Khi thiết bị y tế bị quên trở thành quả bom hẹn giờ trong cơ thể
Thiết bị y tế bị quên và các dị vật lưu lại lâu trong cơ thể là tình trạng một dụng cụ, stent, ống thông hoặc vật lạ không được lấy ra đúng thời điểm sau can thiệp, từ đó âm thầm gây viêm nhiễm, tổn thương cơ quan, thậm chí suy tạng, buộc bệnh nhân phải trải qua những ca phẫu thuật lấy dị vật phức tạp để “giải cứu” chính cơ thể mình. Đây không phải chuyện hiếm, mà là lời nhắc dữ dội về trách nhiệm an toàn bệnh nhân, từ hệ thống bệnh viện tới chính người bệnh. Ở Việt Nam, vài ca điển hình gần đây cho thấy công nghệ hiện đại có thể cứu vãn hậu quả, nhưng không thể thay thế một quy trình theo dõi và nhắc nhở chặt chẽ, cũng như sự chủ động của người bệnh.
Xương cá mắc 5 tháng và JJ catheter 7 năm: hai câu chuyện cảnh tỉnh
Trong một ca bệnh được ghi nhận, ông VVT, sinh năm 1964 ở Quảng Trị, bị sưng đau dữ dội vùng dưới hàm trái và nhập viện khám. Ông cho biết khoảng 5 tháng trước, khi ăn đã bị xương cá mắc dưới lưỡi, tự tìm mọi cách lấy ra nhưng không thành, rồi chủ quan vì thấy hết đau nên không đi khám. Đến khi khối sưng xuất hiện và đau tăng khoảng một tuần trở lại đây, ông mới vào bệnh viện. Kết quả, dị vật là một đoạn xương cá đã cắm sâu vào tuyến dưới hàm trái, buộc bác sĩ phải phẫu thuật lấy dị vật và cắt toàn bộ tuyến dưới hàm. Đó là cái giá cho vài tháng lơ là.
Ở một chiều ngược lại, bà D nhập viện trong tình trạng mệt mỏi, đau nhức tay chân, ăn uống kém và nói khó. Hình ảnh chẩn đoán cho thấy bệnh nhân bị suy thận mạn, nhiễm trùng đường tiết niệu và vẫn còn stent JJ ở cả hai thận. Bảy năm trước, bà từng được phẫu thuật bệnh lý đường tiết niệu, đặt JJ catheter để dẫn lưu nước tiểu từ thận xuống bàng quang, nhưng không quay lại bệnh viện đúng lịch để rút ống. Dị vật tồn tại quá lâu khiến ống biến dạng, đóng cặn, cuộn lại gây tắc nghẽn và suy chức năng thận. Hai câu chuyện rất khác nhau, nhưng cùng chung một mẫu số: hậu quả nặng nề vì thiết bị y tế bị quên hoặc dị vật bị bỏ mặc.
Biến chứng y tế âm thầm: từ viêm mạn tới suy thận vĩnh viễn
Những dị vật dù nhỏ như xương cá cũng có thể trở thành nguồn gây biến chứng y tế lâu dài nếu không được xử trí sớm. Bác sĩ chuyên khoa cảnh báo, khi xương cá mắc trong họng mà không lấy kịp thời, nó có thể xuyên vào mô mềm, gây viêm kéo dài, tạo áp xe, phá hủy tuyến nước bọt và ảnh hưởng tới các cấu trúc lân cận. Đó là lý do một thủ thuật đơn giản ban đầu đã biến thành cuộc mổ cắt tuyến dưới hàm đầy rủi ro. Với thiết bị y tế bị quên như JJ catheter, mức độ nguy hiểm còn lớn hơn. Ống stent tồn tại quá hạn sẽ bị hư, vôi hóa thành sỏi, gây nhiễm trùng, tắc nghẽn, thủng niệu quản hoặc tổn thương thận không hồi phục. Theo bác sĩ chuyên khoa tiết niệu, stent JJ thông thường chỉ được đặt từ vài tuần đến vài tháng, nếu kéo dài 7 năm thì đó là một quả bom sinh học trong cơ thể.
Công nghệ y tế hiện đại: cứu vãn sai sót nhưng không thay thế quy trình
Điểm sáng trong hai ca bệnh là khả năng xử lý của các êkip phẫu thuật lấy dị vật tại bệnh viện Việt Nam. Trường hợp ông VVT, bác sĩ phải thăm khám kỹ, dùng các phương tiện chẩn đoán để xác định xương cá đã cắm sâu trong tuyến dưới hàm, rồi lên kế hoạch mổ vừa lấy dị vật vừa cắt tuyến bị tổn thương. Đây không chỉ là ca phẫu thuật, mà là thao tác tinh tế để bảo vệ tối đa cấu trúc lân cận. Với bà D, bác sĩ sử dụng thăm khám lâm sàng, xét nghiệm chuyên sâu, cùng chẩn đoán hình ảnh để nhận diện suy thận mạn, nhiễm trùng đường niệu và sự hiện diện của stent JJ song bên. Nhận thấy nguy cơ tàn phá hệ tiết niệu nếu để lâu hơn, êkip đã dùng kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn qua đường tự nhiên để lấy bỏ catheter, đồng thời điều trị tích cực nhiễm trùng và theo dõi chức năng thận. Sau 5 ngày điều trị, sức khỏe bà cải thiện rõ rệt, được cho xuất viện và hẹn tái khám.
Ngăn chặn từ gốc: xây văn hóa an toàn bệnh nhân thay vì trông chờ may mắn
Điểm chung của các sự cố liên quan đến thiết bị y tế bị quên là đều có thể phòng tránh. Ở phía bệnh viện, cần siết chặt quy trình an toàn bệnh nhân bằng hệ thống nhắc việc tự động cho các thiết bị tạm thời như stent JJ, ống thông; hồ sơ theo dõi phải ghi rõ ngày đặt, thời hạn và lịch hẹn rút. Quy trình đếm dụng cụ, kiểm tra trước và sau mổ phải được tuân thủ như “luật bất di bất dịch”, không phụ thuộc vào cảm tính của êkip. Với phía người bệnh, trách nhiệm không nhỏ. Bác sĩ khuyên, khi có dị vật mắc ở vùng họng, tuyệt đối không tự dùng tay, đũa hay các dụng cụ khác để lôi ra, cũng không nuốt cơm, bánh hay thức ăn cứng để đẩy xương. Nếu có đau, vướng, nuốt khó hoặc sưng cổ, phải đi khám để được xử trí an toàn. Sau phẫu thuật đường tiết niệu, bệnh nhân cần ghi nhớ thời điểm đặt catheter và lịch hẹn rút, không đợi tới khi đau lưng, tiểu buốt, tiểu máu hay sốt mới đi khám.
