Tham vọng startup tỷ USD Hà Nội: không chỉ là con số đẹp
Tham vọng xây dựng 1-2 startup tỷ USD Hà Nội và 3-5 doanh nghiệp công nghệ khu vực là mục tiêu định lượng gắn với chiến lược biến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng cốt lõi, qua đó đưa Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới dẫn đầu trong khu vực Đông Nam Á, chứ không chỉ cải thiện xếp hạng trên vài bộ chỉ số.UBND TP đã ban hành Kế hoạch 370/KH-UBND về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cho giai đoạn 2026-2030, trong đó nêu rõ mục tiêu hình thành 01-02 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được định giá từ 1 tỷ USD trở lên, cùng 3-5 doanh nghiệp công nghệ quy mô khu vực trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Điểm đáng nói là những mục tiêu này được đặt trên nền tảng định hướng lớn hơn: Hà Nội phải trở thành “trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước, tiến tới nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á”. Nói cách khác, câu chuyện khởi nghiệp sáng tạo 2030 không dừng ở vài kỳ lân, mà là cấu trúc lại toàn bộ mô hình tăng trưởng.
Hệ sinh thái đổi mới Hà Nội: lợi thế thật hay ảo?
Hà Nội đang tự tin vì một lợi thế định lượng: đứng đầu cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) với 63,80 điểm. Thành phố dẫn đầu 18/52 chỉ số thành phần và 3 trụ cột về vốn con người, thị trường, sản phẩm tri thức và công nghệ. Nhưng điểm số chỉ có ý nghĩa nếu được chuyển hóa thành năng lực giải bài toán thực tế. Theo kế hoạch, Hà Nội đặt mục tiêu phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo mở, hội nhập, cùng chuỗi năng lực “nghiên cứu - làm chủ - chuyển giao - thương mại hóa” công nghệ chiến lược. Đặt mục tiêu đứng đầu cả nước về PII và đưa chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo vào nhóm dẫn đầu là bước đi cần thiết, nhưng chưa đủ để bảo đảm có startup tỷ USD. Thị trường Đông Nam Á cực kỳ cạnh tranh; nếu hệ sinh thái đổi mới Hà Nội chỉ mạnh về số lượng trung tâm, sự kiện, nhưng yếu về khả năng biến nghiên cứu thành sản phẩm và doanh thu, tham vọng khởi nghiệp sáng tạo 2030 sẽ dễ trở thành khẩu hiệu.
Công nghệ chiến lược Việt Nam: nền móng cho doanh nghiệp công nghệ khu vực
Điểm đáng giá nhất trong kế hoạch của Hà Nội là cách nhìn công nghệ chiến lược Việt Nam như nền móng cho doanh nghiệp công nghệ khu vực, chứ không phải dự án rời rạc. Thành phố đã xác định 9 nhóm công nghệ chiến lược và 25 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên, đồng thời phê duyệt 2 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược theo hình thức giao trực tiếp. Một ví dụ cụ thể là nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm xe thang cứu hộ tầm vươn 32m và 56m do một doanh nghiệp nội địa chủ trì, được phê duyệt như nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Đây là tín hiệu tích cực cho mục tiêu hình thành 3-5 doanh nghiệp công nghệ quy mô khu vực trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, nếu các dự án công nghệ lõi chỉ tồn tại trong phòng thí nghiệm hoặc phụ thuộc ngân sách, khó có thể trở thành nền tảng cho startup tỷ USD Hà Nội. Cần một cơ chế buộc mọi nhiệm vụ chiến lược phải gắn với khách hàng, thị trường khu vực và khả năng mở rộng toàn cầu.
Từ chỉ số đến tăng trưởng: khi đổi mới sáng tạo gắn với bài toán đô thị
Điểm chuyển hướng đáng chú ý là Hà Nội bắt đầu đặt câu hỏi từ các bài toán của đô thị, chứ không chỉ từ đề xuất của giới nghiên cứu. Thành phố đã công bố danh mục 30 “bài toán lớn” giai đoạn 2026-2030, từ ùn tắc giao thông, phát thải, ngập úng, an toàn thực phẩm đến kinh tế dữ liệu, sản xuất thông minh, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và các công nghệ chiến lược. Mỗi bài toán được cấu trúc theo chuỗi vấn đề thực tế – câu hỏi công nghệ – sản phẩm dự kiến, mở không gian cho doanh nghiệp, viện, trường tham gia. Kết quả là đến tháng 9-2026, Sở Khoa học và Công nghệ đã tiếp nhận khoảng 160 đề xuất đặt hàng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ nhiều chủ thể. Nếu chuỗi “bài toán – công nghệ – sản phẩm – thử nghiệm – ứng dụng” được vận hành nghiêm túc, đây sẽ là nguồn việc hàng chục năm cho hệ sinh thái đổi mới Hà Nội và là bệ phóng tự nhiên cho khởi nghiệp sáng tạo 2030.
Để tham vọng không hóa khẩu hiệu: những điều Hà Nội buộc phải làm
Mục tiêu đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 57%, tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao tối thiểu 50%, cùng tổng đầu tư xã hội cho R&D tối thiểu 2% GRDP, trong đó nguồn ngoài ngân sách chiếm trên 60%, cho thấy Hà Nội đã đặt tiêu chuẩn rất cao cho tăng trưởng dựa trên tri thức. Câu hỏi là thành phố có dám thay đổi đủ sâu để đạt những con số này. Để 1-2 startup tỷ USD Hà Nội xuất hiện thực sự, chứ không phải trên giấy, thành phố phải: chấp nhận mô hình sandbox rộng cho công nghệ mới; dỡ bỏ các điểm nghẽn pháp lý với doanh nghiệp khoa học và công nghệ; buộc mọi chương trình hỗ trợ phải gắn với doanh thu và thị trường khu vực; và quan trọng hơn, coi doanh nghiệp công nghệ như đối tác cùng thiết kế chính sách, không chỉ là đối tượng thụ hưởng. Nếu làm được, mục tiêu trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu Đông Nam Á sẽ là kết quả tự nhiên, không phải khẩu hiệu.
