Tham vọng startup tỷ USD: bước ngoặt cho đổi mới sáng tạo Hà Nội
Tham vọng hình thành 1-2 startup tỷ USD tại Hà Nội là mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo có khả năng nuôi dưỡng, tăng trưởng và thương mại hóa các công nghệ chiến lược, gắn kết chặt chẽ viện trường với doanh nghiệp, đồng thời đưa Thủ đô tiến gần hơn vị thế trung tâm công nghệ Đông Nam Á thông qua đổi mới sáng tạo dựa trên tri thức và nghiên cứu ứng dụng.
Kế hoạch 5 năm về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 vừa được Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng ký ban hành theo Kế hoạch số 370/KH-UBND, đặt nền khung cho chiến lược này. Mục tiêu không chỉ là có 1-2 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được định giá ở quy mô tỷ USD, mà còn là đưa Hà Nội trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước, tiến tới nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á trên nền tảng thể chế, hạ tầng và nhân lực chất lượng cao. Điều đó cho thấy thành phố muốn chuyển từ tư duy hỗ trợ phong trào sang xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững, có khả năng sản sinh ra doanh nghiệp quy mô khu vực và toàn cầu, chứ không dừng ở vài câu chuyện thành công đơn lẻ.
10 trung tâm đổi mới sáng tạo: hạ tầng có đủ để “ươm” kỳ lân?
Trọng tâm đầu tiên trong lộ trình xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp là hạ tầng đổi mới sáng tạo Hà Nội với kế hoạch hình thành 10 trung tâm đổi mới sáng tạo trên địa bàn. Đây không nên chỉ là những tòa nhà đẹp mang tên “innovation center”, mà phải trở thành hạ tầng chức năng cho toàn hệ sinh thái khởi nghiệp: không gian thử nghiệm công nghệ, dịch vụ pháp lý – sở hữu trí tuệ, kết nối nhà đầu tư, và đặc biệt là cầu nối viện trường – doanh nghiệp. Thành phố đặt mục tiêu đứng đầu cả nước về chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) và đưa chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo vào nhóm dẫn đầu.
Nếu làm đúng, 10 trung tâm này có thể trở thành “hệ xương sống” của hệ sinh thái khởi nghiệp, tạo các cụm đổi mới sáng tạo chuyên ngành, nơi startup tỷ USD tương lai có đủ điều kiện kiểm chứng mô hình kinh doanh, thử nghiệm công nghệ mới và tiếp cận thị trường quốc tế. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở mô hình thuê văn phòng giá rẻ, mục tiêu startup tỷ USD sẽ khó đi xa hơn những slide trình bày. Hà Nội vì thế buộc phải thiết kế các trung tâm theo logic nhu cầu của doanh nghiệp công nghệ – từ nghiên cứu, thử nghiệm, đến thương mại hóa – thay vì tư duy dự án đầu tư xây dựng truyền thống.
R&D, nhân lực và công nghệ chiến lược: nền móng của tham vọng tỷ USD
Không có nền tảng tri thức và công nghệ đủ sâu, mọi câu chuyện startup tỷ USD đều là viễn cảnh xa vời. Hà Nội đặt mục tiêu tổng đầu tư xã hội cho R&D đạt tối thiểu 2% GRDP, trong đó nguồn vốn ngoài ngân sách chiếm trên 60%, đồng thời yêu cầu đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 57% trong giai đoạn 2026-2030. Đây là cách thành phố khẳng định sẽ dựa vào đổi mới sáng tạo, chứ không phải mở rộng vốn và lao động, để tăng trưởng. Một câu nói có thể trích lại là: “Tổng đầu tư xã hội cho R&D phấn đấu đạt tối thiểu 2% GRDP, trong đó nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước chiếm trên 60%”.
Về nhân lực, Hà Nội hướng tới đạt 14 người làm nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (quy đổi toàn thời gian) trên một vạn dân, nâng tỷ lệ lao động trí thức trong các ngành công nghiệp công nghệ cao và chiến lược lên tối thiểu 25%. Thành phố cũng muốn thu hút trên 200 chuyên gia, nhà khoa học là trí thức người Việt Nam ở nước ngoài về hợp tác nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ cho Thủ đô. Trên trụ cột nhân lực đó, Hà Nội ưu tiên công nghệ số, dữ liệu lớn, AI, blockchain, 5G/6G, robot, bán dẫn, an ninh mạng, sinh học – y sinh và công nghệ đường sắt đô thị, đồng thời chuẩn bị cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho các mô hình công nghệ và kinh doanh mới. Đây chính là “vùng đất” mà các startup công nghệ chiến lược cần để phát triển các sản phẩm đủ khác biệt ở tầm khu vực.
Hệ sinh thái khởi nghiệp: điều kiện cần để biến mục tiêu thành hiện thực
Tham vọng trở thành trung tâm công nghệ Đông Nam Á chỉ có ý nghĩa khi hệ sinh thái khởi nghiệp Hà Nội vận hành như một “hệ sinh thái mở, hội nhập”, chứ không phải một cụm các chương trình hỗ trợ rời rạc. Thành phố định hướng phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo mở, hình thành chuỗi năng lực từ nghiên cứu, làm chủ, chuyển giao đến thương mại hóa công nghệ chiến lược. Mục tiêu là tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo vượt 50%, ít nhất 30% kết quả nghiên cứu từ viện, trường được doanh nghiệp tiếp nhận và thương mại hóa, tỷ lệ sáng chế được khai thác thương mại đạt 8-10%. Đồng thời, Hà Nội muốn có 3-5 doanh nghiệp công nghệ quy mô khu vực trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược – những “đầu tàu” kéo cả hệ sinh thái đi lên.
Điểm đáng chú ý là Hà Nội chuyển từ quản lý theo dự án sang theo chương trình, sản phẩm, kết quả với bộ chỉ số OKR/KPI. Điều này, nếu được áp dụng nghiêm túc, sẽ giảm nguy cơ các chương trình khởi nghiệp dừng ở khai trương rầm rộ nhưng không có kết quả đo được. Đổi mới sáng tạo Hà Nội vì thế đang đứng trước ngã rẽ: hoặc trở thành hệ sinh thái khởi nghiệp thật sự, nơi chính sách, vốn, nhân lực, viện trường và doanh nghiệp tương tác liên tục; hoặc vẫn ở trạng thái “nhiều chương trình, ít kỳ lân”. Để cán đích 1-2 startup tỷ USD, Hà Nội buộc phải chọn con đường khó hơn: kiên trì với mục tiêu dài hạn, chấp nhận thử và sai, và đo lường bằng giá trị công nghệ – kinh tế cụ thể thay vì những khẩu hiệu đẹp.
