Từ đồng thuận nguyên tắc đến khả năng gặp mặt
Thượng đỉnh Nga Mỹ Trung là cuộc gặp cấp cao được đề xuất giữa lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc, nơi ba cường quốc có thể trao đổi về các vấn đề an ninh, kinh tế và địa chính trị, nhưng chưa đồng nghĩa với một thỏa thuận đã được xác lập. Ngày 25/10, Yuri Ushakov, trợ lý chính sách đối ngoại của Điện Kremlin, cho biết ba nước đã đạt đồng thuận về nguyên tắc và công tác chuẩn bị đang được tiến hành. Theo thông tin từ phía Nga, hội nghị có thể diễn ra bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến vào ngày 18-19/11. Vì vậy, tín hiệu đáng chú ý là các kênh ngoại giao đã bắt đầu làm việc; điều chưa thể kết luận là cuộc gặp chắc chắn diễn ra hay sẽ tạo ra kết quả cụ thể. Cần phân biệt rõ chuẩn bị sơ bộ với cam kết chính thức: hiện chưa có nghị trình cuối cùng được công bố, còn khả năng tổ chức vẫn chưa được bảo đảm.
Ba nhà lãnh đạo tính gì sau đề xuất của Putin?
Nếu được tổ chức, hội nghị sẽ quy tụ Vladimir Putin, Donald Trump và Tập Cận Bình trong một cuộc tiếp xúc hiếm có, nhưng mỗi bên có thể bước vào bàn đàm phán với mục tiêu khác nhau. Theo thông tin được thuật lại, Putin nêu ý tưởng gặp ba bên trong cuộc điện đàm với Trump ngày 9/10, nhằm bàn về Ukraine và những vấn đề quốc tế khác. Với Washington, đây có thể là dịp thúc đẩy ngoại giao với Moscow và Bắc Kinh; Moscow có cơ hội trao đổi trực tiếp về chiến sự và quan hệ song phương; còn Bắc Kinh có thể củng cố vai trò ngoại giao của mình. Tuy vậy, những mục tiêu ấy chưa phải nghị trình đã thống nhất. Gắn cuộc gặp với nỗ lực chấm dứt xung đột Ukraine là một cách đọc có cơ sở từ bối cảnh, chứ chưa phải nội dung chính thức được xác nhận. Những suy đoán về một thỏa thuận lớn hay bước ngoặt địa chính trị vì thế cần được nhìn nhận thận trọng.
Ukraine không thể bị xem là chi tiết bên lề
Tương lai Ukraine là phép thử lớn nhất đối với giá trị thực chất của hội nghị ba bên. Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã bày tỏ lo ngại rằng một cuộc gặp chỉ có Nga, Mỹ và Trung Quốc có thể đem lại lợi thế chính trị cho Putin nếu quyền lợi và yêu cầu an ninh của Kyiv không được xem xét đầy đủ. Mối lo này không chỉ liên quan đến vị thế của Ukraine trên bàn ngoại giao: xung đột Ukraine đã kéo dài hơn bốn năm kể từ khi Nga mở cuộc xâm lăng toàn diện vào tháng 2/2022, gây tổn thất về nhân mạng, kinh tế và cơ sở hạ tầng. Các cường quốc có thể tạo sức ép hoặc mở đường cho đối thoại, nhưng một thỏa thuận lâu dài khó đứng vững nếu quốc gia chịu ảnh hưởng trực tiếp bị gạt khỏi quyết định về chủ quyền và an ninh của mình. Điện Kremlin cũng nói Ukraine cần tham gia vào bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào.
Những bước kế tiếp và giới hạn của kỳ vọng
Trước mắt, tháng 11 có thể đem lại thêm dấu hiệu về việc liệu tiếp xúc cấp cao có được nối với đàm phán thực chất hay không. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các nhà thương thuyết Ukraine, Nga và Mỹ đã bàn về khả năng tổ chức những cuộc họp cấp chuyên viên trong nửa đầu tháng 11, có thể tại Abu Dhabi hoặc Thụy Sĩ. Đây là hướng đi riêng cần theo dõi, không phải bằng chứng rằng thượng đỉnh đã chốt nội dung về Ukraine. Phía Nga cũng cho biết khả năng Putin tham dự Hội nghị G20 tại Miami vào tháng 12 chưa được quyết định và phụ thuộc vào tiến triển, kết quả ngoại giao. Kết luận lúc này nên dè dặt: cuộc gặp Putin Trump Tập Cận Bình có thể mở thêm kênh trao đổi giữa các cường quốc, nhưng chỉ tiến trình bao gồm tiếng nói và lợi ích an ninh của Ukraine mới có cơ hội tạo nền tảng cho hòa bình bền vững.
