Tự chủ công nghệ UAV: không cần 100% nhưng phải nắm lõi
Tự chủ công nghệ UAV là chiến lược Việt Nam tập trung vào làm chủ các khâu cốt lõi như phần mềm điều khiển drone, hệ thống chỉ huy, trí tuệ nhân tạo, kết nối dữ liệu và bảo trì, thay vì cố đạt ngay khả năng sản xuất toàn bộ linh kiện, nhằm giảm phụ thuộc bên ngoài, bảo đảm an ninh, đồng thời nâng vị thế doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Gốc rễ câu chuyện là lựa chọn đúng thứ phải nắm – não và thần kinh của drone – thay vì dàn trải nguồn lực vào mọi chi tiết kỹ thuật. Triển lãm UAV Vietnam 2026 mở ra bức tranh rõ nét: đến ngày 9/9, sự kiện tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Hà Nội quy tụ doanh nghiệp công nghệ, nhà sản xuất và đơn vị nghiên cứu đang hoạt động trong lĩnh vực UAV. Đó không chỉ là một triển lãm thiết bị bay, mà là diễn đàn để nói thẳng về ưu tiên chiến lược: Việt Nam chưa thể tự chủ 100% UAV, nhưng phải kiểm soát phần mềm, hệ thống điều khiển, AI và khả năng bảo trì, nâng cấp.
HTI UAS và hệ sinh thái drone Việt Nam: chọn làm chủ “bộ não”
Trong số các doanh nghiệp nội địa, HTI UAS đang cho thấy cách tiếp cận đáng chú ý: phát triển hệ sinh thái UAV “Make in Vietnam” xoay quanh công nghệ lõi, không dừng ở việc lắp ráp khung và động cơ. Tại UAV Vietnam 2026, doanh nghiệp này giới thiệu các nền tảng Horus P02, Horus QS24 và Horus HW-100, phục vụ từ trinh sát, giám sát, tuần tra đến tìm kiếm cứu nạn và vận tải. Việc xây dựng nhiều nền tảng, cấu hình nhiệm vụ khác nhau là cách khẳng định tham vọng đi vào các ứng dụng thực tế, chứ không chỉ trình diễn kỹ thuật. Điểm đáng nói là HTI UAS đầu tư mạnh vào các phần mềm và hệ thống điều khiển: HTI Ground Station, H-Link, Flight Controller, các module GNSS/GPS, công nghệ điều hướng và tự hành. Đây chính là phần mềm điều khiển drone – nơi quyết định khả năng tích hợp vào mô hình Command & Control (C2), cho phép giám sát và điều hành nhiều UAV từ một trung tâm. Doanh nghiệp nào nắm được “bộ não” này sẽ định hình chuẩn chơi mới trong chuỗi giá trị kinh tế tầm thấp.
Kinh tế tầm thấp: vì sao UAV phải thoát vai trò “nhà cung cấp linh kiện”
Kinh tế tầm thấp đang được nhìn như một không gian tăng trưởng mới, nơi UAV không chỉ là phương tiện bay mà là hạ tầng dữ liệu, giám sát và dịch vụ số. Từ Triển lãm UAV Vietnam 2026, có thể thấy cơ hội của ngành UAV Việt Nam nằm ở khả năng làm chủ công nghệ, xây dựng hệ sinh thái và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị kinh tế tầm thấp. Nếu chỉ dừng ở lắp ráp linh kiện, doanh nghiệp nội địa sẽ bị “kẹt” ở tầng thấp nhất của chuỗi giá trị, dễ bị thay thế khi cấu hình kỹ thuật đổi. Theo đánh giá từ một lãnh đạo FPT UAV, Việt Nam có lợi thế nhờ kinh nghiệm sản xuất điện tử và công nghiệp hỗ trợ, khi ngành điện tử chiếm khoảng 50–60% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, tạo nền tảng cho chuỗi cung ứng và logistics phục vụ nền kinh tế UAV. Đây là lợi thế, nhưng nếu không nhanh chóng chuyển sang kiểm soát phần mềm điều khiển drone và AI, chúng ta sẽ tiếp tục là “nhà cung cấp linh kiện” giá rẻ cho người khác.
Ứng dụng drone Việt Nam: từ tuần tra biên giới đến ruộng đồng
Tự chủ công nghệ UAV không phải bài toán kín trong phòng thí nghiệm; nó gắn trực tiếp với bài toán đời sống. Việt Nam có địa hình đồi núi phức tạp, đường biên giới dài, nhiều khu vực rừng núi và vùng biển rộng; nếu chỉ dựa vào nhân lực, khó bao phủ toàn bộ địa bàn và đạt hiệu quả cao trong tuần tra, kiểm tra, giám sát. Drone Việt Nam, khi được tích hợp tốt với phần mềm điều khiển và AI, có thể giám sát và theo dõi với độ chính xác cao, hỗ trợ an ninh, phòng chống buôn lậu, cứu hộ cứu nạn. Nông nghiệp cũng là “đất diễn” rõ ràng: Đồng bằng sông Cửu Long đang dẫn đầu về ứng dụng UAV trong sản xuất nông nghiệp, với nhiều kết quả tích cực. Khi UAV được kết nối với dữ liệu, AI và các hệ thống điều hành, không gian tầm thấp mở ra các ứng dụng mới trong giám sát hạ tầng, quản lý tài nguyên, logistics, cứu hộ cứu nạn và quản lý đô thị. Tự chủ công nghệ giúp dịch vụ gắn với thực tế này không bị bóp nghẹt bởi phụ thuộc nhập khẩu.
Nhân lực và khung pháp lý: điều kiện để tự chủ lõi thay vì tự chủ hình thức
Tự chủ công nghệ UAV sẽ chỉ là khẩu hiệu nếu thiếu hai tầng nền: nhân lực chất lượng cao và hành lang pháp lý rõ ràng. Về nhân lực, Việt Nam được đánh giá có thế mạnh về AI và phần mềm, với năng lực AI tăng nhanh và mức độ sẵn sàng chi trả cho các mô hình AI thuộc nhóm cao trong ASEAN. Nhưng để chuyển lợi thế này thành tự chủ, cần thu hút nhân tài và xây dựng đội ngũ chuyên gia UAV, từ thiết kế, chế tạo đến điều khiển, viễn thông, dữ liệu và an toàn thông tin. Ở góc độ chính sách, các chuyên gia đều nhấn mạnh Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện quy định về không vận tầm thấp và UAV: đăng ký, cấp phép, khai thác, nhập khẩu linh kiện, tiêu chuẩn, đo lường và kiểm định. Như nhận định, “giai đoạn trước mắt, Việt Nam không nhất thiết phải tự chủ 100% mọi công nghệ mà cần xác định và kiểm soát được những khâu then chốt trong chuỗi giá trị UAV”. Khi các công nghệ lõi được lựa chọn đúng và làm chủ, doanh nghiệp nội địa có thể từng bước giảm phụ thuộc bên ngoài và nâng cao khả năng tự chủ trong toàn bộ chuỗi giá trị UAV.
