Điện thoại dưới 10 triệu: nạn nhân trực tiếp của cơn khát bộ nhớ
Cuộc khủng hoảng chip nhớ toàn cầu là tình trạng giá và nguồn cung DRAM, NAND Flash tăng vọt do các nhà sản xuất dồn năng lực sang phục vụ hạ tầng AI, khiến chi phí bộ nhớ trong smartphone phổ thông tăng gần gấp đôi, bóp nghẹt biên lợi nhuận và đẩy phân khúc điện thoại dưới 10 triệu đồng vào nguy cơ biến mất khỏi thị trường. Điểm mấu chốt cần nhìn nhận thẳng là: kỷ nguyên điện thoại dưới 400 USD (khoảng 10,5 triệu đồng) đang đi đến hồi kết không phải vì người dùng hết nhu cầu, mà vì mô hình kinh doanh của smartphone giá rẻ không còn sống được trong thế giới mà RAM và bộ nhớ bị AI “nuốt” hết. Thay vì chờ phép màu, người dùng phổ thông phải chuẩn bị tâm lý rằng chiếc máy thay thế tiếp theo sẽ đắt hơn, hoặc họ buộc phải ở lại lâu hơn với chiếc điện thoại hiện có.
Giá chip nhớ tăng hàng chục phần trăm: biên lợi nhuận bị xóa sổ
Theo dữ liệu nghiên cứu, giá chip nhớ tăng hàng chục phần trăm đã khiến biên lợi nhuận của dòng điện thoại dưới 400 USD (khoảng 10,5 triệu đồng) bị bóp nghẹt và các hãng không còn muốn sản xuất. Từ quý III/2025 đến quý I/2026, tỷ trọng chi phí dành cho chip nhớ trong các thiết bị dưới 400 USD đã tăng gần gấp đôi, lên tới 60% tổng chi phí cấu thành máy; ở phân khúc siêu rẻ dưới 99 USD, linh kiện lưu trữ chiếm tới 64% ngân sách sản xuất. Đây là con số không thể chấp nhận với bất kỳ nhà sản xuất điện thoại: khi bộ nhớ chiếm tới hai phần ba giá trị phần cứng, gần như không còn dư địa cho chip xử lý, màn hình, pin hay camera. Cuộc chơi smartphone giá rẻ về bản chất là cuộc chơi biên lợi nhuận mỏng; thêm vài chục phần trăm chi phí bộ nhớ là đủ để biến nó thành bài toán lỗ ngay từ trên giấy.
Khi các hãng rút lui khỏi smartphone giá rẻ
Từ lâu, các hãng Trung Quốc như Xiaomi, Oppo, Vivo, Honor hay Transsion đã “vắt kiệt” cấu hình smartphone giá rẻ để giữ giá thấp nhất có thể, nghĩa là họ không còn chỗ để cắt giảm thêm cấu phần phần cứng. Dưới cú sốc chi phí bộ nhớ tăng gần gấp đôi, họ buộc phải lựa chọn giữa tăng giá bán lẻ hoặc rút lui khỏi phân khúc. Khi một chiếc điện thoại từ 150 USD (approx. ₫3,750,000) đột ngột nhảy lên 220 USD (approx. ₫5,500,000), người mua phổ thông cực kỳ nhạy cảm về giá sẽ lập tức quay lưng. Một số nhà sản xuất đã thẳng thắn thừa nhận họ đang cân nhắc rút lui hoàn toàn khỏi phân khúc giá rẻ vì “nếu chi phí bộ nhớ đã chiếm một nửa giá máy, họ sẽ kiếm tiền ở đâu”. Thực tế, nhiều dòng máy siêu rẻ đã âm thầm bị khai tử, còn hãng thì dồn lực vào thiết bị trung và cao cấp – nơi lợi nhuận vẫn còn đủ hấp dẫn.
AI tái định hướng nguồn cung linh kiện về thiết bị cao cấp
Nguyên nhân căn bản của khủng hoảng chip nhớ không nằm trong thị trường điện thoại, mà nằm ở làn sóng bùng nổ AI. Các ông lớn bán dẫn như Samsung, SK hynix và Micron đã đồng loạt quay lưng với dòng chip nhớ thương mại thông thường để chuyển dây chuyền sang sản xuất bộ nhớ băng thông cao cho các trung tâm dữ liệu AI, nơi mang lại biên lợi nhuận khổng lồ. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng AI tốc độ cao đang ngốn một lượng RAM khổng lồ, dẫn đến thiếu hụt nguồn cung toàn cầu cho thiết bị tiêu dùng. Hệ quả là nguồn chip nhớ được ưu tiên cho máy chủ, GPU và những thiết bị cao cấp có khả năng trả nhiều tiền hơn, thay vì smartphone giá rẻ. Ngay cả phân khúc trên 400 USD vẫn phải chấp nhận cắt giảm phần cứng, tái sử dụng chip xử lý cũ hoặc hạ cấp màn hình để tiết kiệm vài USD mỗi máy. Trong khi đó, với điện thoại cao cấp giá trên 1.000 USD, tỷ trọng chi phí bộ nhớ nhỏ hơn nên các hãng dễ dàng “đẩy” phần tăng giá vào người mua.
Tương lai thị trường điện thoại phổ thông: chờ đến sau 2027
Theo dự báo, sản lượng điện thoại giá dưới 400 USD sẽ giảm mạnh 22%, kéo thị trường di động toàn cầu giảm khoảng 12% so với năm trước. Thị trường điện thoại phổ thông vì thế co lại đáng kể, trong khi phân khúc trên 400 USD vẫn tăng trưởng 5,7% nhờ nhóm khách hàng cao cấp ít bị ảnh hưởng. Người dùng có ngân sách hạn chế sẽ chịu thiệt nặng nhất: họ có xu hướng giữ lại điện thoại cũ lâu hơn thay vì nâng cấp với giá cao hơn. Về phía cung, các kế hoạch mở rộng nhà máy mới của Samsung, SK hynix và Micron chỉ có thể giải tỏa áp lực bộ nhớ cho thiết bị tiêu dùng sớm nhất từ giữa 2027 và đến 2028 thị trường mới bình ổn. Cho đến thời điểm đó, “RAMaggedon” – cuộc khủng hoảng chip nhớ – sẽ vẫn tiếp diễn. Kết luận thẳng thắn: thời hoàng kim của điện thoại dưới 10 triệu đã qua, và người dùng phổ thông phải làm quen với một mặt bằng giá mới cao hơn.
