Công nghệ drone Việt Nam: từ thú chơi công nghệ đến hạ tầng chiến lược
Công nghệ drone Việt Nam là toàn bộ hoạt động nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, thử nghiệm và khai thác máy bay không người lái phục vụ quốc phòng, kinh tế tầm thấp và đời sống dân sinh, với mục tiêu tự chủ UAV, xây dựng nền tảng drone tự động và hình thành ngành công nghiệp UAV cạnh tranh toàn cầu. Trong kỉ nguyên chuyển đổi số và tự động hóa, UAV đã vượt khỏi vai trò thiết bị ghi hình, trở thành một hạ tầng chiến lược thế hệ mới, hiện diện trong an ninh quốc phòng, nông nghiệp thông minh, logistics đô thị và cứu hộ khẩn cấp. Việt Nam không còn chấp nhận vị thế đi sau, phụ thuộc thiết bị nhập khẩu mà đang từng bước tự chủ công nghệ hàng không tầm thấp, coi đây là cửa ngõ để nhảy vào các chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu.
Tự chủ UAV trên chiến trường: hệ sinh thái H-X và phòng thủ tầm thấp
Nếu muốn nói về tự chủ UAV một cách mạnh mẽ nhất, phải bắt đầu từ không gian quốc phòng. Tập đoàn VASA đã trình diễn thành công hệ sinh thái UAV dòng H-X, được thiết kế riêng cho tác chiến và bảo vệ không gian tầm thấp. H-X1 đảm nhiệm trinh sát, cảnh báo sớm; H-X7 mang tải trọng chiến đấu tới 50 kg để tấn công mục tiêu cố định hoặc di động ở cự li xa. Quan trọng hơn, H-X2 là mẫu UAV cảm tử tích hợp AI cạnh, có thể tự nhận diện, truy vết và tiêu diệt mục tiêu với tốc độ tối đa 330 km/h. Đây là câu trả lời rất thẳng thắn cho câu hỏi Việt Nam có dám đưa trí tuệ nhân tạo vào tác chiến UAV hay không. Song song, các đơn vị quốc phòng đã làm chủ quy trình thiết kế, chế tạo UAV trinh sát, tập kích và cảm tử, trong khi những tập đoàn viễn thông vũ trang xây hệ thống radar, khí tài quang – điện tử và giải pháp tác chiến điện tử để chống UAV, khép kín cả hai chiều tấn công – phòng thủ.
Hera: nền tảng drone tự động và bài toán làm chủ từng lớp công nghệ
Điểm ngoặt lớn của công nghệ drone Việt Nam nằm ở chỗ doanh nghiệp không chỉ “lắp một chiếc máy bay” mà xây cả nền tảng drone tự động. Từ bài toán phát triển UAV, ông Lương Việt Quốc và đội ngũ Real-time Robotics tại TP.HCM xây dựng Hera theo hướng làm chủ từ thiết kế, phần cứng đến phần mềm. Thay vì dừng ở khung và khả năng bay, Hera là một hệ thống gồm UAV, camera, gimbal, trạm điều khiển mặt đất, phần mềm, AI biên, hệ thống truyền thông và khả năng tích hợp nhiều tải. Đội ngũ phải kiểm soát từng lớp công nghệ: cơ khí, điện tử, điều khiển, xử lí dữ liệu để thiết bị không chỉ cất cánh mà vận hành ổn định, mang tải, quan sát và truyền dữ liệu trong điều kiện thực địa. Các sản phẩm do nhóm R&D tại TP.HCM phát triển đã phục vụ thị trường dân sự và quốc phòng Mỹ, đi kèm 5 bằng sáng chế tại Mỹ và Australia cho cấu trúc gấp gọn trong vali tiêu chuẩn, sức nâng tới 15 kg và thời gian bay gần 1 giờ.
Hạ tầng thử nghiệm bay: nền móng cho kinh tế tầm thấp và công nghiệp UAV
Nếu không có hạ tầng thử nghiệm bay bài bản, mọi tham vọng tự chủ UAV chỉ dừng trên bản vẽ. Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa vào vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và ít nhất 1 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về UAV. Đây là bước đi then chốt để tạo nền tảng phát triển kinh tế tầm thấp, nơi không gian tầm thấp được khai thác cho logistics, nông nghiệp, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, giám sát hạ tầng, ứng phó thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, cấp cứu y tế và đô thị thông minh. Trong năm 2027, Việt Nam sẽ hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về hạ tầng, thiết bị, công nghệ quản lý, đồng thời nâng cao năng lực thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp. Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, ưu tiên đầu tư hạ tầng dùng chung, tích hợp với hệ thống quản lý vùng trời và điều hành bay, tạo sân chơi dài hạn cho ngành công nghiệp UAV phát triển bền vững.
Từ “Make in Vietnam” đến chuỗi giá trị toàn cầu
Nằm ở giao điểm của AI, khoa học vật liệu và cơ điện tử, ngành công nghiệp UAV Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá chưa từng có. Sự hình thành chuỗi sản phẩm drone “Make in Vietnam” cho thấy kỹ sư trong nước đủ sức làm chủ những công nghệ phức tạp nhất. Kinh tế không gian tầm thấp được đặt mục tiêu đến năm 2045 trở thành ngành kinh tế – kỹ thuật quan trọng, một động lực tăng trưởng mới, đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia. Câu chuyện của Hera đặt ra bài toán rộng hơn: hoặc doanh nghiệp Việt đi sâu vào thiết kế, nền tảng và dữ liệu, hoặc sẽ mãi đứng ở phân khúc gia công giá trị thấp. Tham vọng tự chủ UAV vì thế không chỉ là chuyện an ninh hay hạ tầng thử nghiệm bay, mà là lựa chọn chiến lược để Việt Nam bước vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu với tư cách nhà sáng tạo, không phải nhà lắp ráp.
