Chuỗi cung ứng Hà Lan: cơ hội lớn nhưng không dành cho doanh nghiệp chuẩn thấp
Chuỗi cung ứng Hà Lan trong lĩnh vực công nghệ cao là hệ thống các doanh nghiệp cung cấp linh kiện, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật và giải pháp sản xuất xanh đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Hà Lan và EU, nơi chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng được đặt ngang tầm với giá thành và năng lực giao hàng. Việt Nam đã bước vào giai đoạn mới của quan hệ thương mại với Hà Lan: xuất siêu lớn, nhưng giá trị gia tăng vẫn thấp và tập trung vào nông, lâm, thủy sản cùng hàng tiêu dùng truyền thống. Nếu tiếp tục chỉ xuất hàng thành phẩm, doanh nghiệp Việt sẽ bỏ lỡ cơ hội bước vào tầng sâu hơn của chuỗi cung ứng Hà Lan, nơi công nghiệp hỗ trợ và tiêu chuẩn công nghệ cao mới là sân chơi quyết định lợi thế lâu dài.
Việt Nam dẫn đầu ASEAN trong kế hoạch mở rộng của doanh nghiệp EU – nhưng chưa dẫn đầu về tiêu chuẩn
Việt Nam hiện là thị trường ASEAN hấp dẫn nhất đối với doanh nghiệp châu Âu trong kế hoạch mở rộng 5 năm tới, với 64% doanh nghiệp EU tham gia khảo sát cho biết sẽ mở rộng hoạt động hoặc đầu tư tại Việt Nam, tỷ lệ cao nhất trong toàn khu vực. Đây là tín hiệu mạnh cho thấy doanh nghiệp Việt đang đứng tại điểm giao giữa dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và nhu cầu tái cấu trúc cung ứng của EU trước biến động địa chính trị. Tuy nhiên, vị trí dẫn đầu này không tự chuyển thành đơn hàng công nghệ cao. Châu Âu đang tìm kiếm "cơ hội thương mại" hơn là điểm đến chi phí thấp, đồng nghĩa các nhà cung cấp phải chứng minh năng lực về tiêu chuẩn kỹ thuật, tuân thủ pháp lý và khả năng tham gia chuỗi cung ứng khu vực. Nếu tiếp tục dựa vào lợi thế lao động giá rẻ, doanh nghiệp Việt sẽ bị gạt khỏi các phân khúc giá trị cao mà EU đang ưu tiên.
Tiêu chuẩn công nghệ cao: khoảng cách phải được đo, không thể đoán
Hà Lan sở hữu ngành thiết bị bán dẫn với quy mô lớn, trong đó mỗi máy quang khắc trung bình là tập hợp của khoảng 100.000 chi tiết với sự tham gia của khoảng 5.000 nhà cung cấp. Quy mô và độ phân tách này cho thấy cơ hội tham gia chuỗi cung ứng Hà Lan là có thật, nhưng chỉ dành cho doanh nghiệp hiểu rõ mình đang đứng ở đâu về tiêu chuẩn công nghệ cao. Yêu cầu của thị trường Hà Lan và EU không dừng ở chất lượng sản phẩm; họ đòi hỏi chứng nhận quốc tế, tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết, sản xuất xanh, giảm phát thải và khả năng truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi. "Doanh nghiệp cần biết rõ mình thiếu tiêu chuẩn nào, thiếu công nghệ nào và phải cải thiện công đoạn nào trước khi tiếp cận nhà mua hàng". Nếu không có bản đồ khoảng cách năng lực, mọi kế hoạch tham gia chuỗi cung ứng Hà Lan chỉ là kỳ vọng mơ hồ.
Từ xuất khẩu sang tham gia chuỗi cung ứng: công nghiệp hỗ trợ là điểm xoay
Cơ cấu xuất khẩu hiện nay cho thấy nông, lâm, thủy sản và các mặt hàng tiêu dùng như dệt may, giày dép vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, trong khi các nhóm sản phẩm chế tạo chủ lực như máy vi tính, sản phẩm điện tử, điện thoại và máy móc tăng chậm hoặc giảm. Điều đó đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ xuất khẩu thành phẩm sang xây dựng công nghiệp hỗ trợ, nếu doanh nghiệp Việt muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng Hà Lan. Việt Nam hiện có khoảng 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, nhưng để đóng vai trò mắt xích trong chuỗi cung ứng công nghệ cao, số lượng không quan trọng bằng chất lượng tiêu chuẩn. Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu hỗ trợ 2.000 doanh nghiệp, nâng tỷ lệ nội địa hóa một số ngành trọng điểm lên 70% và đóng góp 0,8%-0,9% GDP cho ngành công nghiệp hỗ trợ điện tử. Nếu không gắn các chương trình này trực tiếp với yêu cầu của chuỗi cung ứng Hà Lan, mục tiêu sẽ khó chuyển thành hợp đồng cụ thể.
Hợp tác Việt – Hà Lan: cần một lộ trình chuẩn hóa chứ không chỉ kết nối
Tiềm năng hợp tác Việt – Hà Lan trong chuỗi cung ứng công nghệ cao đã được xác định ở các lĩnh vực bán dẫn, quang tử, cơ khí chính xác, tự động hóa, thiết bị hàng hải, năng lượng, sản xuất thông minh và tái sản xuất. Mục tiêu là kết hợp năng lực chế tạo và quy mô sản xuất của Việt Nam với thế mạnh công nghệ, thiết kế và quản trị chuỗi cung ứng của Hà Lan để hình thành chuỗi cung ứng trực tiếp tại Việt Nam. Nhưng để chuyển kết nối thành đơn hàng, cách tiếp cận phải là chương trình phát triển nhà cung ứng theo quy trình: lựa chọn doanh nghiệp, đánh giá khoảng cách năng lực, tư vấn cải tiến, hỗ trợ chứng nhận, chế tạo mẫu, thử nghiệm và ký đơn hàng thương mại. Chương trình phối hợp hiện đã đưa 6 doanh nghiệp Việt tham gia nâng cao năng lực và kết nối trực tiếp với 12-15 doanh nghiệp Hà Lan tại các triển lãm quốc tế chuyên ngành. Đây là bước khởi đầu, nhưng sẽ chỉ có ý nghĩa nếu doanh nghiệp Việt xem chuẩn hóa là chiến lược sống còn, không phải là thủ tục đi kèm xúc tiến thương mại.
