Dự thảo thay thế Nghị định 83 được thúc tiến
Nghị định xăng dầu là khuôn khổ quy định hoạt động kinh doanh, phân phối và điều hành giá nhiên liệu, đồng thời xác lập trách nhiệm bảo đảm nguồn cung trên thị trường. Đây là căn cứ quan trọng để cân bằng tính linh hoạt của doanh nghiệp với yêu cầu quản lý và an ninh năng lượng.
Ngày 21 tháng 10, Văn phòng Chính phủ ban hành văn bản số 10747/VPCP-CN truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng, yêu cầu hoàn thiện dự thảo nghị định thay thế Nghị định 83/2014/NĐ-CP cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung. Động thái này đáng chú ý vì dự thảo không chỉ chỉnh sửa kỹ thuật: Chính phủ muốn xử lý những bất cập đã bộc lộ trong thực tiễn, nhưng vẫn giữ lại các quy định còn phù hợp. Thành công của lần sửa đổi sẽ phụ thuộc vào việc biến các mục tiêu tinh gọn, cạnh tranh và ổn định thành quy tắc rõ ràng, thay vì chỉ chuyển trách nhiệm giữa các khâu.
Tinh gọn mạng lưới nhưng không đánh đổi nguồn cung
Định hướng giảm khâu trung gian đi kèm tái cơ cấu số lượng thương nhân đầu mối, đồng thời yêu cầu nâng năng lực tạo nguồn, dự trữ và chịu trách nhiệm về cung ứng. Thủ tướng cũng yêu cầu xử lý tình trạng mua bán lòng vòng, cắt bỏ mắt xích không cần thiết để giảm chi phí phân phối và hình thành hệ thống gọn, minh bạch, hiệu quả. Đây là chủ trương hợp lý: thêm nhiều tầng giao dịch không tự động làm thị trường an toàn hơn, trong khi trách nhiệm nguồn hàng có thể bị phân tán.
Tuy nhiên, giảm số lượng đầu mối không nên trở thành mục tiêu hành chính tách rời khả năng cung ứng. Chỉ đạo yêu cầu lộ trình phù hợp, khả thi và không làm xáo trộn thị trường. Người tiêu dùng cần theo dõi cách dự thảo xác định năng lực dự trữ, nghĩa vụ cung ứng và cơ chế giám sát sau tái cơ cấu. Nếu các tiêu chí này đủ rõ, việc tinh gọn có thể giảm chi phí mà vẫn giữ được độ tin cậy của mạng lưới; nếu không, rủi ro tập trung và gián đoạn có thể tăng.
Điều hành giá chuyển dần sang cơ chế thị trường có giám sát
Đổi mới điều hành giá xăng dầu là một trong những nội dung trọng tâm: dự thảo cần vận hành theo nguyên tắc thị trường có sự quản lý của Nhà nước, với khả năng kiểm soát các yếu tố cấu thành giá và công cụ bình ổn, ngăn đầu cơ, thao túng hoặc tăng giá bất hợp lý. Theo phương án được Bộ Công Thương đề xuất, Nhà nước sẽ không còn định kỳ công bố giá cơ sở; thương nhân đầu mối và nhà bán lẻ có thể chủ động xác định, công bố giá bán trong hệ thống phân phối theo công thức của nghị định, sau đó khai báo để cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát.
Trao quyền chủ động có thể giúp giá phản ánh thị trường linh hoạt hơn, nhưng chỉ đáng tin nếu công thức tính, trách nhiệm kê khai và quyền can thiệp được quy định minh bạch. Với người mua, thay đổi này có thể khiến cách giá được cập nhật và giải trình trở nên quan trọng hơn cả nhịp điều chỉnh. Điểm cần theo dõi là cơ chế mới có vừa tạo cạnh tranh giữa các hệ thống bán lẻ, vừa ngăn việc lợi dụng khoảng trống giám sát hay không.
Mốc hoàn thiện và những điều người dân cần chờ
Bộ Công Thương được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để rà soát, hoàn thiện hồ sơ và trình Chính phủ chậm nhất ngày 10 tháng 11 năm 2026. Cơ quan này cũng phải phối hợp với Bộ Công an và Thanh tra Chính phủ xử lý các bất cập, kẽ hở chính sách được phát hiện qua thanh tra, nhằm ngăn việc trục lợi gây thất thoát, lãng phí. Đây là phần không thể xem nhẹ: quy định mới sẽ khó phát huy tác dụng nếu các lỗ hổng cũ vẫn tồn tại.
Song song với việc hoàn thiện dự thảo, các cơ quan phải chủ động phương án bảo đảm đủ xăng dầu trong mọi tình huống, không để xảy ra thiếu hụt hay đứt gãy và đáp ứng kịp thời nhu cầu sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng. Với công chúng, tiêu chí thực chất không phải là số khâu bị cắt hay mức độ tự chủ của doanh nghiệp trên giấy, mà là nguồn hàng liên tục, giá được hình thành minh bạch và trách nhiệm được xác định rõ. Dự thảo chỉ đáng kỳ vọng nếu giữ được đồng thời cả ba điều đó.
