Một chặng đường gắn bó với dân tộc
Giáo hội Phật giáo Việt Nam là tổ chức thống nhất của Phật giáo trong nước, được hình thành để quy tụ các hệ phái và phát huy tinh thần đồng hành cùng dân tộc trong đời sống xã hội. Nhìn lại 45 năm Giáo hội Phật giáo, điều đáng chú ý không chỉ là quy mô tổ chức lớn lên mà còn là cách tinh thần đoàn kết được chuyển thành trách nhiệm cộng đồng. Đại lễ kỷ niệm được tổ chức sáng 6/11/2026 tại Học viện Phật giáo Việt Nam ở TP Hồ Chí Minh, gắn với Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, diễn ra từ ngày 5 đến 7/11. Đây là thời điểm thích hợp để nhìn lại những đóng góp đã có, nhưng cũng cần đánh giá Giáo hội qua điều người dân nhận được: sự sẻ chia, chăm sóc và những hoạt động thiết thực.
Sự ra đời ngày 7/11/1981, trên cơ sở thống nhất chín tổ chức và hệ phái, tạo nền tảng cho một ngôi nhà chung có khả năng quy tụ Tăng Ni, Phật tử trên cả nước. Từ gần 20.000 Tăng Ni và khoảng 12.500 cơ sở thờ tự lúc thành lập, đến tháng 10/2026, Giáo hội có gần 65.000 Tăng Ni và gần 19.000 cơ sở. Những con số ấy cho thấy sức phát triển, nhưng ý nghĩa của thống nhất nằm ở chỗ Giáo hội có thể tập hợp nguồn lực và hướng hoạt động vào lợi ích chung. Phương châm “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội” vì thế không chỉ là định hướng tổ chức; nó nhấn mạnh rằng sức sống của Giáo hội cần được thể hiện qua sự gắn bó với xã hội.
Đoàn kết phải được thể hiện bằng việc làm
Đại hội Phật giáo toàn quốc lần thứ X nhấn mạnh đoàn kết, hòa hợp và kỷ cương — những nguyên tắc có ý nghĩa thực tế trong một Giáo hội quy tụ nhiều hệ phái, pháp môn và cộng đồng. Hơn 2.500 đại biểu tham dự, gồm 1.645 đại biểu chính thức cùng hơn 1.000 Phật tử tiêu biểu trong và ngoài nước. Quy mô ấy khiến sự đồng thuận không thể chỉ dừng ở diễn văn; nó cần được thể hiện trong cách tổ chức phối hợp, lắng nghe và duy trì trách nhiệm chung. Đoàn kết Phật giáo có sức thuyết phục nhất khi giúp các hoạt động vượt qua khác biệt nội bộ để phục vụ người dân. Trong chặng đường đã qua, vai trò tập hợp ấy còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và kết nối hoạt động tôn giáo với những mục tiêu xã hội rộng hơn.
Thước đo gần gũi nhất của tinh thần phụng sự là những hỗ trợ đến được với người cần giúp: chăm sóc người yếu thế, khám chữa bệnh miễn phí, trao học bổng, xây nhà tình nghĩa và cầu dân sinh, cứu trợ khi thiên tai hoặc dịch bệnh. Hoạt động an sinh còn hướng tới hỗ trợ sinh kế, chăm sóc sức khỏe và cải thiện điều kiện sống, thay vì chỉ ứng phó trước mắt. Trong đại dịch COVID-19, nhiều cơ sở Phật giáo, Tăng Ni và Phật tử góp nguồn lực, hỗ trợ tuyến đầu, chăm sóc người bệnh và cung cấp lương thực, nhu yếu phẩm. Riêng nhiệm kỳ IX (2022-2026), kinh phí từ thiện xã hội của Giáo hội đạt khoảng 7.500 tỷ đồng. Con số này cho thấy khả năng huy động đáng kể; trách nhiệm tiếp theo là duy trì sự minh bạch và gắn nguồn lực với nhu cầu thiết thực.
Đổi mới để phụng sự trong giai đoạn mới
Yêu cầu đổi mới không xuất hiện trong khoảng trống. Đại hội lần thứ X diễn ra khi đất nước thay đổi về tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, phương thức quản lý, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Với Giáo hội, giữ bản sắc là cần thiết nhưng chưa đủ; hoạt động quản trị, giáo dục, nghiên cứu, hoằng pháp, truyền thông và tương tác với xã hội cũng cần thích ứng với thời đại số. Đổi mới ở đây không nên đồng nghĩa với thay đổi hình thức cho có, mà phải giúp Giáo hội phục vụ cộng đồng tốt hơn và đưa giáo lý đến gần đời sống hơn. Đó là hướng đi hợp lý để truyền thống đồng hành cùng dân tộc tiếp tục có ý nghĩa trong hoàn cảnh mới.
Trong nhiệm kỳ 2026-2031, Giáo hội đặt phương châm “Kỷ cương - Đổi mới - Hiệu lực - Hiệu quả”, hướng tới tổ chức đoàn kết, hòa hợp, phát triển bền vững; lấy giới luật và đạo hạnh làm nền tảng, hoằng pháp và giáo dục làm trọng tâm, phụng sự nhân sinh làm phương châm hành động. Đây là định hướng đáng kỳ vọng, nhưng giá trị của nó sẽ được quyết định bằng kết quả cụ thể: hoạt động cộng đồng có chất lượng hơn, chăm lo đời sống Nhân dân, tham gia bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Sau 45 năm, đoàn kết không chỉ là di sản cần gìn giữ mà còn là năng lực để cùng giải quyết những nhu cầu mới. Khi kỷ cương đi cùng đổi mới và phụng sự, Giáo hội có thể tiếp tục đồng hành với dân tộc bằng những đóng góp thiết thực, bền bỉ.
