Dự thảo mới đặt lại cấu trúc thị trường
Quy định kinh doanh xăng dầu là khung pháp lý chi phối hoạt động tạo nguồn, dự trữ, phân phối và bán lẻ nhiên liệu, đồng thời xác định cách Nhà nước giám sát thị trường và bảo vệ nguồn cung. Thay đổi đáng chú ý sắp tới là Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương hoàn thiện nghị định thay thế Nghị định 83/2014/NĐ-CP cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung. Văn phòng Chính phủ truyền đạt chỉ đạo này trong văn bản ngày 21/10/2026, yêu cầu phối hợp với các bộ, ngành liên quan để rà soát dự thảo. Đây không nên chỉ là một lần chỉnh sửa thủ tục: nếu thiết kế đúng, nghị định mới có thể xử lý những điểm yếu trong cấu trúc thị trường, giảm đường đi vòng của hàng hóa và đặt trách nhiệm bảo đảm nguồn cung rõ hơn lên các doanh nghiệp chủ chốt.
Thời hạn được đặt ra là trình Chính phủ chậm nhất trước ngày 10/11/2026. Bộ Công Thương phải lấy ý kiến các cơ quan liên quan, tiếp thu và giải trình đầy đủ; bộ trưởng chịu trách nhiệm về chất lượng lẫn tiến độ. Việc xây dựng nghị định nhằm hoàn thiện khung pháp lý, củng cố an ninh năng lượng và tạo lập thị trường vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Ít đầu mối hơn chỉ có ích nếu năng lực được nâng lên
Định hướng tái cơ cấu là giảm số lượng thương nhân đầu mối, đồng thời nâng cao năng lực tạo nguồn, dự trữ và trách nhiệm bảo đảm xăng dầu. Đây là lựa chọn hợp lý nếu mục tiêu là làm rõ ai chịu trách nhiệm khi nguồn hàng căng thẳng; nhưng giảm đầu mối tự thân không bảo đảm thị trường hoạt động tốt hơn. Dự thảo cần đặt ra lộ trình khả thi, tránh loại bỏ năng lực cung ứng trước khi các doanh nghiệp còn lại đủ sức thay thế. Chính yêu cầu không gây xáo trộn thị trường cho thấy quá trình sắp xếp phải đi cùng kiểm chứng năng lực, thay vì chạy theo một con số giảm đơn thuần.
Với người dân và doanh nghiệp, thước đo thực tế không phải số lượng thương nhân trên giấy mà là nhiên liệu có sẵn khi cần. Bộ Công Thương được giao chủ động phối hợp xây dựng phương án cho mọi tình huống, không để thiếu hụt hay đứt gãy và phải đáp ứng kịp thời nhu cầu sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng. Cam kết này cần được cụ thể hóa trong quy định và phương án ứng phó, bởi một thị trường ít đầu mối nhưng thiếu khả năng dự phòng sẽ khiến rủi ro tập trung hơn.
Tinh gọn phân phối phải giảm được giao dịch lòng vòng
Một điểm đáng ủng hộ trong dự thảo nghị định xăng dầu là yêu cầu cắt giảm tối đa khâu trung gian không cần thiết, khắc phục tình trạng mua bán lòng vòng và tổ chức hệ thống phân phối xăng dầu minh bạch, hiệu quả. Nếu các tầng nấc thừa được loại bỏ thực chất, hàng hóa có thể lưu thông gọn hơn và chi phí vận hành giảm; lợi ích ấy có cơ hội lan tới toàn chuỗi cung ứng. Nhưng tinh gọn không đồng nghĩa với nới lỏng giám sát. Quy định cần xác định rõ trách nhiệm giữa đầu mối, đơn vị phân phối và điểm bán, đồng thời ngăn việc thay các khâu trung gian cũ bằng những hình thức giao dịch khó kiểm tra hơn.
Chỉ đạo cũng yêu cầu phối hợp với cơ quan công an và thanh tra để sửa những bất cập, sơ hở đã được chỉ ra qua hoạt động thanh tra, ngăn lợi dụng chính sách để trục lợi hoặc gây thất thoát, lãng phí. Đây là phần không thể xem nhẹ: hệ thống ít tầng nấc nhưng thiếu minh bạch vẫn có thể phát sinh thao túng hoặc né tránh trách nhiệm. Hiệu quả cải cách vì thế cần được đánh giá bằng khả năng truy xuất dòng hàng và trách nhiệm rõ ràng, chứ không chỉ bằng số khâu bị cắt.
Điều hành giá cần cân bằng thị trường và giám sát
Cơ chế điều hành giá xăng dầu cũng được yêu cầu đổi mới theo nguyên tắc thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Hướng đi này phải giải được hai việc cùng lúc: để giá phản ánh các yếu tố hình thành trên thị trường, nhưng vẫn bảo đảm cơ quan quản lý theo dõi được giá bán và có công cụ điều tiết, bình ổn. Chỉ đạo nhấn mạnh việc ngăn đầu cơ, thao túng và tăng giá bất hợp lý. Nếu nghị định chỉ nói đến nguyên tắc mà không quy định rõ dữ liệu cần công khai, cách giám sát và thời điểm can thiệp, niềm tin vào cơ chế mới sẽ khó hình thành.
Bước tiếp theo là lấy ý kiến, hoàn thiện hồ sơ và trình Chính phủ trước ngày 10/11/2026, song song với việc chuẩn bị phương án bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống. Người mua chưa nên xem yêu cầu soạn thảo là thay đổi tức thì tại cây xăng: các nội dung mới vẫn cần được hoàn thiện và ban hành. Kết quả đáng mong đợi không chỉ là văn bản thay thế quy định cũ, mà là một thị trường ít tầng nấc hơn, giá được giám sát minh bạch và nguồn hàng không bị gián đoạn. Nếu thiếu một trong ba điều ấy, cải cách sẽ chưa chạm tới điều người dân cần nhất.
