ông, Ngã ba Đồng Lộc, Chùa Hương Tích – những điểm đến giàu giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh. "Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh, địa phương mong muốn các cơ quan, đơn vị tiếp tục phối hợp tuyên truyền nền tảng số để xây dựng thương hiệu du lịch thân thiện, hấp dẫn và giàu bản sắc". Đây là bước đi hợp lý trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh, khi điểm đến quốc tế không chỉ được đo trên bản đồ địa lý, mà cả trên bản đồ dữ liệu.
Nam Sầm Sơn và Cát Bà: du lịch xanh từ đời sống ngư dân, không cần công trình đồ sộ
Ở Nam Sầm Sơn (Thanh Hóa), bài toán xây thêm khách sạn lớn được trả lời bằng một lựa chọn khác: du lịch xanh bền vững gắn với làng chài. Chài homestay Sầm Sơn mới hoạt động từ tháng 4/2026 nhưng đã trở thành điểm đến xanh hút khách trong và ngoài tỉnh. Với 25 phòng, công suất khoảng 80 khách lưu trú, cùng một khu ăn uống đón khoảng 100 khách, mô hình này tận dụng tối đa cảnh quan thiên nhiên, không gian xanh mát, thoáng đãng, đồng thời vẫn có bể bơi và sân chơi thể thao ngoài trời. Quan trọng hơn, họ xây chuỗi sản phẩm từ du lịch sinh thái tới tắm biển, khám phá đời sống ngư dân, thưởng thức hải sản tươi, trải nghiệm văn hóa địa phương. Khách đến không chỉ "check-in" mà sống chậm, dùng vật dụng thân thiện môi trường, tham quan nhịp sống làng chài, cảm nhận trách nhiệm với thiên nhiên. Đây là du lịch biển Việt Nam kiểu mới: dùng lợi thế tự nhiên và giá trị văn hóa ngư dân để tạo sức hút, thay vì thêm bê tông.
Lý luận "không cần công trình đồ sộ" càng được chứng minh rõ ở một vùng biển di sản như Cát Bà. Tại đây, một nhà bè giữa vịnh có thể trở thành "cánh cửa" dẫn du khách vào thế giới nghề cá. Nhà bè Hải Phong nằm trên vịnh Lan Hạ vùng giao thoa với vịnh đá kỳ quan, được phép thí điểm mô hình nuôi thủy sản lồng bè kết hợp du lịch trải nghiệm. Phía trước các bè là gần 200 ô lồng nuôi cá song, cá thác hồng, cá dìa… vừa nuôi sống ngư dân vừa là phần trung tâm của trải nghiệm. Du khách xem cho cá ăn, tìm hiểu nghề, câu cá giải trí rồi thưởng thức thành quả ngay tại nhà hàng. 6 tháng đầu năm 2026, Cát Bà đón hơn 2,5 triệu lượt khách, trong đó trên 583.300 khách quốc tế có phần đóng góp của mô hình kết hợp nuôi thủy sản và du lịch trải nghiệm. Trong không gian đặc thù như Cát Bà, phát triển du lịch luôn đi cùng yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái biển, nên nhà bè ưu tiên giảm rác nhựa dùng một lần, phân loại rác tại nguồn, dùng vật liệu thân thiện môi trường, xử lý nước thải bằng bể phốt nhiều ngăn kết hợp công nghệ vi sinh. Đó là du lịch xanh bền vững theo nghĩa thực tế, không phải khẩu hiệu.
Kết luận: cạnh tranh toàn cầu mà không đánh mất bản sắc biển
Những câu chuyện ở Đồ Sơn, Hà Tĩnh, Nam Sầm Sơn và Cát Bà cho thấy một điều: du lịch biển Việt Nam không đi theo lối mòn "nhiều resort hơn là tốt hơn", mà đang chọn con đường khó nhưng cần thiết – cạnh tranh như điểm đến quốc tế bằng chính cái mình có, không phải cái mình xây cho giống người khác. Di sản lịch sử ở Bến K15, Chùa Hang, Chùa Tháp Tường Long được tôn tạo và đưa vào hành trình du lịch; các điểm biển và di tích Hà Tĩnh bước vào không gian số bằng công nghệ 3D/360 và trợ lý ảo AI; Nam Sầm Sơn phát triển đa dạng du lịch sinh thái, cộng đồng, văn hóa – lịch sử – tâm linh, nghỉ dưỡng trên cơ sở bảo tồn tài nguyên và nét đẹp truyền thống; còn nhà bè Hải Phong chứng minh rằng vài ô lồng, chiếc thuyền nan, cánh buồm và ánh đèn trên vịnh đã đủ tạo tuyến du lịch nếu được tổ chức tốt.
Điều này đặt ra chuẩn mới cho mọi địa phương muốn phát triển du lịch di sản lịch sử và du lịch xanh bền vững: công nghệ không thay thế câu chuyện, mà làm câu chuyện dễ tiếp cận hơn; tăng trưởng khách không được đánh đổi bằng rác thải và bê tông hóa biển; di sản không phải phông nền trang trí cho các sự kiện, mà là tâm điểm của thương hiệu điểm đến. Từ góc độ người đi biển, xu hướng này đáng hoan nghênh: bạn có thể "du lịch số" trước khi đến Hà Tĩnh, ngắm vịnh Lan Hạ từ nhà bè giữa biển, sống như dân làng chài Nam Sầm Sơn, rồi lặng đi trước những dấu mốc lịch sử ở Đồ Sơn. Và nếu các địa phương kiên trì hướng đi này, du lịch biển nước ta có đủ cơ sở để không chỉ thu hút vài mùa Miss World, vài triệu khách quốc tế một năm, mà còn bền vững qua nhiều thế hệ, khi biển vẫn xanh, ngư dân vẫn sống tốt, và ký ức lịch sử vẫn được kể tiếp.
