‘Nét chữ An Nhiên’ là gì và vì sao đáng để người Hà Nội quan tâm?
“Nét chữ An Nhiên” là một chương trình trải nghiệm thư pháp diễn ra trong không gian di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nơi công chúng được trực tiếp quan sát, giao lưu và cảm nhận vẻ đẹp của thư pháp Hán Nôm và chữ viết Quốc ngữ, qua đó hiểu sâu hơn mối liên hệ giữa chữ viết, đạo học, tri thức và đời sống tinh thần của người Việt hôm nay.
Điều quan trọng nhất cần nói ngay: đây không phải thêm một sự kiện lễ hội mang tính trình diễn bề mặt, mà là nỗ lực nghiêm túc đưa di sản Văn Miếu trở lại với đời sống hiện tại thông qua những nét bút sống động. Chương trình “Nét chữ An Nhiên” mở cửa đón công chúng từ ngày 15 đến 19/9 tại Khu Trải nghiệm Di sản, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội. Được tổ chức trong khuôn khổ Festival Thăng Long Hà Nội lần thứ II, nó biến thư pháp Hán Nôm và Quốc ngữ thành cầu nối mới giữa quá khứ và hiện tại.
Khi thư pháp Hán Nôm và Quốc ngữ cùng kể lại ký ức đạo học Thăng Long
Cốt lõi của “Nét chữ An Nhiên” nằm ở quyết định đưa thư pháp trở về đúng không gian vốn thuộc về nó: Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Tại đây, chương trình giới thiệu đến công chúng cả thư pháp Hán Nôm lẫn thư pháp Quốc ngữ, tạo ra một đường dây liền mạch từ bia Tiến sĩ, thư tịch cổ đến những tác phẩm viết bằng chữ Quốc ngữ hôm nay. Nếu không nhìn hai dòng chữ này cùng một lúc, chúng ta khó cảm nhận trọn vẹn chiều dài của văn hiến Thăng Long.
Theo Tiến sĩ khoa học Lê Xuân Kiêu, việc đưa thư pháp trở lại trong không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám cũng là đưa một phần ký ức đạo học trở về đời sống hiện nay. Đây là quan điểm đáng chú ý vì nó khẳng định: chữ không chỉ là ký hiệu, mà là “vật mang” tri thức, nhân cách và tinh thần của cả một thời đại. Từ những tấm bia đá đến các bức thư pháp mới sáng tác, di sản Văn Miếu được “kích hoạt” bằng những nét mực còn ướt, thay vì bị đóng khung trong vai trò một điểm tham quan.
Trải nghiệm tại chỗ: nhìn thấy lao động tinh thần phía sau mỗi nét bút
Giá trị đặc biệt của “Nét chữ An Nhiên” nằm ở việc công chúng không chỉ xem tác phẩm đã hoàn thiện mà được chứng kiến toàn bộ quá trình hành bút. Người thực hành thư pháp giới thiệu từ khâu lựa chọn chữ, sắp đặt bố cục đến từng thao tác cầm bút, thể hiện tác phẩm trên nhiều chất liệu khác nhau. Nhờ đó, mỗi chữ viết Hán Nôm hay Quốc ngữ không còn là “sản phẩm trang trí” mà trở thành câu chuyện về rèn luyện, kiên nhẫn và sự tập trung tinh thần.
TS. Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh rằng để có một nét bút tưởng như rất đơn giản là cả một quá trình rèn luyện và tu dưỡng. Thông điệp này cần thiết trong bối cảnh hiện nay, khi tốc độ và sự tiện lợi của bàn phím dễ làm ta quên công sức của chữ viết tay. Các hoạt động trình diễn thu hút đông đảo du khách, trong đó có nhiều khách quốc tế và người trẻ lần đầu tiếp cận thư pháp, cho họ cảm nhận trực tiếp sự lao động nghệ thuật phía sau mỗi nét mực.
Không gian đa giác quan: từ âm nhạc dân tộc đến khoảng lặng nội tâm
Một điểm đáng đánh giá cao là chương trình không giam thư pháp trong sự im lặng bảo tàng, mà đặt nó vào một không gian đa giác quan. “Nét chữ An Nhiên” kết hợp trình diễn, giao lưu thư pháp với biểu diễn âm nhạc dân tộc, tạo nên một không gian văn hóa giàu bản sắc, gần gũi và mang tính trải nghiệm cao cho người dân và du khách trong nước, quốc tế. Khi tiếng đàn, tiếng trống vang lên cạnh những tờ giấy trắng, chữ viết được cảm nhận không chỉ bằng mắt, mà bằng cả nhịp tim và hơi thở.
Tên gọi “Nét chữ An Nhiên” không phải ngẫu nhiên. Nó gợi ra trạng thái bình tĩnh, thư thái và hướng nội – điều mà người tổ chức muốn công chúng chạm tới trong nhịp sống hối hả. Qua hoạt động viết chữ, chương trình mở ra một khoảng lặng để người tham gia tìm lại sự cân bằng, cho thấy nghệ thuật thư pháp có thể đóng vai trò như một thực hành tinh thần đương đại chứ không chỉ là hoài niệm về quá khứ. Ở đây, di sản không bị “trưng bày”, mà được sống cùng xúc cảm hôm nay.
Từ trải nghiệm festival đến trách nhiệm gìn giữ di sản chữ viết
Ở tầng bề mặt, “Nét chữ An Nhiên” là một điểm nhấn sinh động trong Festival Thăng Long Hà Nội lần thứ II, thu hút công chúng tới Khu Trải nghiệm Di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám từ ngày 15 đến 19/9. Nhưng nếu chỉ xem đây là một hoạt động lễ hội, chúng ta bỏ qua ý nghĩa sâu hơn: chương trình đang đặt nền cho một thái độ mới với thư pháp Hán Nôm và chữ viết Quốc ngữ – coi chúng như di sản sống, cần tương tác và thực hành liên tục, chứ không phải đối tượng hoài cổ.
Không gian này cũng mở ra cơ hội gặp gỡ giữa các câu lạc bộ, cộng đồng thực hành thư pháp, qua đó tăng cường sự gắn kết trong giới sáng tác và lan tỏa nghệ thuật đến những bạn trẻ lần đầu tiếp cận. Nếu festival là dịp “thắp đèn”, thì trách nhiệm của chúng ta – những người đọc, người xem, người viết – là giữ cho ngọn đèn ấy không tắt. Điều đó có thể bắt đầu từ những hành động rất nhỏ: trân trọng nét chữ của mình, tò mò hơn với thư pháp, và xem mỗi con chữ như một cánh cửa bước vào di sản Văn Miếu.
