Từ đối tác thương mại lớn đến tham vọng chen chân vào chuỗi công nghệ cao
Tham gia chuỗi cung ứng Hà Lan trong lĩnh vực công nghệ cao là quá trình doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận, yêu cầu sản xuất xanh và năng lực quản trị nhằm trở thành nhà cung ứng được công nhận trong hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ gắn với thị trường châu Âu, thay vì chỉ dừng ở xuất khẩu sản phẩm cuối cùng. Quan hệ thương mại Việt Nam – Hà Lan đã đạt quy mô đủ lớn để bước sang giai đoạn hợp tác sâu hơn, với mục tiêu dịch chuyển doanh nghiệp Việt từ vai trò người bán hàng sang người tham gia các công đoạn tạo giá trị trong chuỗi cung ứng. Hà Lan hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong EU và là thị trường xuất siêu lớn nhất của Việt Nam tại châu Âu, tạo nền tảng tin cậy cho bước mở rộng sang công nghiệp hỗ trợ. Vấn đề không còn là có hợp tác hay không, mà là doanh nghiệp Việt có dám nâng chuẩn để bước vào cuộc chơi tiêu chuẩn công nghệ cao hay không.
Tiêu chuẩn công nghệ cao: khoảng cách phải được đo đạc thẳng thắn
Nếu từng quen với tiêu chuẩn Nhật Bản, Hàn Quốc, doanh nghiệp Việt Nam sẽ thấy thị trường Hà Lan và EU đi xa hơn một bước về yêu cầu chứng nhận, sản xuất xanh và truy xuất nguồn gốc. Đây là chuỗi cung ứng công nghệ cao, nơi một thiết bị như máy quang khắc có tới khoảng 100.000 chi tiết và liên quan tới khoảng 5.000 nhà cung cấp. Quy mô đó mở ra cơ hội ở nhiều tầng nấc, nhưng đồng thời phơi bày rõ khoảng cách tiêu chuẩn. Thực tế, Việt Nam có khoảng 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nhưng chưa xác định được bao nhiêu doanh nghiệp thực sự tham gia chuỗi cung ứng. Điều này cho thấy bài toán không phải thiếu doanh nghiệp, mà thiếu năng lực nhà cung ứng đạt chuẩn. Doanh nghiệp phải biết chính xác mình đang thiếu chứng nhận nào, công nghệ nào, quy trình nào trước khi nói tới chuyện ký hợp đồng với đối tác Hà Lan.
Nâng năng lực nhà cung ứng: từ kết nối đến đơn hàng dài hạn
Nếu coi tiêu chuẩn là cánh cổng, thì năng lực nhà cung ứng chính là chiếc chìa khóa để mở cánh cổng đó. Hai phía đã bắt đầu xây dựng cách tiếp cận theo chương trình phát triển nhà cung ứng Việt Nam – Hà Lan, đi theo chu trình: lựa chọn doanh nghiệp, đánh giá khoảng cách năng lực, tư vấn cải tiến, hỗ trợ chứng nhận, chế tạo mẫu, thử nghiệm, rồi mới tới đơn hàng thương mại. Việc đo lường kết quả không dừng ở số buổi kết nối, mà được tính bằng số nhà cung ứng được công nhận, số sản phẩm vượt thử nghiệm và số hợp đồng dài hạn. Một chương trình phối hợp đã đưa 6 doanh nghiệp Việt tham gia nâng cao năng lực và kết nối trực tiếp với 12–15 doanh nghiệp Hà Lan thông qua các kỳ triển lãm quốc tế, cho thấy khi đi theo lộ trình bài bản, kết nối có thể chuyển thành cơ hội thực sự. Quan điểm cần rõ ràng: không có năng lực nhà cung ứng, mọi hoạt động xúc tiến chỉ là giới thiệu, không phải hợp tác.
Kết nối dòng vốn đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ: ghép thế mạnh để hình thành chuỗi
Phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và xây hệ sinh thái cung ứng đang là yêu cầu quan trọng với công nghiệp Việt Nam. Trong bức tranh này, dòng vốn đầu tư của Hà Lan vào các lĩnh vực như bán dẫn, quang tử, cơ khí chính xác, sản xuất thông minh hay thiết bị năng lượng được coi là cơ hội để ghép thế mạnh sản xuất của doanh nghiệp Việt với năng lực công nghệ cao, thiết kế và quản trị chuỗi cung ứng của đối tác Hà Lan. Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035 đặt mục tiêu hỗ trợ 2.000 doanh nghiệp, hướng tới tỷ lệ nội địa hóa tới 70% ở một số ngành trọng điểm và đóng góp 0,8–0,9% GDP từ ngành công nghiệp hỗ trợ điện tử. Nếu không gắn xúc tiến thương mại với xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ, mục tiêu này khó đạt. Việc khuyến khích doanh nghiệp Hà Lan đầu tư sản xuất linh kiện, cơ khí chính xác, thiết bị điện tử và bán dẫn tại Việt Nam được xem là bước thiết yếu để hình thành chuỗi cung ứng ngay trên lãnh thổ Việt Nam.
Chiến lược cho doanh nghiệp Việt: chọn phân khúc, chọn lộ trình, kiên trì với tiêu chuẩn
Điểm hay của chuỗi cung ứng Hà Lan trong lĩnh vực công nghệ cao là không buộc doanh nghiệp Việt Nam phải nhảy thẳng vào sản xuất thiết bị hoàn chỉnh. Một máy quang khắc trung bình chứa hàng trăm nghìn chi tiết, nghĩa là luôn tồn tại những phân khúc linh kiện, bộ phận, công đoạn phù hợp với từng mức năng lực khác nhau. Bốn nhóm ưu tiên được nhấn mạnh gồm linh kiện cơ điện tử chính xác cho bán dẫn, quang tử và đo lường; máy móc, tự động hóa cho chế biến nông sản, thực phẩm; thiết bị hàng hải, cơ khí biển và chuyển đổi năng lượng; sản xuất thông minh và tái sản xuất. Mỗi nhóm cần có doanh nghiệp dẫn dắt, nhà cung ứng đi cùng, mục tiêu công nghệ, yêu cầu chứng nhận và lộ trình thị trường rõ ràng. Kết luận không khó: doanh nghiệp Việt muốn bước vào chuỗi công nghệ cao của Hà Lan phải dám chọn phân khúc cụ thể, đầu tư nghiêm túc cho tiêu chuẩn, coi năng lực nhà cung ứng là tài sản chiến lược, chứ không phải chi phí phụ.
