Hát quan họ: Thử thách đầu tiên cho nhan sắc yêu di sản
Hát quan họ là hình thức âm nhạc truyền thống của vùng Kinh Bắc, kết hợp lời ca tinh tế, kỹ thuật luyến láy phức tạp và nghi lễ giao duyên, không chỉ đòi hỏi giọng hát đẹp mà còn yêu cầu người hát hiểu nếp sống, cách ứng xử và chiều sâu văn hóa của cộng đồng sáng tạo ra di sản đó. Khi tập 2 Hoa hậu Việt Nam 2026 chọn Đền Đô (Bắc Ninh) làm điểm dừng chân, thông điệp đã rất rõ: một hành trình tìm kiếm ngôi vị hoa hậu không thể tách rời hành trình tìm hiểu lịch sử, văn hóa dân tộc. Cuộc thi lần này không coi hát quan họ như “tiết mục phụ họa”, mà biến nó thành phép thử: nhan sắc có đủ kiên nhẫn, tập trung và khéo léo để bước vào thế giới âm nhạc truyền thống hay không.
Đền Đô Bắc Ninh: Không gian thiêng cho bài học âm nhạc truyền thống
Chọn Đền Đô Bắc Ninh làm điểm dừng chân không phải quyết định ngẫu hứng: giữa không gian cổ kính, các nghi lễ mời nước, mời trầu và làn điệu quan họ mở ra cả một trường học sống về di sản. Những liền anh, liền chị không chỉ chào đón thí sinh bằng các bài quan họ mà còn giới thiệu tục mời trầu, cách chào hỏi, đối đáp – những chi tiết nhỏ nhưng hé lộ triết lý ứng xử của vùng Kinh Bắc. Việc các đội lần lượt nhận nhiệm vụ hát quan họ, têm trầu cánh phượng, chít khăn mỏ quạ, dùng nón quai thao và làm sản phẩm truyền thông cho du khách quốc tế cho thấy tư duy mới: di sản không đứng yên trong tủ kính, mà trở thành chất liệu cho sáng tạo trẻ. Nếu các cuộc thi nhan sắc chỉ dừng ở sân khấu ánh đèn, đó mới là vẻ đẹp nửa vời.
Kỹ thuật luyến láy: nơi thí sinh chạm vào chiều sâu quan họ
Ở thử thách hát quan họ, các cô gái được tiếp cận trực diện với cái khó của thể loại này: kỹ thuật luyến láy, ngân dài, lấy hơi và giữ cao độ trong những làn điệu “Còn duyên”, “Mười nhớ”, “Cây trúc xinh”, “Qua cầu gió bay”. Nghệ sĩ Vân Dung hướng dẫn tỉ mỉ cách xử lý âm đệm, nguyên tắc vang – rền – nền – nảy; đó là thứ kỹ thuật không thể “thuộc bài” trong vài giờ mà đòi hỏi cả quá trình rèn giũa. Ban đầu, một số thí sinh lúng túng khi vào tông, phải hát chậm để giữ được chất quan họ – và sự lúng túng ấy đáng quý, vì nó phơi bày thẳng thắn khoảng cách giữa quen tai và hiểu thấu. Câu chuyện thí sinh Bùi Minh Phương nhớ nhất lời dặn “phải đặt cái tâm vào từng câu hát” cho thấy bài học quan họ ở Đền Đô quan trọng hơn mọi chiếc vương miện giả định.
Từ khăn mỏ quạ tới têm trầu: di sản nằm trong từng cử chỉ nhỏ
Khi các đội khác tập rẽ ngôi, búi tóc, chít khăn mỏ quạ sao cho đường khăn tạo hình giống búp sen, cầm nón quai thao để bước đi, cúi chào theo phong thái liền chị, người ta thấy rõ: vẻ duyên miền quan họ không nằm riêng ở áo quần. Nó là sự kết hợp giữa ánh mắt, dáng đi, cử chỉ và cách ứng xử – cả một bộ mã văn hóa được truyền bằng cơ thể. Thử thách têm trầu cánh phượng với nghệ nhân Đỗ Thị Tường, từ khâu chọn lá, bổ cau, quệt vôi đến tạo hình, khiến các cô gái cảm nhận sự tỉ mỉ, khéo léo cần có để tạo nên miếng trầu đẹp. Điều đáng nói là quá trình luyện tập tự nhiên bộc lộ thế mạnh từng người: người hát tốt giữ giai điệu, người khéo tay hỗ trợ vấn khăn, têm trầu, người giàu năng lượng giữ nhịp tinh thần đội. Nhan sắc chỉ thực sự có chiều sâu khi biết gánh một phần công việc gìn giữ bản sắc.
Sự cố âm thanh và thông điệp về di sản “biết thở”
Cao trào của tập trải nghiệm ở Đền Đô không nằm trong một màn trình diễn hoàn hảo, mà trong sự cố loa hỏng khiến micro và nhạc bị gián đoạn ngay khi ghi hình. Nhóm Hương Sắc, chịu trách nhiệm tổ chức toàn bộ sự kiện ngoài trời, buộc phải nhanh chóng phân chia lại công việc, sắp xếp đội hình, sửa lời dẫn song ngữ cho Cao Trần Tú Anh và Phạm Vân Hà, rồi bàn cách trình diễn không nhạc cùng ê-kíp. Sau áp lực đến tối và những giọt nước mắt, điều họ để lại không chỉ là chương trình với áo ngũ thân, video quảng bá quan họ mà còn là một câu nói đáng được trích dẫn: “Di sản không phải là thứ cất trong tủ kính. Di sản phải được thở, được sống và được chảy trong huyết quản thế hệ hôm nay”. Hành trình tại Bắc Ninh khép lại với một nhận định rõ ràng: gìn giữ văn hóa không thể dừng ở ngợi ca, mà phải đi bằng hành động, trải nghiệm và nỗ lực đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với người trẻ.
