Cuộc thi ảnh Thành phố Hồ Chí Minh: Khi ký ức đô thị thành nhiệm vụ cộng đồng
Cuộc thi ảnh Thành phố Hồ Chí Minh về ký ức đô thị là sáng kiến nhiếp ảnh cộng đồng kết hợp online và sáng tác thực địa, khuyến khích cư dân, du khách và người Việt ở nước ngoài ghi lại đời sống, di sản và những biến đổi của đô thị bằng hình ảnh và câu chuyện cá nhân, qua đó tạo nên một kho bảo tồn di sản ảnh chung cho thành phố. Hai cuộc thi ảnh cộng đồng “My City – My Story” (online) và “Photo Marathon” (sáng tác thực địa) vừa được phát động với chủ đề xuyên suốt “Từ ký ức đô thị đến công nghiệp văn hóa”. Điểm đáng chú ý là ban tổ chức loại trừ nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, trao sân chơi cho những người chụp ảnh bằng cảm xúc đời thường hơn là kỹ thuật đỉnh cao.
Đây không phải một cuộc thi ảnh đơn thuần mà là lời mời cộng đồng cùng viết lại lịch sử thị giác của thành phố. Cuộc thi nằm trong Chương trình Lý luận phê bình văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, do Hội đồng Lý luận phê bình văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức theo kế hoạch của Ban Tuyên giáo Thành ủy. Nói cách khác, ký ức đô thị lần này được nâng lên thành một nhiệm vụ văn hóa có định hướng, chứ không chỉ là trào lưu chụp ảnh hoài niệm trên mạng xã hội.
Cơ chế cuộc chơi: Online kể chuyện, offline săn ảnh – tất cả đều vì ký ức đô thị
Điểm mạnh nhất của cuộc thi ảnh Thành phố Hồ Chí Minh lần này là cấu trúc hai tầng: kể chuyện online và sáng tác ngoài phố. Ở mảng online “My City – My Story”, cư dân, du khách và người Việt ở nước ngoài có thể gửi tối đa 3 ảnh, kèm câu chuyện, cảm xúc hoặc ký ức không quá 100 từ cho ảnh selfie, hoặc chú thích ngắn cho ảnh sưu tầm, trong thời gian từ ngày 18 đến 24-10. Nội dung được yêu cầu phản ánh những khoảnh khắc của cảnh quan đô thị Thành phố Hồ Chí Minh từ hình thành, phát triển đến hiện tại. Đây là cách buộc người tham gia không chỉ “bấm máy cho đẹp” mà phải nghĩ về bối cảnh lịch sử, chiều sâu ký ức đô thị.
Ở mảng thực địa, cuộc thi “Photo Marathon” diễn ra gọn trong ngày 25-10, chia hai phiên Photo Walk (6h–10h30) và City by Night (17h30–21h30). Chủ đề gợi ý rất cụ thể: di sản kiến trúc, đời sống hẻm, đô thị ven sông, đô thị ven biển, khu trọ – chung cư – ký túc xá, chợ…. Cách thiết kế này cho thấy ban tổ chức muốn người tham gia đi sâu vào những lớp đời sống ít được chụp đẹp trên postcard, nhưng lại là lõi của bản sắc đô thị. Việc công bố chủ đề và địa điểm cụ thể trên fanpage “Map & Treasure” vào đúng giờ xuất phát biến cuộc thi thành một hành trình khám phá thành phố theo kiểu săn kho báu.
Giải thưởng nhiếp ảnh: 12 triệu đồng không chỉ là con số
Về giải thưởng nhiếp ảnh, ban tổ chức tỏ ra khá hào phóng nếu so với mặt bằng cuộc thi cộng đồng. Ở hạng mục online “My City – My Story”, có hai giải, mỗi giải trị giá 8 triệu đồng: một giải do hội đồng giám khảo chọn và một giải do cộng đồng bình chọn dựa trên lượt thích và chia sẻ trên fanpage. Cơ chế tính điểm (mỗi lượt thích 1 điểm, mỗi lượt chia sẻ 3 điểm) biến người dự thi thành “người kể chuyện vận động cộng đồng”, buộc họ phải lan tỏa ký ức đô thị thay vì giữ ảnh trong phạm vi cá nhân.
Ở hạng mục “Photo Marathon”, chỉ có một giải duy nhất trị giá 12 triệu đồng, do hội đồng giám khảo lựa chọn. Một giải duy nhất khiến cuộc chơi căng hơn, nhưng cũng gửi đi thông điệp rõ ràng: chất lượng và chiều sâu của ảnh ký ức đô thị quan trọng hơn số lượng giải. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Cuộc thi ảnh thực địa Photo Marathon chỉ có một giải thưởng 12 triệu đồng dành cho tác phẩm xuất sắc nhất do hội đồng giám khảo lựa chọn”. Tiền thưởng là động lực, nhưng giá trị lớn hơn là cơ hội để tác phẩm được nhìn nhận như một phần của kho tư liệu đô thị chung.
Từ cuộc thi ảnh cộng đồng đến bảo tồn di sản ảnh của thành phố
Điểm đáng bàn nhất của cuộc thi là tầm nhìn về bảo tồn di sản ảnh. Mục tiêu được nêu rất rõ: khuyến khích người dân ghi lại và chia sẻ hình ảnh, câu chuyện về Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần bảo tồn di sản, bản sắc văn hóa và phản ánh những thay đổi của đời sống đô thị. Nói cách khác, mỗi bức ảnh tham dự đều có tiềm năng trở thành một mảnh ghép trong bộ nhớ chung của thành phố – thứ mà sau này các nhà nghiên cứu đô thị, nhà làm phim, nhà giáo dục có thể quay lại tham chiếu. Đây là cách bảo tồn di sản ảnh bằng sức mạnh cộng đồng, thay vì chỉ trông chờ vào kho lưu trữ của các cơ quan chuyên môn.
Cũng cần nhấn mạnh rằng cuộc thi không chỉ hướng vào các công trình nổi tiếng như Bưu điện, bảo tàng hay nhà hát, mà còn khuyến khích nhìn vào hẻm nhỏ, khu trọ, chợ, bờ sông – những nơi bản sắc đô thị sống động nhất. Khi những không gian này được chụp lại có chủ đích, chúng bước ra khỏi trạng thái “phông nền đời thường” để trở thành đối tượng được trân trọng. Đó là bước chuyển quan trọng: từ chỗ xem đô thị là bối cảnh tiêu dùng, sang xem đô thị là di sản cần gìn giữ. Nếu được duy trì nhiều mùa, cuộc thi có thể trở thành một “nhật ký ảnh” dài hạn của Thành phố Hồ Chí Minh.
Kết luận: Cơ hội để mỗi người trở thành người giữ ký ức đô thị
Lễ tổng kết và trao giải cho cả hai cuộc thi dự kiến diễn ra lúc 18h ngày 31-10 tại Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng ý nghĩa của sân chơi này không dừng ở một buổi trao giải. Với cấu trúc mở, loại trừ nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, cuộc thi ảnh cộng đồng này đang trao quyền cho những người bình thường trở thành “người giữ ký ức đô thị” bằng chiếc điện thoại hay máy ảnh phổ thông. Đó là lựa chọn đúng trong bối cảnh ký ức thị giác của thành phố đang bị trôi đi mỗi ngày theo nhịp xây mới, phá cũ.
Nếu coi ký ức đô thị là một dạng tài sản chung, thì mỗi bức ảnh tham gia cuộc thi là một khoản “góp vốn” nhỏ nhưng bền. Từ góc nhìn người viết, điều quan trọng không phải là ai thắng giải thưởng nhiếp ảnh 12 triệu đồng, mà là sau cuộc thi, bao nhiêu người sẽ tiếp tục chụp, ghi chép và chia sẻ những ảnh ký ức đô thị của riêng mình. Khi thói quen đó trở thành văn hóa, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có một kho bảo tồn di sản ảnh sống động, đa giọng và khó bị thay thế.
