Chuẩn xanh đang quyết định vị trí trong chuỗi cung ứng
Tiêu chuẩn môi trường trong thương mại EU là tập hợp yêu cầu về phát thải, nguồn gốc và minh bạch dữ liệu mà doanh nghiệp phải đáp ứng để hàng hóa đủ điều kiện tiếp cận thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đây không còn là phần việc bổ sung sau sản xuất: nó ngày càng ảnh hưởng đến cách doanh nghiệp quản trị, lựa chọn nguyên liệu và chứng minh năng lực với khách hàng.
Ngày 4/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam và Hội đồng Kinh doanh EU–ASEAN tổ chức Diễn đàn Hợp tác kinh tế và thương mại Việt Nam–EU 2026, với trọng tâm là kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới. Diễn đàn diễn ra khi chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra cơ hội, đồng thời kéo theo yêu cầu môi trường ngày càng cao.
Thông điệp đáng chú ý là lợi thế thuế quan từ EVFTA chưa đủ để bảo đảm vị trí lâu dài. Muốn đi từ nhà cung cấp đơn hàng sang đối tác có giá trị cao hơn, doanh nghiệp phải chứng minh được quy trình sản xuất bền vững, khả năng thích ứng và năng lực tạo giá trị gia tăng.
Phát thải, truy xuất và dữ liệu là những bài kiểm tra cụ thể
Các doanh nghiệp xuất khẩu cần xem những quy định môi trường của EU như yêu cầu vận hành, không phải hồ sơ để hoàn thiện vào phút cuối. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống phá rừng (EUDR) và Chỉ thị về thẩm định tính bền vững của doanh nghiệp (CSDDD) đang tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu.
Với các ngành thép, nhôm, nông sản, dệt may và da giày, trọng tâm thực hành gồm kiểm kê khí nhà kính, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu trong toàn bộ quá trình sản xuất. Ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham tại Việt Nam, nhấn mạnh doanh nghiệp cần thay đổi cách quản trị, kiểm kê phát thải và làm rõ dữ liệu truy xuất.
Điểm khó không chỉ là có dữ liệu, mà là dữ liệu nhất quán, có thể kiểm chứng và bao quát các khâu trong chuỗi. Doanh nghiệp chậm chuẩn hóa sẽ khó thuyết phục nhà mua hàng, dù sản phẩm có giá cạnh tranh. Vì vậy, năng lực tuân thủ nên được đầu tư như một phần của năng lực sản xuất và quản trị rủi ro.
Từ tuân thủ riêng lẻ đến nâng cấp cả hệ sinh thái
Một doanh nghiệp khó đáp ứng trọn vẹn yêu cầu xanh nếu nhà cung cấp nguyên liệu và đối tác gia công không cùng chuẩn. Bởi vậy, tăng kết nối giữa tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp vừa, nhỏ trong nước là hướng đi thiết thực: liên kết vừa mở cơ hội tham gia chuỗi cung ứng EU, vừa giúp lan tỏa tiêu chuẩn sản xuất xanh trong toàn hệ sinh thái.
Quan hệ thương mại Việt EU đã có nền tảng từ EVFTA, nhưng bước tiếp theo cần gắn thương mại với đầu tư, công nghệ và năng lực sản xuất. Doanh nghiệp Việt cần tìm đối tác để nâng cấp quy trình, tiếp cận máy móc và giải pháp xanh, đồng thời hướng tới sản phẩm chế biến sâu, hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.
Ở cấp chính sách, nguồn lực hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ và hợp tác kỹ thuật cho chuyển dịch năng lượng được xác định là những hướng cần thúc đẩy. Mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 10% cụm công nghiệp trên cả nước chuyển đổi thành công sang mô hình sinh thái cũng tạo thêm động lực để doanh nghiệp gắn kế hoạch sản xuất với hạ tầng xanh.
Chuẩn xanh là điều kiện để tiến lên, không chỉ để giữ thị trường
Cơ hội từ thương mại Việt EU sẽ thuộc về những doanh nghiệp biến tuân thủ thành năng lực cạnh tranh. Khi yêu cầu về phát thải, truy xuất và minh bạch ngày càng đi sâu vào quan hệ mua bán, chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp giữ khả năng tiếp cận khách hàng và có cơ sở để nhận những vai trò giá trị hơn trong chuỗi.
Cách làm hiệu quả là bắt đầu bằng việc rà soát yêu cầu áp dụng cho từng ngành hàng, thiết lập hệ thống đo lường và lưu trữ dữ liệu, rồi phối hợp với nhà cung cấp và đối tác để cải thiện quy trình. Song song, doanh nghiệp cần chủ động kết nối với nhà đầu tư và đối tác EU để tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn và các cơ hội hợp tác cụ thể.
Kết luận, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường không phải gánh nặng tách rời hoạt động kinh doanh mà là điều kiện để doanh nghiệp Việt đi sâu hơn vào chuỗi cung ứng EU. Lợi thế sẽ không đến chỉ từ ưu đãi thương mại; nó đến từ khả năng chứng minh sản phẩm được làm ra có trách nhiệm, dữ liệu đáng tin cậy và giá trị gia tăng ngày càng cao.
