Thư pháp Hán Nôm tại Văn Miếu: Khi chữ viết truyền thống trở thành trải nghiệm sống
Thư pháp Hán Nôm tại Văn Miếu là hoạt động văn hóa dùng nét chữ cổ kính để kể lại truyền thống đạo học, văn hiến và đời sống tinh thần Việt, biến chữ viết truyền thống từ ký hiệu ngôn ngữ thành trải nghiệm di sản nơi người xem có thể nhìn, nghe, cảm và đối thoại với quá khứ thông qua từng nét bút. Trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II, chương trình “Nét chữ An nhiên” diễn ra tại Khu Trải nghiệm Di sản, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, kết hợp thư pháp Hán Nôm, thư pháp Quốc ngữ và âm nhạc dân tộc để tạo một không gian văn hóa giàu bản sắc dành cho nhân dân, du khách trong nước và quốc tế. Điều đáng nói không phải ở việc thêm một sự kiện đẹp mắt, mà ở lựa chọn chủ động dùng nghệ thuật cổ điển Việt như thư pháp để kết nối công chúng hôm nay với di sản Văn Miếu – nơi chữ từng là biểu tượng tối cao của tri thức, phẩm giá và đạo học.
Khi nét chữ kể câu chuyện văn hiến và đời sống tinh thần
Trong văn hóa Việt, chữ viết vốn gắn chặt với học vấn, nhân cách và đời sống tinh thần, chứ không dừng ở chức năng ghi chép. Từ bia Tiến sĩ đến các trước tác, thư tịch của những bậc danh Nho tại di sản Văn Miếu, chữ viết đã trở thành phương tiện lưu giữ tri thức và ghi lại hệ giá trị của nền văn hiến. Bởi vậy, thư pháp Hán Nôm không chỉ là trò chơi thẩm mỹ; nó là nghệ thuật cổ điển Việt kết hợp kỹ thuật, bố cục, nhịp điệu với quá trình tu dưỡng nội tâm của người viết. Theo TS. Lê Xuân Kiêu, việc đưa thư pháp trở lại trong không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng là đưa một phần ký ức của đạo học trở về với đời sống hôm nay. Câu chuyện không còn kể bằng những bảng thuyết minh lạnh lùng, mà bằng những đường mực sống động, nơi mỗi chữ là một lát cắt lịch sử tinh thần.
“Nét chữ An Nhiên”: Di sản được kích hoạt bằng tương tác và đa giác quan
Điểm mạnh nhất của “Nét chữ An Nhiên” là cách chương trình biến di sản Văn Miếu từ bối cảnh trưng bày tĩnh thành không gian thực hành và trải nghiệm. Công chúng không chỉ nhìn những bức thư pháp hoàn chỉnh, mà còn theo dõi cả quá trình tạo tác: chọn chữ, sắp xếp bố cục, xử lý chất liệu, điều khiển nhịp điệu nét bút. Giá trị của một đường bút được giải thích bằng khoảng trống, thần thái người viết và quá trình rèn luyện lâu dài để làm chủ bút pháp. Khi thư pháp Hán Nôm và Quốc ngữ được viết trực tiếp ngay trong di sản Văn Miếu, hòa cùng âm nhạc dân tộc, người xem được trải nghiệm không gian văn hóa đa giác quan – nhìn, nghe, cảm nhận nhịp điệu trình diễn. Đây là cách tiếp cận mang tính lựa chọn: thay vì giữ di sản trong kính, chương trình mời công chúng chạm vào nó bằng mọi giác quan.
Kết nối người trẻ, du khách quốc tế và cộng đồng thực hành thư pháp
“Nét chữ An Nhiên” cho thấy một hướng đi rõ ràng: nếu muốn nghệ thuật cổ điển Việt và chữ viết truyền thống tiếp tục sống, phải trao nó vào tay cộng đồng. Chương trình tạo không gian gặp gỡ cho các câu lạc bộ, người thực hành thư pháp, giúp họ giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và lan tỏa giá trị nghệ thuật truyền thống trong đời sống đương đại. Với công chúng, đặc biệt là người trẻ, việc tiếp cận bắt đầu từ thực hành – ngồi xem một chữ được lựa chọn, một nét bút được đặt xuống, rồi chính tay nhận chữ để mang về. Trong nhịp sống hiện đại, cái tên “Nét chữ An Nhiên” gợi một lời mời chậm lại, tập trung và kiên nhẫn cùng từng đường mực. Đáng chú ý, du khách quốc tế cũng được tham gia nhận chữ, dùng thư pháp như một cánh cửa nhẹ nhàng để hiểu hơn về văn hóa Việt và văn hiến Thăng Long - Hà Nội.
Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II: Thư pháp như nhịp cầu giữa cổ điển và hiện đại
Được tổ chức từ ngày 15 đến 19/9 trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II, “Nét chữ An Nhiên” không phải một tiết mục phụ họa, mà là tuyên bố về cách thành phố nhìn nhận di sản trong hiện tại. Thay vì cố giữ nghệ thuật thư pháp trong vùng hoài niệm, chương trình dùng chính thư pháp Hán Nôm và Quốc ngữ để đối thoại với công chúng đương đại, chứng minh rằng những giá trị đạo học, văn hiến Thăng Long có thể tiếp nối bằng các thực hành văn hóa mới. Việc đặt chữ viết – thứ từng là dấu ấn sâu đậm nhất của không gian Văn Miếu – vào một kịch bản trình diễn, giao lưu, tương tác là lựa chọn mang tính chiến lược. Nó cho phép di sản Văn Miếu hiện diện ngoài các văn bản giới thiệu: hiện diện trong ký ức cảm xúc của người xem, trong từng tấm giấy mang chữ, và trong nhận thức rằng quá khứ không đứng ngoài đời sống, mà vẫn đang viết tiếp vào hiện tại.
