Mở rộng cửa ngõ TP.HCM: Một định nghĩa mới về hạ tầng và kết nối
Mở rộng cửa ngõ TP.HCM là việc đồng thời nâng cấp các trục giao thông chiến lược như Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 và tuyến vành đai, kết hợp với chỉnh trang các khu dân cư lõi trung tâm nhằm giải quyết ùn tắc, tăng kết nối đô thị và mở rộng không gian phát triển cho thành phố và vùng lân cận. Sáng 29-8, UBND TP.HCM tổ chức lễ khởi công và khánh thành 11 dự án với tổng mức đầu tư hơn 181.412 tỉ đồng, huy động từ ngân sách, hợp tác công tư, vốn vay và doanh nghiệp. Đây không chỉ là sự kiện chào mừng Quốc khánh mà là tuyên bố chính trị rõ ràng: thành phố chấp nhận “đại phẫu” hạ tầng để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số và nâng tầm kết nối vùng.
Quốc lộ 1, Quốc lộ 13: Giải bài toán cửa ngõ hay chỉ dời điểm nghẽn?
Trọng tâm của đợt mở rộng cửa ngõ TP.HCM lần này là hai tuyến Quốc lộ 1 và Quốc lộ 13 – những “mạch máu” nối đô thị với vùng công nghiệp và đồng bằng. Quốc lộ 13, đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ, dài khoảng 5,9km, sẽ được mở rộng lên 60m với 10–14 làn xe, tổng vốn khoảng 20.678 tỉ đồng. Thiết kế hầm chui hai chiều kết hợp mặt đất và cầu cạn Bình Lợi tạo nút giao ba tầng, quyết tâm xóa điểm nghẽn cửa ngõ Đông Bắc và tăng kết nối với khu công nghiệp, sân bay, cảng biển. Ở phía Tây, Quốc lộ 1 từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An cũ được nâng cấp trên chiều dài 9,62km, mặt cắt 60m, 10–12 làn xe, với ba thành phần dự án và phần PPP khoảng 6.674 tỉ đồng. Dự kiến hoàn thành năm 2029, tuyến này nhằm tăng năng lực trục xuyên tâm Đông – Tây và kết nối TP.HCM với các tỉnh miền Tây. Cả hai cùng dùng cơ chế đặc thù Nghị quyết 98, kết hợp ngân sách và vốn xã hội hóa qua PPP – một lựa chọn cho thấy thành phố không thể tiếp tục phụ thuộc thuần ngân sách nếu muốn bứt tốc kết nối đô thị.
Vành đai 4 và chiến lược kết nối đô thị đa lớp
Nếu Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 là “xương sống” hướng tâm, thì Vành đai 4 chính là vòng tròn điều tiết lưu thông, quyết định việc ùn tắc giao thông TP.HCM có được giảm bền vững hay không. Thành phố đồng thời khởi công hai dự án thành phần Vành đai 4: đoạn ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức dài khoảng 18,25km với vốn 5.247 tỉ đồng theo phương thức PPP, và đoạn sông Sài Gòn – kênh Thầy Cai dài 16,7km với vốn 8.761 tỉ đồng, trong đó ngân sách trung ương hơn 3.035 tỉ đồng. Toàn tuyến Vành đai 4 có tổng mức đầu tư khoảng 120.413 tỉ đồng với 10 dự án thành phần, dùng cả vốn công và PPP. Đây là khoản vốn lớn nhất trong gói hơn 181.412 tỉ đồng lần này. Nếu triển khai đúng tiến độ, hoàn thành vào năm 2029, Vành đai 4 sẽ không chỉ là đường tránh mà là “vòng nối” tái phân bố dòng phương tiện, tạo các cực phát triển mới, giảm áp lực lên lõi trung tâm và đẩy mạnh kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Chỉnh trang Mả Lạng, Chợ Gà - Gạo: Từ “điểm mù” đô thị thành tâm điểm an sinh
Song song với mở rộng cửa ngõ TP.HCM, dự án chỉnh trang Mả Lạng – Chợ Gà - Gạo cho thấy một thông điệp khác: kết nối đô thị không chỉ là đường sá mà là chất lượng sống của người dân. Dự án chỉnh trang hai khu này có tổng vốn sơ bộ khoảng 15.674 tỉ đồng, thực hiện theo PPP, hợp đồng BT với nhà đầu tư tư nhân. Tại khu Mả Lạng (phường Cầu Ông Lãnh), diện tích khoảng 37.740,5m² sẽ được đầu tư hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, trường liên cấp 1–2 và khoảng 1.400 căn hộ nhà ở xã hội cùng 93 căn thấp tầng phục vụ tái định cư. Khu Chợ Gà - Gạo (phường Bến Thành), diện tích khoảng 4.350m², sẽ có hạ tầng đồng bộ và khoảng 760 căn nhà ở xã hội cho tái định cư. Điểm đáng chú ý là tất cả người dân được bố trí tái định cư tại chỗ, thể hiện tính nhân văn và bảo đảm an sinh xã hội. Sau gần 30 năm quy hoạch kéo dài, hai “khoảng trống” ở lõi trung tâm được kỳ vọng biến thành không gian sống an toàn, đồng bộ hơn, chấm dứt cảnh tạm bợ kéo dài.
Đồng loạt 11 dự án: Cú hích lớn, nhưng thách thức nằm ở thực thi
Việc TP.HCM đồng loạt khởi công và khánh thành 11 dự án sáng 29-8, chào mừng 81 năm Quốc khánh 2-9, là cách thành phố dùng hạ tầng để định nghĩa lại tương lai. Tổng mức đầu tư hơn 181.412 tỉ đồng được huy động đa dạng từ đầu tư công, PPP, doanh nghiệp tư nhân, vốn vay quốc tế. Khi hoàn thành, các dự án được kỳ vọng hoàn thiện hạ tầng, tăng cường kết nối vùng, mở rộng không gian phát triển, cải thiện môi trường sống và nâng cao đời sống người dân. Nói cách khác, đây không chỉ là các công trình giao thông, giáo dục hay môi trường riêng lẻ mà là một gói “tái cấu trúc đô thị” theo hướng kết nối chặt chẽ giữa trung tâm và ngoại ô, giữa cửa ngõ và lõi đô thị. Tuy nhiên, câu hỏi quyết định nằm ở chỗ: thành phố có giữ được tiến độ đến 2028–2029, xử lý hài hòa giải phóng mặt bằng, minh bạch PPP và quản lý thi công để tránh biến các công trường thành điểm nghẽn mới hay không. Nếu làm được, mở rộng cửa ngõ và chỉnh trang Mả Lạng, Chợ Gà - Gạo sẽ là minh chứng rằng TP.HCM đã bước sang giai đoạn quy hoạch hạ tầng gắn liền với công bằng không gian sống.
